Aranya Kanda, sarga 52

ह्रियमाणा तु वैदेही कंचिन्नाथमपश्यती
ददर्श गिरिशृङ्गस्थान्पञ्चवानरपुंगवान्

hriyamāṇā tu vaidehī kaṃ cin nātham apaśyatī
dadarśa giriśṛṅgasthān pañcavānarapuṃgavān

तेषां मध्ये विशालाक्षी कौशेयं कनकप्रभम्
उत्तरीयं वरारोहा शुभान्याभरणानि च
मुमोच यदि रामाय शंसेयुरिति मैथिली

teṣāṃ madhye viśālākṣī kauśeyaṃ kanakaprabham
uttarīyaṃ varārohā śubhāny ābharaṇāni ca
mumoca yadi rāmāya śaṃseyur iti maithilī

वस्त्रमुत्सृज्य तन्मध्ये विनिक्षिप्तं सभूषणम्
संभ्रमात्तु दशग्रीवस्तत्कर्म न च बुद्धिवान्

vastram utsṛjya tan madhye vinikṣiptaṃ sabhūṣaṇam
saṃbhramāt tu daśagrīvas tat karma na ca buddhivān

पिङ्गाक्षास्तां विशालाक्षीं नेत्रैरनिमिषैरिव
विक्रोशन्तीं तदा सीतां ददृशुर्वानरर्षभाः

piṅgākṣās tāṃ viśālākṣīṃ netrair animiṣair iva
vikrośantīṃ tadā sītāṃ dadṛśur vānararṣabhāḥ

स च पम्पामतिक्रम्य लङ्कामभिमुखः पुरीम्
जगाम रुदतीं गृह्य मैथिलीं राक्षसेश्वरः

sa ca pampām atikramya laṅkām abhimukhaḥ purīm
jagāma rudatīṃ gṛhya maithilīṃ rākṣaseśvaraḥ

तां जहार सुसंहृष्टो रावणो मृत्युमात्मनः
उत्सङ्गेनैव भुजगीं तीक्ष्णदंष्ट्रां महाविषाम्

tāṃ jahāra susaṃhṛṣṭo rāvaṇo mṛtyum ātmanaḥ
utsaṅgenaiva bhujagīṃ tīkṣṇadaṃṣṭrāṃ mahāviṣām

वनानि सरितः शैलान्सरांसि च विहायसा
स क्षिप्रं समतीयाय शरश्चापादिव च्युतः

vanāni saritaḥ śailān sarāṃsi ca vihāyasā
sa kṣipraṃ samatīyāya śaraś cāpād iva cyutaḥ

तिमिनक्रनिकेतं तु वरुणालयमक्षयम्
सरितां शरणं गत्वा समतीयाय सागरम्

timinakraniketaṃ tu varuṇālayam akṣayam
saritāṃ śaraṇaṃ gatvā samatīyāya sāgaram

संभ्रमात्परिवृत्तोर्मी रुद्धमीनमहोरगः
वैदेह्यां ह्रियमाणायां बभूव वरुणालयः

saṃbhramāt parivṛttormī ruddhamīnamahoragaḥ
vaidehyāṃ hriyamāṇāyāṃ babhūva varuṇālayaḥ

अन्तरिक्षगता वाचः ससृजुश्चारणास्तदा
एतदन्तो दशग्रीव इति सिद्धास्तदाब्रुवन्

antarikṣagatā vācaḥ sasṛjuś cāraṇās tadā
etad anto daśagrīva iti siddhās tadābruvan

स तु सीतां विवेष्टन्तीमङ्केनादाय रावणः
प्रविवेश पुरीं लङ्कां रूपिणीं मृत्युमात्मनः

sa tu sītāṃ viveṣṭantīm aṅkenādāya rāvaṇaḥ
praviveśa purīṃ laṅkāṃ rūpiṇīṃ mṛtyum ātmanaḥ

सोऽभिगम्य पुरीं लङ्कां सुविभक्तमहापथाम्
संरूढकक्ष्या बहुलं स्वमन्तःपुरमाविशत्

so 'bhigamya purīṃ laṅkāṃ suvibhaktamahāpathām
saṃrūḍhakakṣyā bahulaṃ svam antaḥpuram āviśat

तत्र तामसितापाङ्गीं शोकमोहपरायणाम्
निदधे रावणः सीतां मयो मायामिवासुरीम्

tatra tām asitāpāṅgīṃ śokamohaparāyaṇām
nidadhe rāvaṇaḥ sītāṃ mayo māyām ivāsurīm

अब्रवीच्च दशग्रीवः पिशाचीर्घोरदर्शनाः
यथा नैनां पुमान्स्त्री वा सीतां पश्यत्यसंमतः

abravīc ca daśagrīvaḥ piśācīr ghoradarśanāḥ
yathā naināṃ pumān strī vā sītāṃ paśyaty asaṃmataḥ

मुक्तामणिसुवर्णानि वस्त्राण्याभरणानि च
यद्यदिच्छेत्तदेवास्या देयं मच्छन्दतो यथा

muktāmaṇisuvarṇāni vastrāṇy ābharaṇāni ca
yad yad icchet tad evāsyā deyaṃ macchandato yathā

