Aranya Kanda, sarga 57

अथाश्रमादुपावृत्तमन्तरा रघुनन्दनः
परिपप्रच्छ सौमित्रिं रामो दुःखार्दितः पुनः

athāśramād upāvṛttam antarā raghunandanaḥ
paripapraccha saumitriṃ rāmo duḥkhārditaḥ punaḥ

तमुवाच किमर्थं त्वमागतोऽपास्य मैथिलीम्
यदा सा तव विश्वासाद्वने विहरिता मया

tam uvāca kimarthaṃ tvam āgato 'pāsya maithilīm
yadā sā tava viśvāsād vane viharitā mayā

दृष्ट्वैवाभ्यागतं त्वां मे मैथिलीं त्यज्य लक्ष्मण
शङ्कमानं महत्पापं यत्सत्यं व्यथितं मनः

dṛṣṭvaivābhyāgataṃ tvāṃ me maithilīṃ tyajya lakṣmaṇa
śaṅkamānaṃ mahat pāpaṃ yat satyaṃ vyathitaṃ manaḥ

स्फुरते नयनं सव्यं बाहुश्च हृदयं च मे
दृष्ट्वा लक्ष्मण दूरे त्वां सीताविरहितं पथि

sphurate nayanaṃ savyaṃ bāhuś ca hṛdayaṃ ca me
dṛṣṭvā lakṣmaṇa dūre tvāṃ sītāvirahitaṃ pathi

एवमुक्तस्तु सौमित्रिर्लक्ष्मणः शुभलक्षणः
भूयो दुःखसमाविष्टो दुःखितं राममब्रवीत्

evam uktas tu saumitrir lakṣmaṇaḥ śubhalakṣaṇaḥ
bhūyo duḥkhasamāviṣṭo duḥkhitaṃ rāmam abravīt

न स्वयं कामकारेण तां त्यक्त्वाहमिहागतः
प्रचोदितस्तयैवोग्रैस्त्वत्सकाशमिहागतः

na svayaṃ kāmakāreṇa tāṃ tyaktvāham ihāgataḥ
pracoditas tayaivograis tvatsakāśam ihāgataḥ

आर्येणेव परिक्रुष्टं हा सीते लक्ष्मणेति च
परित्राहीति यद्वाक्यं मैथिल्यास्तच्छ्रुतिं गतम्

āryeṇeva parikruṣṭaṃ hā sīte lakṣmaṇeti ca
paritrāhīti yad vākyaṃ maithilyās tac chrutiṃ gatam

सा तमार्तस्वरं श्रुत्वा तव स्नेहेन मैथिली
गच्छ गच्छेति मामाह रुदन्ती भयविह्वला

sā tam ārtasvaraṃ śrutvā tava snehena maithilī
gaccha gaccheti mām āha rudantī bhayavihvalā

प्रचोद्यमानेन मया गच्छेति बहुशस्तया
प्रत्युक्ता मैथिली वाक्यमिदं त्वत्प्रत्ययान्वितम्

pracodyamānena mayā gaccheti bahuśas tayā
pratyuktā maithilī vākyam idaṃ tvatpratyayānvitam

न तत्पश्याम्यहं रक्षो यदस्य भयमावहेत्
निर्वृता भव नास्त्येतत्केनाप्येवमुदाहृतम्

na tat paśyāmy ahaṃ rakṣo yad asya bhayam āvahet
nirvṛtā bhava nāsty etat kenāpy evam udāhṛtam

विगर्हितं च नीचं च कथमार्योऽभिधास्यति
त्राहीति वचनं सीते यस्त्रायेत्त्रिदशानपि

vigarhitaṃ ca nīcaṃ ca katham āryo 'bhidhāsyati
trāhīti vacanaṃ sīte yas trāyet tridaśān api

किंनिमित्तं तु केनापि भ्रातुरालम्ब्य मे स्वरम्
विस्वरं व्याहृतं वाक्यं लक्ष्मण त्राहि मामिति
न भवत्या व्यथा कार्या कुनारीजनसेविता

kiṃnimittaṃ tu kenāpi bhrātur ālambya me svaram
visvaraṃ vyāhṛtaṃ vākyaṃ lakṣmaṇa trāhi mām iti
na bhavatyā vyathā kāryā kunārījanasevitā

