Aranya Kanda, sarga 58

भृशमाव्रजमानस्य तस्याधोवामलोचनम्
प्रास्फुरच्चास्खलद्रामो वेपथुश्चास्य जायते

bhṛśam āvrajamānasya tasyādhovāmalocanam
prāsphurac cāskhalad rāmo vepathuś cāsya jāyate

उपालक्ष्य निमित्तानि सोऽशुभानि मुहुर्मुहुः
अपि क्षेमं तु सीताया इति वै व्याजहार ह

upālakṣya nimittāni so 'śubhāni muhur muhuḥ
api kṣemaṃ tu sītāyā iti vai vyājahāra ha

त्वरमाणो जगामाथ सीतादर्शनलालसः
शून्यमावसथं दृष्ट्वा बभूवोद्विग्नमानसः

tvaramāṇo jagāmātha sītādarśanalālasaḥ
śūnyam āvasathaṃ dṛṣṭvā babhūvodvignamānasaḥ

उद्भ्रमन्निव वेगेन विक्षिपन्रघुनन्दनः
तत्र तत्रोटजस्थानमभिवीक्ष्य समन्ततः

udbhramann iva vegena vikṣipan raghunandanaḥ
tatra tatroṭajasthānam abhivīkṣya samantataḥ

ददर्श पर्णशालां च रहितां सीतया तदा
श्रिया विरहितां ध्वस्तां हेमन्ते पद्मिनीमिव

dadarśa parṇaśālāṃ ca rahitāṃ sītayā tadā
śriyā virahitāṃ dhvastāṃ hemante padminīm iva

रुदन्तमिव वृक्षैश्च म्लानपुष्पमृगद्विजम्
श्रिया विहीनं विध्वस्तं संत्यक्तवनदैवतम्

rudantam iva vṛkṣaiś ca mlānapuṣpamṛgadvijam
śriyā vihīnaṃ vidhvastaṃ saṃtyaktavanadaivatam

विप्रकीर्णाजिनकुशं विप्रविद्धबृसीकटम्
दृष्ट्वा शून्योटजस्थानं विललाप पुनः पुनः

viprakīrṇājinakuśaṃ vipraviddhabṛsīkaṭam
dṛṣṭvā śūnyoṭajasthānaṃ vilalāpa punaḥ punaḥ

हृता मृता वा नष्टा वा भक्षिता वा भविष्यति
निलीनाप्यथ वा भीरुरथ वा वनमाश्रिता

hṛtā mṛtā vā naṣṭā vā bhakṣitā vā bhaviṣyati
nilīnāpy atha vā bhīrur atha vā vanam āśritā

गता विचेतुं पुष्पाणि फलान्यपि च वा पुनः
अथ वा पद्मिनीं याता जलार्थं वा नदीं गता

gatā vicetuṃ puṣpāṇi phalāny api ca vā punaḥ
atha vā padminīṃ yātā jalārthaṃ vā nadīṃ gatā

यत्नान्मृगयमाणस्तु नाससाद वने प्रियाम्
शोकरक्तेक्षणः शोकादुन्मत्त इव लक्ष्यते

yatnān mṛgayamāṇas tu nāsasāda vane priyām
śokaraktekṣaṇaḥ śokād unmatta iva lakṣyate

वृक्षाद्वृक्षं प्रधावन्स गिरींश्चापि नदीन्नदीम्
बभूव विलपन्रामः शोकपङ्कार्णवप्लुतः

vṛkṣād vṛkṣaṃ pradhāvan sa girīṃś cāpi nadīn nadīm
babhūva vilapan rāmaḥ śokapaṅkārṇavaplutaḥ

अस्ति कच्चित्त्वया दृष्टा सा कदम्बप्रिया प्रिया
कदम्ब यदि जानीषे शंस सीतां शुभाननाम्

asti kaccit tvayā dṛṣṭā sā kadambapriyā priyā
kadamba yadi jānīṣe śaṃsa sītāṃ śubhānanām

