Aranya Kanda, sarga 67

पुरा राम महाबाहो महाबलपराक्रम
रूपमासीन्ममाचिन्त्यं त्रिषु लोकेषु विश्रुतम्
यथा सोमस्य शक्रस्य सूर्यस्य च यथा वपुः

purā rāma mahābāho mahābalaparākrama
rūpam āsīn mamācintyaṃ triṣu lokeṣu viśrutam
yathā somasya śakrasya sūryasya ca yathā vapuḥ

सोऽहं रूपमिदं कृत्वा लोकवित्रासनं महत्
ऋषीन्वनगतान्राम त्रासयामि ततस्ततः

so 'haṃ rūpam idaṃ kṛtvā lokavitrāsanaṃ mahat
ṛṣīn vanagatān rāma trāsayāmi tatas tataḥ

ततः स्थूलशिरा नाम महर्षिः कोपितो मया
संचिन्वन्विविधं वन्यं रूपेणानेन धर्षितः

tataḥ sthūlaśirā nāma maharṣiḥ kopito mayā
saṃcinvan vividhaṃ vanyaṃ rūpeṇānena dharṣitaḥ

तेनाहमुक्तः प्रेक्ष्यैवं घोरशापाभिधायिना
एतदेव नृशंसं ते रूपमस्तु विगर्हितम्

tenāham uktaḥ prekṣyaivaṃ ghoraśāpābhidhāyinā
etad eva nṛśaṃsaṃ te rūpam astu vigarhitam

स मया याचितः क्रुद्धः शापस्यान्तो भवेदिति
अभिशापकृतस्येति तेनेदं भाषितं वचः

sa mayā yācitaḥ kruddhaḥ śāpasyānto bhaved iti
abhiśāpakṛtasyeti tenedaṃ bhāṣitaṃ vacaḥ

यदा छित्त्वा भुजौ रामस्त्वां दहेद्विजने वने
तदा त्वं प्राप्स्यसे रूपं स्वमेव विपुलं शुभम्

yadā chittvā bhujau rāmas tvāṃ dahed vijane vane
tadā tvaṃ prāpsyase rūpaṃ svam eva vipulaṃ śubham

श्रिया विराजितं पुत्रं दनोस्त्वं विद्धि लक्ष्मण
इन्द्रकोपादिदं रूपं प्राप्तमेवं रणाजिरे

śriyā virājitaṃ putraṃ danos tvaṃ viddhi lakṣmaṇa
indrakopād idaṃ rūpaṃ prāptam evaṃ raṇājire

अहं हि तपसोग्रेण पितामहमतोषयम्
दीर्घमायुः स मे प्रादात्ततो मां विभ्रमोऽस्पृशत्

ahaṃ hi tapasogreṇa pitāmaham atoṣayam
dīrgham āyuḥ sa me prādāt tato māṃ vibhramo 'spṛśat

दीर्घमायुर्मया प्राप्तं किं मे शक्रः करिष्यति
इत्येवं बुद्धिमास्थाय रणे शक्रमधर्षयम्

dīrgham āyur mayā prāptaṃ kiṃ me śakraḥ kariṣyati
ity evaṃ buddhim āsthāya raṇe śakram adharṣayam

तस्य बाहुप्रमुक्तेन वज्रेण शतपर्वणा
सक्थिनी च शिरश्चैव शरीरे संप्रवेशितम्

tasya bāhupramuktena vajreṇa śataparvaṇā
sakthinī ca śiraś caiva śarīre saṃpraveśitam

स मया याच्यमानः सन्नानयद्यमसादनम्
पितामहवचः सत्यं तदस्त्विति ममाब्रवीत्

sa mayā yācyamānaḥ sann ānayad yamasādanam
pitāmahavacaḥ satyaṃ tad astv iti mamābravīt

अनाहारः कथं शक्तो भग्नसक्थिशिरोमुखः
वज्रेणाभिहतः कालं सुदीर्घमपि जीवितुम्

anāhāraḥ kathaṃ śakto bhagnasakthiśiromukhaḥ
vajreṇābhihataḥ kālaṃ sudīrgham api jīvitum

एवमुक्तस्तु मे शक्रो बाहू योजनमायतौ
प्रादादास्यं च मे कुक्षौ तीक्ष्णदंष्ट्रमकल्पयत्

evam uktas tu me śakro bāhū yojanam āyatau
prādād āsyaṃ ca me kukṣau tīkṣṇadaṃṣṭram akalpayat

सोऽहं भुजाभ्यां दीर्घाभ्यां समाकृष्य वनेचरान्
सिंहद्विपमृगव्याघ्रान्भक्षयामि समन्ततः

so 'haṃ bhujābhyāṃ dīrghābhyāṃ samākṛṣya vanecarān
siṃhadvipamṛgavyāghrān bhakṣayāmi samantataḥ

स तु मामब्रवीदिन्द्रो यदा रामः सलक्ष्मणः
छेत्स्यते समरे बाहू तदा स्वर्गं गमिष्यसि

sa tu mām abravīd indro yadā rāmaḥ salakṣmaṇaḥ
chetsyate samare bāhū tadā svargaṃ gamiṣyasi