अलं वैक्लव्यमालम्ब्य स्वस्था भव निरुत्सुका
न चास्ति त्रिषु लोकेषु पुमान्यो राघवं रणे
जातो वा जायमानो वा संयुगे यः पराजयेत्

alaṃ vaiklavyam ālambya svasthā bhava nirutsukā
na cāsti triṣu lokeṣu pumān yo rāghavaṃ raṇe
jāto vā jāyamāno vā saṃyuge yaḥ parājayet

एवमुक्ता तु वैदेही परिमोहितचेतना
उवाचाश्रूणि मुञ्चन्ती दारुणं मामिदं वचः

evam uktā tu vaidehī parimohitacetanā
uvācāśrūṇi muñcantī dāruṇaṃ mām idaṃ vacaḥ

भावो मयि तवात्यर्थं पाप एव निवेशितः
विनष्टे भ्रातरि प्राप्ते न च त्वं मामवाप्स्यसि

bhāvo mayi tavātyarthaṃ pāpa eva niveśitaḥ
vinaṣṭe bhrātari prāpte na ca tvaṃ mām avāpsyasi

संकेताद्भरतेन त्वं रामं समनुगच्छसि
क्रोशन्तं हि यथात्यर्थं नैनमभ्यवपद्यसे

saṃketād bharatena tvaṃ rāmaṃ samanugacchasi
krośantaṃ hi yathātyarthaṃ nainam abhyavapadyase

रिपुः प्रच्छन्नचारी त्वं मदर्थमनुगच्छसि
राघवस्यान्तरप्रेप्सुस्तथैनं नाभिपद्यसे

ripuḥ pracchannacārī tvaṃ madartham anugacchasi
rāghavasyāntaraprepsus tathainaṃ nābhipadyase

एवमुक्तो हि वैदेह्या संरब्धो रक्तलोचनः
क्रोधात्प्रस्फुरमाणौष्ठ आश्रमादभिनिर्गतः

evam ukto hi vaidehyā saṃrabdho raktalocanaḥ
krodhāt prasphuramāṇauṣṭha āśramād abhinirgataḥ

एवं ब्रुवाणं सौमित्रिं रामः संतापमोहितः
अब्रवीद्दुष्कृतं सौम्य तां विना यत्त्वमागतः

evaṃ bruvāṇaṃ saumitriṃ rāmaḥ saṃtāpamohitaḥ
abravīd duṣkṛtaṃ saumya tāṃ vinā yat tvam āgataḥ

जानन्नपि समर्थं मां रक्षसां विनिवारणे
अनेन क्रोधवाक्येन मैथिल्या निःसृतो भवान्

jānann api samarthaṃ māṃ rakṣasāṃ vinivāraṇe
anena krodhavākyena maithilyā niḥsṛto bhavān

न हि ते परितुष्यामि त्यक्त्वा यद्यासि मैथिलीम्
क्रुद्धायाः परुषं श्रुत्वा स्त्रिया यत्त्वमिहागतः

na hi te parituṣyāmi tyaktvā yad yāsi maithilīm
kruddhāyāḥ paruṣaṃ śrutvā striyā yat tvam ihāgataḥ

सर्वथा त्वपनीतं ते सीतया यत्प्रचोदितः
क्रोधस्य वशमागम्य नाकरोः शासनं मम

sarvathā tv apanītaṃ te sītayā yat pracoditaḥ
krodhasya vaśam āgamya nākaroḥ śāsanaṃ mama

असौ हि राक्षसः शेते शरेणाभिहतो मया
मृगरूपेण येनाहमाश्रमादपवादितः

asau hi rākṣasaḥ śete śareṇābhihato mayā
mṛgarūpeṇa yenāham āśramād apavāditaḥ

विकृष्य चापं परिधाय सायकं; सलील बाणेन च ताडितो मया
मार्गीं तनुं त्यज्य च विक्लवस्वरो; बभूव केयूरधरः स राक्षसः

vikṛṣya cāpaṃ paridhāya sāyakaṃ; salīla bāṇena ca tāḍito mayā
mārgīṃ tanuṃ tyajya ca viklavasvaro; babhūva keyūradharaḥ sa rākṣasaḥ

शराहतेनैव तदार्तया गिरा; स्वरं ममालम्ब्य सुदूरसंश्रवम्
उदाहृतं तद्वचनं सुदारुणं; त्वमागतो येन विहाय मैथिलीम्

śarāhatenaiva tadārtayā girā; svaraṃ mamālambya sudūrasaṃśravam
udāhṛtaṃ tad vacanaṃ sudāruṇaṃ; tvam āgato yena vihāya maithilīm