स्निग्धपल्लवसंकाशां पीतकौशेयवासिनीम्
शंसस्व यदि वा दृष्टा बिल्व बिल्वोपमस्तनी

snigdhapallavasaṃkāśāṃ pītakauśeyavāsinīm
śaṃsasva yadi vā dṛṣṭā bilva bilvopamastanī

अथ वार्जुन शंस त्वं प्रियां तामर्जुनप्रियाम्
जनकस्य सुता भीरुर्यदि जीवति वा न वा

atha vārjuna śaṃsa tvaṃ priyāṃ tām arjunapriyām
janakasya sutā bhīrur yadi jīvati vā na vā

ककुभः ककुभोरुं तां व्यक्तं जानाति मैथिलीम्
लतापल्लवपुष्पाढ्यो भाति ह्येष वनस्पतिः

kakubhaḥ kakubhoruṃ tāṃ vyaktaṃ jānāti maithilīm
latāpallavapuṣpāḍhyo bhāti hy eṣa vanaspatiḥ

भ्रमरैरुपगीतश्च यथा द्रुमवरो ह्ययम्
एष व्यक्तं विजानाति तिलकस्तिलकप्रियाम्

bhramarair upagītaś ca yathā drumavaro hy ayam
eṣa vyaktaṃ vijānāti tilakas tilakapriyām

अशोकशोकापनुद शोकोपहतचेतसं
त्वन्नामानं कुरु क्षिप्रं प्रियासंदर्शनेन माम्

aśokaśokāpanuda śokopahatacetasaṃ
tvannāmānaṃ kuru kṣipraṃ priyāsaṃdarśanena mām

यदि ताल त्वया दृष्टा पक्वतालफलस्तनी
कथयस्व वरारोहां कारुष्यं यदि ते मयि

yadi tāla tvayā dṛṣṭā pakvatālaphalastanī
kathayasva varārohāṃ kāruṣyaṃ yadi te mayi

यदि दृष्टा त्वया सीता जम्बुजाम्बूनदप्रभा
प्रियां यदि विजानीषे निःशङ्कं कथयस्व मे

yadi dṛṣṭā tvayā sītā jambujāmbūnadaprabhā
priyāṃ yadi vijānīṣe niḥśaṅkaṃ kathayasva me

अथ वा मृगशावाक्षीं मृग जानासि मैथिलीम्
मृगविप्रेक्षणी कान्ता मृगीभिः सहिता भवेत्

atha vā mṛgaśāvākṣīṃ mṛga jānāsi maithilīm
mṛgaviprekṣaṇī kāntā mṛgībhiḥ sahitā bhavet

गज सा गजनासोरुर्यदि दृष्टा त्वया भवेत्
तां मन्ये विदितां तुभ्यमाख्याहि वरवारण

gaja sā gajanāsorur yadi dṛṣṭā tvayā bhavet
tāṃ manye viditāṃ tubhyam ākhyāhi varavāraṇa

शार्दूल यदि सा दृष्टा प्रिया चन्द्रनिभानना
मैथिली मम विस्रब्धः कथयस्व न ते भयम्

śārdūla yadi sā dṛṣṭā priyā candranibhānanā
maithilī mama visrabdhaḥ kathayasva na te bhayam

किं धावसि प्रिये नूनं दृष्टासि कमलेक्षणे
वृक्षेणाच्छाद्य चात्मानं किं मां न प्रतिभाषसे

kiṃ dhāvasi priye nūnaṃ dṛṣṭāsi kamalekṣaṇe
vṛkṣeṇācchādya cātmānaṃ kiṃ māṃ na pratibhāṣase

तिष्ठ तिष्ठ वरारोहे न तेऽस्ति करुणा मयि
नात्यर्थं हास्यशीलासि किमर्थं मामुपेक्षसे

tiṣṭha tiṣṭha varārohe na te 'sti karuṇā mayi
nātyarthaṃ hāsyaśīlāsi kimarthaṃ mām upekṣase