स त्वं रामोऽसि भद्रं ते नाहमन्येन राघव
शक्यो हन्तुं यथातत्त्वमेवमुक्तं महर्षिणा

sa tvaṃ rāmo 'si bhadraṃ te nāham anyena rāghava
śakyo hantuṃ yathātattvam evam uktaṃ maharṣiṇā

अहं हि मतिसाचिव्यं करिष्यामि नरर्षभ
मित्रं चैवोपदेक्ष्यामि युवाभ्यां संस्कृतोऽग्निना

ahaṃ hi matisācivyaṃ kariṣyāmi nararṣabha
mitraṃ caivopadekṣyāmi yuvābhyāṃ saṃskṛto 'gninā

एवमुक्तस्तु धर्मात्मा दनुना तेन राघवः
इदं जगाद वचनं लक्ष्मणस्योपशृण्वतः

evam uktas tu dharmātmā danunā tena rāghavaḥ
idaṃ jagāda vacanaṃ lakṣmaṇasyopaśṛṇvataḥ

रावणेन हृता सीता मम भार्या यशस्विनी
निष्क्रान्तस्य जनस्थानात्सह भ्रात्रा यथासुखम्

rāvaṇena hṛtā sītā mama bhāryā yaśasvinī
niṣkrāntasya janasthānāt saha bhrātrā yathāsukham

नाममात्रं तु जानामि न रूपं तस्य रक्षसः
निवासं वा प्रभावं वा वयं तस्य न विद्महे

nāmamātraṃ tu jānāmi na rūpaṃ tasya rakṣasaḥ
nivāsaṃ vā prabhāvaṃ vā vayaṃ tasya na vidmahe

शोकार्तानामनाथानामेवं विपरिधावताम्
कारुण्यं सदृशं कर्तुमुपकारे च वर्तताम्

śokārtānām anāthānām evaṃ viparidhāvatām
kāruṇyaṃ sadṛśaṃ kartum upakāre ca vartatām

काष्ठान्यानीय शुष्काणि काले भग्नानि कुञ्जरैः
भक्ष्यामस्त्वां वयं वीर श्वभ्रे महति कल्पिते

kāṣṭhāny ānīya śuṣkāṇi kāle bhagnāni kuñjaraiḥ
bhakṣyāmas tvāṃ vayaṃ vīra śvabhre mahati kalpite

स त्वं सीतां समाचक्ष्व येन वा यत्र वा हृता
कुरु कल्याणमत्यर्थं यदि जानासि तत्त्वतः

sa tvaṃ sītāṃ samācakṣva yena vā yatra vā hṛtā
kuru kalyāṇam atyarthaṃ yadi jānāsi tattvataḥ

एवमुक्तस्तु रामेण वाक्यं दनुरनुत्तमम्
प्रोवाच कुशलो वक्तुं वक्तारमपि राघवम्

evam uktas tu rāmeṇa vākyaṃ danur anuttamam
provāca kuśalo vaktuṃ vaktāram api rāghavam

दिव्यमस्ति न मे ज्ञानं नाभिजानामि मैथिलीम्
यस्तां ज्ञास्यति तं वक्ष्ये दग्धः स्वं रूपमास्थितः

divyam asti na me jñānaṃ nābhijānāmi maithilīm
yas tāṃ jñāsyati taṃ vakṣye dagdhaḥ svaṃ rūpam āsthitaḥ

अदग्धस्य हि विज्ञातुं शक्तिरस्ति न मे प्रभो
राक्षसं तं महावीर्यं सीता येन हृता तव

adagdhasya hi vijñātuṃ śaktir asti na me prabho
rākṣasaṃ taṃ mahāvīryaṃ sītā yena hṛtā tava

विज्ञानं हि महद्भ्रष्टं शापदोषेण राघव
स्वकृतेन मया प्राप्तं रूपं लोकविगर्हितम्

vijñānaṃ hi mahad bhraṣṭaṃ śāpadoṣeṇa rāghava
svakṛtena mayā prāptaṃ rūpaṃ lokavigarhitam

किं तु यावन्न यात्यस्तं सविता श्रान्तवाहनः
तावन्मामवटे क्षिप्त्वा दह राम यथाविधि

kiṃ tu yāvan na yāty astaṃ savitā śrāntavāhanaḥ
tāvan mām avaṭe kṣiptvā daha rāma yathāvidhi

दग्धस्त्वयाहमवटे न्यायेन रघुनन्दन
वक्ष्यामि तमहं वीर यस्तं ज्ञास्यति राक्षसं

dagdhas tvayāham avaṭe nyāyena raghunandana
vakṣyāmi tam ahaṃ vīra yas taṃ jñāsyati rākṣasaṃ

तेन सख्यं च कर्तव्यं न्याय्यवृत्तेन राघव
कल्पयिष्यति ते प्रीतः साहाय्यं लघुविक्रमः

tena sakhyaṃ ca kartavyaṃ nyāyyavṛttena rāghava
kalpayiṣyati te prītaḥ sāhāyyaṃ laghuvikramaḥ

न हि तस्यास्त्यविज्ञातं त्रिषु लोकेषु राघव
सर्वान्परिसृतो लोकान्पुरा वै कारणान्तरे

na hi tasyāsty avijñātaṃ triṣu lokeṣu rāghava
sarvān parisṛto lokān purā vai kāraṇāntare