Aranya Kanda, sarga 51

खमुत्पतन्तं तं दृष्ट्वा मैथिली जनकात्मजा
दुःखिता परमोद्विग्ना भये महति वर्तिनी

kham utpatantaṃ taṃ dṛṣṭvā maithilī janakātmajā
duḥkhitā paramodvignā bhaye mahati vartinī

रोषरोदनताम्राक्षी भीमाक्षं राक्षसाधिपम्
रुदती करुणं सीता ह्रियमाणेदमब्रवीत्

roṣarodanatāmrākṣī bhīmākṣaṃ rākṣasādhipam
rudatī karuṇaṃ sītā hriyamāṇedam abravīt

न व्यपत्रपसे नीच कर्मणानेन रावण
ज्ञात्वा विरहितां यो मां चोरयित्वा पलायसे

na vyapatrapase nīca karmaṇānena rāvaṇa
jñātvā virahitāṃ yo māṃ corayitvā palāyase

त्वयैव नूनं दुष्टात्मन्भीरुणा हर्तुमिच्छता
ममापवाहितो भर्ता मृगरूपेण मायया
यो हि मामुद्यतस्त्रातुं सोऽप्ययं विनिपातितः

tvayaiva nūnaṃ duṣṭātman bhīruṇā hartum icchatā
mamāpavāhito bhartā mṛgarūpeṇa māyayā
yo hi mām udyatas trātuṃ so 'py ayaṃ vinipātitaḥ

परमं खलु ते वीर्यं दृश्यते राक्षसाधम
विश्राव्य नामधेयं हि युद्धे नास्ति जिता त्वया

paramaṃ khalu te vīryaṃ dṛśyate rākṣasādhama
viśrāvya nāmadheyaṃ hi yuddhe nāsti jitā tvayā

ईदृशं गर्हितं कर्म कथं कृत्वा न लज्जसे
स्त्रियाश्च हरणं नीच रहिते च परस्य च

īdṛśaṃ garhitaṃ karma kathaṃ kṛtvā na lajjase
striyāś ca haraṇaṃ nīca rahite ca parasya ca

कथयिष्यन्ति लोकेषु पुरुषाः कर्म कुत्सितम्
सुनृशंसमधर्मिष्ठं तव शौण्डीर्यमानिनः

kathayiṣyanti lokeṣu puruṣāḥ karma kutsitam
sunṛśaṃsam adharmiṣṭhaṃ tava śauṇḍīryamāninaḥ

धिक्ते शौर्यं च सत्त्वं च यत्त्वया कथितं तदा
कुलाक्रोशकरं लोके धिक्ते चारित्रमीदृशम्

dhik te śauryaṃ ca sattvaṃ ca yat tvayā kathitaṃ tadā
kulākrośakaraṃ loke dhik te cāritram īdṛśam

किं शक्यं कर्तुमेवं हि यज्जवेनैव धावसि
मुहूर्तमपि तिष्ठस्व न जीवन्प्रतियास्यसि

kiṃ śakyaṃ kartum evaṃ hi yaj javenaiva dhāvasi
muhūrtam api tiṣṭhasva na jīvan pratiyāsyasi

न हि चक्षुःपथं प्राप्य तयोः पार्थिवपुत्रयोः
ससैन्योऽपि समर्तःस्त्वं मुहूर्तमपि जीवितुम्

na hi cakṣuḥpathaṃ prāpya tayoḥ pārthivaputrayoḥ
sasainyo 'pi samartaḥs tvaṃ muhūrtam api jīvitum

न त्वं तयोः शरस्पर्शं सोढुं शक्तः कथंचन
वने प्रज्वलितस्येव स्पर्शमग्नेर्विहंगमः

na tvaṃ tayoḥ śarasparśaṃ soḍhuṃ śaktaḥ kathaṃ cana
vane prajvalitasyeva sparśam agner vihaṃgamaḥ

साधु कृत्वात्मनः पथ्यं साधु मां मुञ्च रावण
मत्प्रधर्षणरुष्टो हि भ्रात्रा सह पतिर्मम
विधास्यति विनाशाय त्वं मां यदि न मुञ्चसि

sādhu kṛtvātmanaḥ pathyaṃ sādhu māṃ muñca rāvaṇa
matpradharṣaṇaruṣṭo hi bhrātrā saha patir mama
vidhāsyati vināśāya tvaṃ māṃ yadi na muñcasi

