Kishkindha Kanda, sarga 15

Kiṣkindhākāṇḍa · 23 Critical Edition verses · 1 Southern-only

अथ तस्य निनादं तं सुग्रीवस्य महात्मनः
शुश्रावान्तःपुरगतो वाली भ्रातुरमर्षणः

atha tasya ninādaṃ taṃ sugrīvasya mahātmanaḥ
śuśrāvāntaḥpuragato vālī bhrātur amarṣaṇaḥ

श्रुत्वा तु तस्य निनदं सर्वभूतप्रकम्पनम्
मदश्चैकपदे नष्टः क्रोधश्चापतितो महान्

śrutvā tu tasya ninadaṃ sarvabhūtaprakampanam
madaś caikapade naṣṭaḥ krodhaś cāpatito mahān

स तु रोषपरीताङ्गो वाली संध्यातपप्रभः
उपरक्त इवादित्यः सद्यो निष्प्रभतां गतः

sa tu roṣaparītāṅgo vālī saṃdhyātapaprabhaḥ
uparakta ivādityaḥ sadyo niṣprabhatāṃ gataḥ

वाली दंष्ट्रा करालस्तु क्रोधाद्दीप्ताग्निसंनिभः
भात्युत्पतितपद्माभः समृणाल इव ह्रदः

vālī daṃṣṭrā karālas tu krodhād dīptāgnisaṃnibhaḥ
bhāty utpatitapadmābhaḥ samṛṇāla iva hradaḥ

शब्दं दुर्मर्षणं श्रुत्वा निष्पपात ततो हरिः
वेगेन चरणन्यासैर्दारयन्निव मेदिनीम्

śabdaṃ durmarṣaṇaṃ śrutvā niṣpapāta tato hariḥ
vegena caraṇanyāsair dārayann iva medinīm

तं तु तारा परिष्वज्य स्नेहाद्दर्शितसौहृदा
उवाच त्रस्तसंभ्रान्ता हितोदर्कमिदं वचः

taṃ tu tārā pariṣvajya snehād darśitasauhṛdā
uvāca trastasaṃbhrāntā hitodarkam idaṃ vacaḥ

साधु क्रोधमिमं वीर नदी वेगमिवागतम्
शयनादुत्थितः काल्यं त्यज भुक्तामिव स्रजम्

sādhu krodham imaṃ vīra nadī vegam ivāgatam
śayanād utthitaḥ kālyaṃ tyaja bhuktām iva srajam

VR-S.4.15.7+14.15.7+1Southern-onlyvalmikiramayan.net

काल्यम् एतेन संग्रामम् करिष्यसि च वानर |
वीर ते शत्रु बाहुल्यम् फल्गुता वा न विद्यते

kālyam etena saṃgrāmam kariṣyasi ca vānara |
vīra te śatru bāhulyam phalgutā vā na vidyate

सहसा तव निष्क्रामो मम तावन्न रोचते
श्रूयतामभिधास्यामि यन्निमित्तं निवार्यसे

sahasā tava niṣkrāmo mama tāvan na rocate
śrūyatām abhidhāsyāmi yannimittaṃ nivāryase

पूर्वमापतितः क्रोधात्स त्वामाह्वयते युधि
निष्पत्य च निरस्तस्ते हन्यमानो दिशो गतः

pūrvam āpatitaḥ krodhāt sa tvām āhvayate yudhi
niṣpatya ca nirastas te hanyamāno diśo gataḥ

त्वया तस्य निरस्तस्य पीडितस्य विशेषतः
इहैत्य पुनराह्वानं शङ्कां जनयतीव मे

tvayā tasya nirastasya pīḍitasya viśeṣataḥ
ihaitya punar āhvānaṃ śaṅkāṃ janayatīva me

दर्पश्च व्यवसायश्च यादृशस्तस्य नर्दतः
निनादस्य च संरम्भो नैतदल्पं हि कारणम्

darpaś ca vyavasāyaś ca yādṛśas tasya nardataḥ
ninādasya ca saṃrambho naitad alpaṃ hi kāraṇam

