Aranya Kanda, sarga 53

संदिश्य राक्षसान्घोरान्रावणोऽष्टौ महाबलान्
आत्मानं बुद्धिवैक्लव्यात्कृतकृत्यममन्यत

saṃdiśya rākṣasān ghorān rāvaṇo 'ṣṭau mahābalān
ātmānaṃ buddhivaiklavyāt kṛtakṛtyam amanyata

स चिन्तयानो वैदेहीं कामबाणसमर्पितः
प्रविवेश गृहं रम्यं सीतां द्रष्टुमभित्वरन्

sa cintayāno vaidehīṃ kāmabāṇasamarpitaḥ
praviveśa gṛhaṃ ramyaṃ sītāṃ draṣṭum abhitvaran

स प्रविश्य तु तद्वेश्म रावणो राक्षसाधिपः
अपश्यद्राक्षसीमध्ये सीतां शोकपरायणम्

sa praviśya tu tadveśma rāvaṇo rākṣasādhipaḥ
apaśyad rākṣasīmadhye sītāṃ śokaparāyaṇam

अश्रुपूर्णमुखीं दीनां शोकभारावपीडिताम्
वायुवेगैरिवाक्रान्तां मज्जन्तीं नावमर्णवे

aśrupūrṇamukhīṃ dīnāṃ śokabhārāvapīḍitām
vāyuvegair ivākrāntāṃ majjantīṃ nāvam arṇave

मृगयूथपरिभ्रष्टां मृगीं श्वभिरिवावृताम्
अधोमुखमुखीं दीनामभ्येत्य च निशाचरः

mṛgayūthaparibhraṣṭāṃ mṛgīṃ śvabhir ivāvṛtām
adhomukhamukhīṃ dīnām abhyetya ca niśācaraḥ

तां तु शोकवशां दीनामवशां राक्षसाधिपः
स बलाद्दर्शयामास गृहं देवगृहोपमम्

tāṃ tu śokavaśāṃ dīnām avaśāṃ rākṣasādhipaḥ
sa balād darśayām āsa gṛhaṃ devagṛhopamam

हर्म्यप्रासादसंबधं स्त्रीसहस्रनिषेवितम्
नानापक्षिगणैर्जुष्टं नानारत्नसमन्वितम्

harmyaprāsādasaṃbadhaṃ strīsahasraniṣevitam
nānāpakṣigaṇair juṣṭaṃ nānāratnasamanvitam

काञ्चनैस्तापनीयैश्च स्फाटिकै राजतैस्तथा
वज्रवैदूर्यचित्रैश्च स्तम्भैर्दृष्टिमनोहरैः

kāñcanais tāpanīyaiś ca sphāṭikai rājatais tathā
vajravaidūryacitraiś ca stambhair dṛṣṭimanoharaiḥ

दिव्यदुन्दुभिनिर्ह्रादं तप्तकाञ्चनतोरणम्
सोपानं काञ्चनं चित्रमारुरोह तया सह

divyadundubhinirhrādaṃ taptakāñcanatoraṇam
sopānaṃ kāñcanaṃ citram āruroha tayā saha

दान्तका राजताश्चैव गवाक्षाः प्रियदर्शनाः
हेमजालावृताश्चासंस्तत्र प्रासादपङ्क्तयः

dāntakā rājatāś caiva gavākṣāḥ priyadarśanāḥ
hemajālāvṛtāś cāsaṃs tatra prāsādapaṅktayaḥ

सुधामणिविचित्राणि भूमिभागानि सर्वशः
दशग्रीवः स्वभवने प्रादर्शयत मैथिलीम्

sudhāmaṇivicitrāṇi bhūmibhāgāni sarvaśaḥ
daśagrīvaḥ svabhavane prādarśayata maithilīm

दीर्घिकाः पुष्करिण्यश्च नानापुष्पसमावृताः
रावणो दर्शयामास सीतां शोकपरायणाम्

dīrghikāḥ puṣkariṇyaś ca nānāpuṣpasamāvṛtāḥ
rāvaṇo darśayām āsa sītāṃ śokaparāyaṇām

दर्शयित्वा तु वैदेहीं कृत्स्नं तद्भवनोत्तमम्
उवाच वाक्यं पापात्मा रावणो जनकात्मजाम्

darśayitvā tu vaidehīṃ kṛtsnaṃ tad bhavanottamam
uvāca vākyaṃ pāpātmā rāvaṇo janakātmajām

दशराक्षसकोट्यश्च द्वाविंशतिरथापराः
वर्जयित्वा जरा वृद्धान्बालांश्च रजनीचरान्

daśarākṣasakoṭyaś ca dvāviṃśatir athāparāḥ
varjayitvā jarā vṛddhān bālāṃś ca rajanīcarān

तेषां प्रभुरहं सीते सर्वेषां भीमकर्मणाम्
सहस्रमेकमेकस्य मम कार्यपुरःसरम्

teṣāṃ prabhur ahaṃ sīte sarveṣāṃ bhīmakarmaṇām
sahasram ekam ekasya mama kāryapuraḥsaram

यदिदं राज्यतन्त्रं मे त्वयि सर्वं प्रतिष्ठितम्
जीवितं च विशालाक्षि त्वं मे प्राणैर्गरीयसी

yad idaṃ rājyatantraṃ me tvayi sarvaṃ pratiṣṭhitam
jīvitaṃ ca viśālākṣi tvaṃ me prāṇair garīyasī

बहूनां स्त्रीसहस्राणां मम योऽसौ परिग्रहः
तासां त्वमीश्वरी सीते मम भार्या भव प्रिये

bahūnāṃ strīsahasrāṇāṃ mama yo 'sau parigrahaḥ
tāsāṃ tvam īśvarī sīte mama bhāryā bhava priye