या च वक्ष्यति वैदेहीं वचनं किंचिदप्रियम्
अज्ञानाद्यदि वा ज्ञानान्न तस्या जीवितं प्रियम्

yā ca vakṣyati vaidehīṃ vacanaṃ kiṃ cid apriyam
ajñānād yadi vā jñānān na tasyā jīvitaṃ priyam

तथोक्त्वा राक्षसीस्तास्तु राक्षसेन्द्रः प्रतापवान्
निष्क्रम्यान्तःपुरात्तस्मात्किं कृत्यमिति चिन्तयन्
ददर्शाष्टौ महावीर्यान्राक्षसान्पिशिताशनान्

tathoktvā rākṣasīs tās tu rākṣasendraḥ pratāpavān
niṣkramyāntaḥpurāt tasmāt kiṃ kṛtyam iti cintayan
dadarśāṣṭau mahāvīryān rākṣasān piśitāśanān

स तान्दृष्ट्वा महावीर्यो वरदानेन मोहितः
उवाचैतानिदं वाक्यं प्रशस्य बलवीर्यतः

sa tān dṛṣṭvā mahāvīryo varadānena mohitaḥ
uvācaitān idaṃ vākyaṃ praśasya balavīryataḥ

नानाप्रहरणाः क्षिप्रमितो गच्छत सत्वराः
जनस्थानं हतस्थानं भूतपूर्वं खरालयम्

nānāpraharaṇāḥ kṣipram ito gacchata satvarāḥ
janasthānaṃ hatasthānaṃ bhūtapūrvaṃ kharālayam

तत्रोष्यतां जनस्थाने शून्ये निहतराक्षसे
पौरुषं बलमाश्रित्य त्रासमुत्सृज्य दूरतः

tatroṣyatāṃ janasthāne śūnye nihatarākṣase
pauruṣaṃ balam āśritya trāsam utsṛjya dūrataḥ

बलं हि सुमहद्यन्मे जनस्थाने निवेशितम्
सदूषणखरं युद्धे हतं तद्रामसायकैः

balaṃ hi sumahad yan me janasthāne niveśitam
sadūṣaṇakharaṃ yuddhe hataṃ tad rāmasāyakaiḥ

ततः क्रोधो ममापूर्वो धैर्यस्योपरि वर्धते
वैरं च सुमहज्जातं रामं प्रति सुदारुणम्

tataḥ krodho mamāpūrvo dhairyasyopari vardhate
vairaṃ ca sumahaj jātaṃ rāmaṃ prati sudāruṇam

निर्यातयितुमिच्छामि तच्च वैरमहं रिपोः
न हि लप्स्याम्यहं निद्रामहत्वा संयुगे रिपुम्

niryātayitum icchāmi tac ca vairam ahaṃ ripoḥ
na hi lapsyāmy ahaṃ nidrām ahatvā saṃyuge ripum

तं त्विदानीमहं हत्वा खरदूषणघातिनम्
रामं शर्मोपलप्स्यामि धनं लब्ध्वेव निर्धनः

taṃ tv idānīm ahaṃ hatvā kharadūṣaṇaghātinam
rāmaṃ śarmopalapsyāmi dhanaṃ labdhveva nirdhanaḥ

जनस्थाने वसद्भिस्तु भवद्भी राममाश्रिता
प्रवृत्तिरुपनेतव्या किं करोतीति तत्त्वतः

janasthāne vasadbhis tu bhavadbhī rāmam āśritā
pravṛttir upanetavyā kiṃ karotīti tattvataḥ

अप्रमादाच्च गन्तव्यं सर्वैरेव निशाचरैः
कर्तव्यश्च सदा यत्नो राघवस्य वधं प्रति

apramādāc ca gantavyaṃ sarvair eva niśācaraiḥ
kartavyaś ca sadā yatno rāghavasya vadhaṃ prati

युष्माकं हि बलज्ञोऽहं बहुशो रणमूर्धनि
अतश्चास्मिञ्जनस्थाने मया यूयं नियोजिताः

yuṣmākaṃ hi balajño 'haṃ bahuśo raṇamūrdhani
ataś cāsmiñ janasthāne mayā yūyaṃ niyojitāḥ

ततः प्रियं वाक्यमुपेत्य राक्षसा; महार्थमष्टावभिवाद्य रावणम्
विहाय लङ्कां सहिताः प्रतस्थिरे; यतो जनस्थानमलक्ष्यदर्शनाः

tataḥ priyaṃ vākyam upetya rākṣasā; mahārtham aṣṭāv abhivādya rāvaṇam
vihāya laṅkāṃ sahitāḥ pratasthire; yato janasthānam alakṣyadarśanāḥ

ततस्तु सीतामुपलभ्य रावणः; सुसंप्रहृष्टः परिगृह्य मैथिलीम्
प्रसज्य रामेण च वैरमुत्तमं; बभूव मोहान्मुदितः स राक्षसः

tatas tu sītām upalabhya rāvaṇaḥ; susaṃprahṛṣṭaḥ parigṛhya maithilīm
prasajya rāmeṇa ca vairam uttamaṃ; babhūva mohān muditaḥ sa rākṣasaḥ