नासहायमहं मन्ये सुग्रीवं तमिहागतम्
अवष्टब्धसहायश्च यमाश्रित्यैष गर्जति

nāsahāyam ahaṃ manye sugrīvaṃ tam ihāgatam
avaṣṭabdhasahāyaś ca yam āśrityaiṣa garjati

प्रकृत्या निपुणश्चैव बुद्धिमांश्चैव वानरः
अपरीक्षितवीर्येण सुग्रीवः सह नैष्यति

prakṛtyā nipuṇaś caiva buddhimāṃś caiva vānaraḥ
aparīkṣitavīryeṇa sugrīvaḥ saha naiṣyati

पूर्वमेव मया वीर श्रुतं कथयतो वचः
अङ्गदस्य कुमारस्य वक्ष्यामि त्वा हितं वचः

pūrvam eva mayā vīra śrutaṃ kathayato vacaḥ
aṅgadasya kumārasya vakṣyāmi tvā hitaṃ vacaḥ

तव भ्रातुर्हि विख्यातः सहायो रणकर्कशः
रामः परबलामर्दी युगान्ताग्निरिवोत्थितः

tava bhrātur hi vikhyātaḥ sahāyo raṇakarkaśaḥ
rāmaḥ parabalāmardī yugāntāgnir ivotthitaḥ

निवासवृक्षः साधूनामापन्नानां परा गतिः
आर्तानां संश्रयश्चैव यशसश्चैकभाजनम्

nivāsavṛkṣaḥ sādhūnām āpannānāṃ parā gatiḥ
ārtānāṃ saṃśrayaś caiva yaśasaś caikabhājanam

ज्ञानविज्ञानसंपन्नो निदेशो निरतः पितुः
धातूनामिव शैलेन्द्रो गुणानामाकरो महान्

jñānavijñānasaṃpanno nideśo nirataḥ pituḥ
dhātūnām iva śailendro guṇānām ākaro mahān

तत्क्षमं न विरोधस्ते सह तेन महात्मना
दुर्जयेनाप्रमेयेन रामेण रणकर्मसु

tatkṣamaṃ na virodhas te saha tena mahātmanā
durjayenāprameyena rāmeṇa raṇakarmasu

शूर वक्ष्यामि ते किंचिन्न चेच्छाम्यभ्यसूयितुम्
श्रूयतां क्रियतां चैव तव वक्ष्यामि यद्धितम्

śūra vakṣyāmi te kiṃ cin na cecchāmy abhyasūyitum
śrūyatāṃ kriyatāṃ caiva tava vakṣyāmi yad dhitam

यौवराज्येन सुग्रीवं तूर्णं साध्वभिषेचय
विग्रहं मा कृथा वीर भ्रात्रा राजन्बलीयसा

yauvarājyena sugrīvaṃ tūrṇaṃ sādhv abhiṣecaya
vigrahaṃ mā kṛthā vīra bhrātrā rājan balīyasā

अहं हि ते क्षमं मन्ये तव रामेण सौहृदम्
सुग्रीवेण च संप्रीतिं वैरमुत्सृज्य दूरतः

ahaṃ hi te kṣamaṃ manye tava rāmeṇa sauhṛdam
sugrīveṇa ca saṃprītiṃ vairam utsṛjya dūrataḥ

लालनीयो हि ते भ्राता यवीयानेष वानरः
तत्र वा सन्निहस्थो वा सर्वथा बन्धुरेव ते

lālanīyo hi te bhrātā yavīyān eṣa vānaraḥ
tatra vā sann ihastho vā sarvathā bandhur eva te

यदि ते मत्प्रियं कार्यं यदि चावैषि मां हिताम्
याच्यमानः प्रयत्नेन साधु वाक्यं कुरुष्व मे

yadi te matpriyaṃ kāryaṃ yadi cāvaiṣi māṃ hitām
yācyamānaḥ prayatnena sādhu vākyaṃ kuruṣva me