Kishkindha Kanda, sarga 14

Kiṣkindhākāṇḍa · 21 Critical Edition verses

सर्वे ते त्वरितं गत्वा किष्किन्धां वालिपालिताम्
वृक्षैरात्मानमावृत्य व्यतिष्ठन्गहने वने

sarve te tvaritaṃ gatvā kiṣkindhāṃ vālipālitām
vṛkṣair ātmānam āvṛtya vyatiṣṭhan gahane vane

विचार्य सर्वतो दृष्टिं कानने काननप्रियः
सुग्रीवो विपुलग्रीवः क्रोधमाहारयद्भृशम्

vicārya sarvato dṛṣṭiṃ kānane kānanapriyaḥ
sugrīvo vipulagrīvaḥ krodham āhārayad bhṛśam

ततः स निनदं घोरं कृत्वा युद्धाय चाह्वयत्
परिवारैः परिवृतो नादैर्भिन्दन्निवाम्बरम्

tataḥ sa ninadaṃ ghoraṃ kṛtvā yuddhāya cāhvayat
parivāraiḥ parivṛto nādair bhindann ivāmbaram

अथ बालार्कसदृशो दृप्तसिंहगतिस्तदा
दृष्ट्वा रामं क्रियादक्षं सुग्रीवो वाक्यमब्रवीत्

atha bālārkasadṛśo dṛptasiṃhagatis tadā
dṛṣṭvā rāmaṃ kriyādakṣaṃ sugrīvo vākyam abravīt

हरिवागुरया व्याप्तं तप्तकाञ्चनतोरणाम्
प्राप्ताः स्म ध्वजयन्त्राढ्यां किष्किन्धां वालिनः पुरीम्

harivāgurayā vyāptaṃ taptakāñcanatoraṇām
prāptāḥ sma dhvajayantrāḍhyāṃ kiṣkindhāṃ vālinaḥ purīm

प्रतिज्ञा या त्वया वीर कृता वालिवधे पुरा
सफलां तां कुरु क्षिप्रं लतां काल इवागतः

pratijñā yā tvayā vīra kṛtā vālivadhe purā
saphalāṃ tāṃ kuru kṣipraṃ latāṃ kāla ivāgataḥ

एवमुक्तस्तु धर्मात्मा सुग्रीवेण स राघवः
तमथोवाच सुग्रीवं वचनं शत्रुसूदनः

evam uktas tu dharmātmā sugrīveṇa sa rāghavaḥ
tam athovāca sugrīvaṃ vacanaṃ śatrusūdanaḥ

कृताभिज्ञान चिह्नस्त्वमनया गजसाह्वया
विपरीत इवाकाशे सूर्यो नक्षत्र मालया

kṛtābhijñāna cihnas tvam anayā gajasāhvayā
viparīta ivākāśe sūryo nakṣatra mālayā

अद्य वालिसमुत्थं ते भयं वैरं च वानर
एकेनाहं प्रमोक्ष्यामि बाणमोक्षेण संयुगे

adya vālisamutthaṃ te bhayaṃ vairaṃ ca vānara
ekenāhaṃ pramokṣyāmi bāṇamokṣeṇa saṃyuge

मम दर्शय सुग्रीववैरिणं भ्रातृरूपिणम्
वाली विनिहतो यावद्वने पांसुषु वेष्टते

mama darśaya sugrīvavairiṇaṃ bhrātṛrūpiṇam
vālī vinihato yāvad vane pāṃsuṣu veṣṭate

यदि दृष्टिपथं प्राप्तो जीवन्स विनिवर्तते
ततो दोषेण मा गच्छेत्सद्यो गर्हेच्च मा भवान्

yadi dṛṣṭipathaṃ prāpto jīvan sa vinivartate
tato doṣeṇa mā gacchet sadyo garhec ca mā bhavān

प्रत्यक्षं सप्त ते साला मया बाणेन दारिताः
ततो वेत्सि बलेनाद्य बालिनं निहतं मया

pratyakṣaṃ sapta te sālā mayā bāṇena dāritāḥ
tato vetsi balenādya bālinaṃ nihataṃ mayā

अनृतं नोक्तपूर्वं मे वीर कृच्छ्रेऽपि तिष्ठता
धर्मलोभपरीतेन न च वक्ष्ये कथंचन

anṛtaṃ noktapūrvaṃ me vīra kṛcchre 'pi tiṣṭhatā
dharmalobhaparītena na ca vakṣye kathaṃ cana

सफलां च करिष्यामि प्रतिज्ञां जहि संभ्रमम्
प्रसूतं कलमं क्षेत्रे वर्षेणेव शतक्रतुः

saphalāṃ ca kariṣyāmi pratijñāṃ jahi saṃbhramam
prasūtaṃ kalamaṃ kṣetre varṣeṇeva śatakratuḥ

तदाह्वाननिमित्तं त्वं वालिनो हेममालिनः
सुग्रीव कुरु तं शब्दं निष्पतेद्येन वानरः

tadāhvānanimittaṃ tvaṃ vālino hemamālinaḥ
sugrīva kuru taṃ śabdaṃ niṣpated yena vānaraḥ

जितकाशी जयश्लाघी त्वया चाधर्षितः पुरात्
निष्पतिष्यत्यसंगेन वाली स प्रियसंयुगः

jitakāśī jayaślāghī tvayā cādharṣitaḥ purāt
niṣpatiṣyaty asaṃgena vālī sa priyasaṃyugaḥ

रिपूणां धर्षणं शूरा मर्षयन्ति न संयुगे
जानन्तस्तु स्वकं वीर्यं स्त्रीसमक्षं विशेषतः

ripūṇāṃ dharṣaṇaṃ śūrā marṣayanti na saṃyuge
jānantas tu svakaṃ vīryaṃ strīsamakṣaṃ viśeṣataḥ

स तु रामवचः श्रुत्वा सुग्रीवो हेमपिङ्गलः
ननर्द क्रूरनादेन विनिर्भिन्दन्निवाम्बरम्

sa tu rāmavacaḥ śrutvā sugrīvo hemapiṅgalaḥ
nanarda krūranādena vinirbhindann ivāmbaram

तस्य शब्देन वित्रस्ता गावो यान्ति हतप्रभाः
राजदोषपरामृष्टाः कुलस्त्रिय इवाकुलाः

tasya śabdena vitrastā gāvo yānti hataprabhāḥ
rājadoṣaparāmṛṣṭāḥ kulastriya ivākulāḥ

द्रवन्ति च मृगाः शीघ्रं भग्ना इव रणे हयाः
पतन्ति च खगा भूमौ क्षीणपुण्या इव ग्रहाः

dravanti ca mṛgāḥ śīghraṃ bhagnā iva raṇe hayāḥ
patanti ca khagā bhūmau kṣīṇapuṇyā iva grahāḥ

ततः स जीमूतगणप्रणादो; नादं व्यमुञ्चत्त्वरया प्रतीतः
सूर्यात्मजः शौर्यविवृद्धतेजाः; सरित्पतिर्वानिलचञ्चलोर्मिः

tataḥ sa jīmūtagaṇapraṇādo; nādaṃ vyamuñcat tvarayā pratītaḥ
sūryātmajaḥ śauryavivṛddhatejāḥ; saritpatir vānilacañcalormiḥ