पीतकौशेयकेनासि सूचिता वरवर्णिनि
धावन्त्यपि मया दृष्टा तिष्ठ यद्यस्ति सौहृदम्

pītakauśeyakenāsi sūcitā varavarṇini
dhāvanty api mayā dṛṣṭā tiṣṭha yady asti sauhṛdam

नैव सा नूनमथ वा हिंसिता चारुहासिनी
कृच्छ्रं प्राप्तं हि मां नूनं यथोपेक्षितुमर्हति

naiva sā nūnam atha vā hiṃsitā cāruhāsinī
kṛcchraṃ prāptaṃ hi māṃ nūnaṃ yathopekṣitum arhati

व्यक्तं सा भक्षिता बाला राक्षसैः पिशिताशनैः
विभज्याङ्गानि सर्वाणि मया विरहिता प्रिया

vyaktaṃ sā bhakṣitā bālā rākṣasaiḥ piśitāśanaiḥ
vibhajyāṅgāni sarvāṇi mayā virahitā priyā

नूनं तच्छुभदन्तौष्ठं मुखं निष्प्रभतां गतम्
सा हि चम्पकवर्णाभा ग्रीवा ग्रैवेय शोभिता

nūnaṃ tac chubhadantauṣṭhaṃ mukhaṃ niṣprabhatāṃ gatam
sā hi campakavarṇābhā grīvā graiveya śobhitā

कोमला विलपन्त्यास्तु कान्ताया भक्षिता शुभा
नूनं विक्षिप्यमाणौ तौ बाहू पल्लवकोमलौ

komalā vilapantyās tu kāntāyā bhakṣitā śubhā
nūnaṃ vikṣipyamāṇau tau bāhū pallavakomalau

भक्षितौ वेपमानाग्रौ सहस्ताभरणाङ्गदौ
मया विरहिता बाला रक्षसां भक्षणाय वै

bhakṣitau vepamānāgrau sahastābharaṇāṅgadau
mayā virahitā bālā rakṣasāṃ bhakṣaṇāya vai

सार्थेनेव परित्यक्ता भक्षिता बहुबान्धवा
हा लक्ष्मण महाबाहो पश्यसि त्वं प्रियां क्वचित्

sārtheneva parityaktā bhakṣitā bahubāndhavā
hā lakṣmaṇa mahābāho paśyasi tvaṃ priyāṃ kva cit

हा प्रिये क्व गता भद्रे हा सीतेति पुनः पुनः
इत्येवं विलपन्रामः परिधावन्वनाद्वनम्

hā priye kva gatā bhadre hā sīteti punaḥ punaḥ
ity evaṃ vilapan rāmaḥ paridhāvan vanād vanam

क्वचिदुद्भ्रमते वेगात्क्वचिद्विभ्रमते बलात्
क्वचिन्मत्त इवाभाति कान्तान्वेषणतत्परः

kva cid udbhramate vegāt kva cid vibhramate balāt
kva cin matta ivābhāti kāntān veṣaṇatatparaḥ

स वनानि नदीः शैलान्गिरिप्रस्रवणानि च
काननानि च वेगेन भ्रमत्यपरिसंस्थितः

sa vanāni nadīḥ śailān giriprasravaṇāni ca
kānanāni ca vegena bhramaty aparisaṃsthitaḥ

तथा स गत्वा विपुलं महद्वनं; परीत्य सर्वं त्वथ मैथिलीं प्रति
अनिष्ठिताशः स चकार मार्गणे; पुनः प्रियायाः परमं परिश्रमम्

tathā sa gatvā vipulaṃ mahad vanaṃ; parītya sarvaṃ tv atha maithilīṃ prati
aniṣṭhitāśaḥ sa cakāra mārgaṇe; punaḥ priyāyāḥ paramaṃ pariśramam