साधु किं तेऽन्यया बुद्ध्या रोचयस्व वचो मम
भजस्व माभितप्तस्य प्रसादं कर्तुमर्हसि

sādhu kiṃ te 'nyayā buddhyā rocayasva vaco mama
bhajasva mābhitaptasya prasādaṃ kartum arhasi

परिक्षिप्ता समुद्रेण लङ्केयं शतयोजना
नेयं धर्षयितुं शक्या सेन्द्रैरपि सुरासुरैः

parikṣiptā samudreṇa laṅkeyaṃ śatayojanā
neyaṃ dharṣayituṃ śakyā sendrair api surāsuraiḥ

न देवेषु न यक्षेषु न गन्धर्वेषु नर्षिषु
अहं पश्यामि लोकेषु यो मे वीर्यसमो भवेत्

na deveṣu na yakṣeṣu na gandharveṣu narṣiṣu
ahaṃ paśyāmi lokeṣu yo me vīryasamo bhavet

राज्यभ्रष्टेन दीनेन तापसेन गतायुषा
किं करिष्यसि रामेण मानुषेणाल्पतेजसा

rājyabhraṣṭena dīnena tāpasena gatāyuṣā
kiṃ kariṣyasi rāmeṇa mānuṣeṇālpatejasā

भजस्व सीते मामेव भर्ताहं सदृशस्तव
यौवनं ह्यध्रुवं भीरु रमस्वेह मया सह

bhajasva sīte mām eva bhartāhaṃ sadṛśas tava
yauvanaṃ hy adhruvaṃ bhīru ramasveha mayā saha

दर्शने मा कृथा बुद्धिं राघवस्य वरानने
कास्य शक्तिरिहागन्तुमपि सीते मनोरथैः

darśane mā kṛthā buddhiṃ rāghavasya varānane
kāsya śaktir ihāgantum api sīte manorathaiḥ

न शक्यो वायुराकाशे पाशैर्बद्धं महाजवः
दीप्यमानस्य वाप्यग्नेर्ग्रहीतुं विमलां शिखाम्

na śakyo vāyur ākāśe pāśair baddhaṃ mahājavaḥ
dīpyamānasya vāpy agner grahītuṃ vimalāṃ śikhām

त्रयाणामपि लोकानां न तं पश्यामि शोभने
विक्रमेण नयेद्यस्त्वां मद्बाहुपरिपालिताम्

trayāṇām api lokānāṃ na taṃ paśyāmi śobhane
vikrameṇa nayed yas tvāṃ madbāhuparipālitām

लङ्कायां सुमहद्राज्यमिदं त्वमनुपालय
अभिषेकोदकक्लिन्ना तुष्टा च रमयस्व माम्

laṅkāyāṃ sumahad rājyam idaṃ tvam anupālaya
abhiṣekodakaklinnā tuṣṭā ca ramayasva mām

दुष्कृतं यत्पुरा कर्म वनवासेन तद्गतम्
यश्च ते सुकृतो धर्मस्तस्येह फलमाप्नुहि

duṣkṛtaṃ yat purā karma vanavāsena tad gatam
yaś ca te sukṛto dharmas tasyeha phalam āpnuhi

इह सर्वाणि माल्यानि दिव्यगन्धानि मैथिलि
भूषणानि च मुख्यानि तानि सेव मया सह

iha sarvāṇi mālyāni divyagandhāni maithili
bhūṣaṇāni ca mukhyāni tāni seva mayā saha

पुष्पकं नाम सुश्रोणि भ्रातुर्वैश्रवणस्य मे
विमानं रमणीयं च तद्विमानं मनोजवम्

puṣpakaṃ nāma suśroṇi bhrātur vaiśravaṇasya me
vimānaṃ ramaṇīyaṃ ca tad vimānaṃ manojavam

तत्र सीते मया सार्धं विहरस्व यथासुखम्
वदनं पद्मसंकाशं विमलं चारुदर्शनम्

tatra sīte mayā sārdhaṃ viharasva yathāsukham
vadanaṃ padmasaṃkāśaṃ vimalaṃ cārudarśanam

शोकार्तं तु वरारोहे न भ्राजति वरानने
अलं व्रीडेन वैदेहि धर्मलोप कृतेन ते

śokārtaṃ tu varārohe na bhrājati varānane
alaṃ vrīḍena vaidehi dharmalopa kṛtena te

आर्षोऽयं दैवनिष्यन्दो यस्त्वामभिगमिष्यति
एतौ पादौ मया स्निग्धौ शिरोभिः परिपीडितौ

ārṣo 'yaṃ daivaniṣyando yas tvām abhigamiṣyati
etau pādau mayā snigdhau śirobhiḥ paripīḍitau

प्रसादं कुरु मे क्षिप्रं वश्यो दासोऽहमस्मि ते
नेमाः शून्या मया वाचः शुष्यमाणेन भाषिताः

prasādaṃ kuru me kṣipraṃ vaśyo dāso 'ham asmi te
nemāḥ śūnyā mayā vācaḥ śuṣyamāṇena bhāṣitāḥ

न चापि रावणः कांचिन्मूर्ध्ना स्त्रीं प्रणमेत ह
एवमुक्त्वा दशग्रीवो मैथिलीं जनकात्मजाम्

na cāpi rāvaṇaḥ kāṃ cin mūrdhnā strīṃ praṇameta ha
evam uktvā daśagrīvo maithilīṃ janakātmajām

कृतान्तवशमापन्नो ममेयमिति मन्यते

kṛtāntavaśam āpanno mameyam iti manyate