येन त्वं व्यवसायेन बलान्मां हर्तुमिच्छसि
व्यवसायः स ते नीच भविष्यति निरर्थकः

yena tvaṃ vyavasāyena balān māṃ hartum icchasi
vyavasāyaḥ sa te nīca bhaviṣyati nirarthakaḥ

न ह्यहं तमपश्यन्ती भर्तारं विबुधोपमम्
उत्सहे शत्रुवशगा प्राणान्धारयितुं चिरम्

na hy ahaṃ tam apaśyantī bhartāraṃ vibudhopamam
utsahe śatruvaśagā prāṇān dhārayituṃ ciram

न नूनं चात्मनः श्रेयः पथ्यं वा समवेक्षसे
मृत्युकाले यथा मर्त्यो विपरीतानि सेवते

na nūnaṃ cātmanaḥ śreyaḥ pathyaṃ vā samavekṣase
mṛtyukāle yathā martyo viparītāni sevate

मुमूर्षूणां हि सर्वेषां यत्पथ्यं तन्न रोचते
पश्यामीव हि कण्ठे त्वां कालपाशावपाशितम्

mumūrṣūṇāṃ hi sarveṣāṃ yat pathyaṃ tan na rocate
paśyāmīva hi kaṇṭhe tvāṃ kālapāśāvapāśitam

यथा चास्मिन्भयस्थाने न बिभेषे दशानन
व्यक्तं हिरण्मयान्हि त्वं संपश्यसि महीरुहान्

yathā cāsmin bhayasthāne na bibheṣe daśānana
vyaktaṃ hiraṇmayān hi tvaṃ saṃpaśyasi mahīruhān

नदीं वैरतणीं घोरां रुधिरौघनिवाहिनीम्
खड्गपत्रवनं चैव भीमं पश्यसि रावण

nadīṃ vairataṇīṃ ghorāṃ rudhiraughanivāhinīm
khaḍgapatravanaṃ caiva bhīmaṃ paśyasi rāvaṇa

तप्तकाञ्चनपुष्पां च वैदूर्यप्रवरच्छदाम्
द्रक्ष्यसे शाल्मलीं तीक्ष्णामायसैः कण्टकैश्चिताम्

taptakāñcanapuṣpāṃ ca vaidūryapravaracchadām
drakṣyase śālmalīṃ tīkṣṇām āyasaiḥ kaṇṭakaiś citām

न हि त्वमीदृशं कृत्वा तस्यालीकं महात्मनः
धारितुं शक्ष्यसि चिरं विषं पीत्वेव निर्घृणः

na hi tvam īdṛśaṃ kṛtvā tasyālīkaṃ mahātmanaḥ
dhārituṃ śakṣyasi ciraṃ viṣaṃ pītveva nirghṛṇaḥ

बद्धस्त्वं कालपाशेन दुर्निवारेण रावण
क्व गतो लप्स्यसे शर्म भर्तुर्मम महात्मनः

baddhas tvaṃ kālapāśena durnivāreṇa rāvaṇa
kva gato lapsyase śarma bhartur mama mahātmanaḥ

निमेषान्तरमात्रेण विना भ्रातरमाहवे
राक्षसा निहता येन सहस्राणि चतुर्दश

nimeṣāntaramātreṇa vinā bhrātaram āhave
rākṣasā nihatā yena sahasrāṇi caturdaśa

स कथं राघवो वीरः सर्वास्त्रकुशलो बली
न त्वां हन्याच्छरैस्तीक्ष्णैरिष्टभार्यापहारिणम्

sa kathaṃ rāghavo vīraḥ sarvāstrakuśalo balī
na tvāṃ hanyāc charais tīkṣṇair iṣṭabhāryāpahāriṇam

एतच्चान्यच्च परुषं वैदेही रावणाङ्कगा
भयशोकसमाविष्टा करुणं विललाप ह

etac cānyac ca paruṣaṃ vaidehī rāvaṇāṅkagā
bhayaśokasamāviṣṭā karuṇaṃ vilalāpa ha

तथा भृशार्तां बहु चैव भाषिणीं; विललाप पूर्वं करुणं च भामिनीम्
जहार पापस्तरुणीं विवेष्टतीं; नृपात्मजामागतगात्रवेपथुम्

tathā bhṛśārtāṃ bahu caiva bhāṣiṇīṃ; vilalāpa pūrvaṃ karuṇaṃ ca bhāminīm
jahāra pāpas taruṇīṃ viveṣṭatīṃ; nṛpātmajām āgatagātravepathum