Kishkindha Kanda, sarga 16
तामेवं ब्रुवतीं तारां ताराधिपनिभाननाम्
वाली निर्भर्त्सयामास वचनं चेदमब्रवीत्
tām evaṃ bruvatīṃ tārāṃ tārādhipanibhānanām
vālī nirbhartsayām āsa vacanaṃ cedam abravīt
गर्जतोऽस्य च संरम्भं भ्रातुः शत्रोर्विशेषतः
मर्षयिष्याम्यहं केन कारणेन वरानने
garjato 'sya ca saṃrambhaṃ bhrātuḥ śatror viśeṣataḥ
marṣayiṣyāmy ahaṃ kena kāraṇena varānane
अधर्षितानां शूराणां समरेष्वनिवर्तिनाम्
धर्षणामर्षणं भीरु मरणादतिरिच्यते
adharṣitānāṃ śūrāṇāṃ samareṣv anivartinām
dharṣaṇāmarṣaṇaṃ bhīru maraṇād atiricyate
सोढुं न च समर्थोऽहं युद्धकामस्य संयुगे
सुग्रीवस्य च संरम्भं हीनग्रीवस्य गर्जतः
soḍhuṃ na ca samartho 'haṃ yuddhakāmasya saṃyuge
sugrīvasya ca saṃrambhaṃ hīnagrīvasya garjataḥ
न च कार्यो विषादस्ते राघवं प्रति मत्कृते
धर्मज्ञश्च कृतज्ञश्च कथं पापं करिष्यति
na ca kāryo viṣādas te rāghavaṃ prati matkṛte
dharmajñaś ca kṛtajñaś ca kathaṃ pāpaṃ kariṣyati
निवर्तस्व सह स्त्रीभिः कथं भूयोऽनुगच्छसि
सौहृदं दर्शितं तारे मयि भक्तिः कृता त्वया
nivartasva saha strībhiḥ kathaṃ bhūyo 'nugacchasi
sauhṛdaṃ darśitaṃ tāre mayi bhaktiḥ kṛtā tvayā
प्रतियोत्स्याम्यहं गत्वा सुग्रीवं जहि संभ्रमम्
दर्पं चास्य विनेष्यामि न च प्राणैर्विमोक्ष्यते
pratiyotsyāmy ahaṃ gatvā sugrīvaṃ jahi saṃbhramam
darpaṃ cāsya vineṣyāmi na ca prāṇair vimokṣyate
शापितासि मम प्राणैर्निवर्तस्व जयेन च
अहं जित्वा निवर्तिष्ये तमलं भ्रातरं रणे
śāpitāsi mama prāṇair nivartasva jayena ca
ahaṃ jitvā nivartiṣye tam alaṃ bhrātaraṃ raṇe
तं तु तारा परिष्वज्य वालिनं प्रियवादिनी
चकार रुदती मन्दं दक्षिणा सा प्रदक्षिणम्
taṃ tu tārā pariṣvajya vālinaṃ priyavādinī
cakāra rudatī mandaṃ dakṣiṇā sā pradakṣiṇam
ततः स्वस्त्ययनं कृत्वा मन्त्रवद्विजयैषिणी
अन्तःपुरं सह स्त्रीभिः प्रविष्टा शोकमोहिता
tataḥ svastyayanaṃ kṛtvā mantravad vijayaiṣiṇī
antaḥpuraṃ saha strībhiḥ praviṣṭā śokamohitā
प्रविष्टायां तु तारायां सह स्त्रीभिः स्वमालयम्
नगरान्निर्ययौ क्रुद्धो महासर्प इव श्वसन्
praviṣṭāyāṃ tu tārāyāṃ saha strībhiḥ svam ālayam
nagarān niryayau kruddho mahāsarpa iva śvasan
स निःश्वस्य महावेगो वाली परमरोषणः
सर्वतश्चारयन्दृष्टिं शत्रुदर्शनकाङ्क्षया
sa niḥśvasya mahāvego vālī paramaroṣaṇaḥ
sarvataś cārayan dṛṣṭiṃ śatrudarśanakāṅkṣayā
स ददर्श ततः श्रीमान्सुग्रीवं हेमपिङ्गलम्
सुसंवीतमवष्टब्धं दीप्यमानमिवानलम्
sa dadarśa tataḥ śrīmān sugrīvaṃ hemapiṅgalam
susaṃvītam avaṣṭabdhaṃ dīpyamānam ivānalam
स तं दृष्ट्वा महावीर्यं सुग्रीवं पर्यवस्थितम्
गाढं परिदधे वासो वाली परमरोषणः
sa taṃ dṛṣṭvā mahāvīryaṃ sugrīvaṃ paryavasthitam
gāḍhaṃ paridadhe vāso vālī paramaroṣaṇaḥ
स वाली गाढसंवीतो मुष्टिमुद्यम्य वीर्यवान्
सुग्रीवमेवाभिमुखो ययौ योद्धुं कृतक्षणः
sa vālī gāḍhasaṃvīto muṣṭim udyamya vīryavān
sugrīvam evābhimukho yayau yoddhuṃ kṛtakṣaṇaḥ
श्लिष्टमुष्टिं समुद्यम्य संरब्धतरमागतः
सुग्रीवोऽपि समुद्दिश्य वालिनं हेममालिनम्
śliṣṭamuṣṭiṃ samudyamya saṃrabdhataram āgataḥ
sugrīvo 'pi samuddiśya vālinaṃ hemamālinam
तं वाली क्रोधताम्राक्षः सुग्रीवं रणपण्डितम्
आपतन्तं महावेगमिदं वचनमब्रवीत्
taṃ vālī krodhatāmrākṣaḥ sugrīvaṃ raṇapaṇḍitam
āpatantaṃ mahāvegam idaṃ vacanam abravīt
एष मुष्टिर्मया बद्धो गाढः सुनिहिताङ्गुलिः
मया वेगविमुक्तस्ते प्राणानादाय यास्यति
eṣa muṣṭir mayā baddho gāḍhaḥ sunihitāṅguliḥ
mayā vegavimuktas te prāṇān ādāya yāsyati
एवमुक्तस्तु सुग्रीवः क्रुद्धो वालिनमब्रवीत्
तवैव च हरन्प्राणान्मुष्टिः पततु मूर्धनि
evam uktas tu sugrīvaḥ kruddho vālinam abravīt
tavaiva ca haran prāṇān muṣṭiḥ patatu mūrdhani
ताडितस्तेन संक्रुद्धः समभिक्रम्य वेगतः
अभवच्छोणितोद्गारी सोत्पीड इव पर्वतः
tāḍitas tena saṃkruddhaḥ samabhikramya vegataḥ
abhavac choṇitodgārī sotpīḍa iva parvataḥ
सुग्रीवेण तु निःसंगं सालमुत्पाट्य तेजसा
गात्रेष्वभिहतो वाली वज्रेणेव महागिरिः
sugrīveṇa tu niḥsaṃgaṃ sālam utpāṭya tejasā
gātreṣv abhihato vālī vajreṇeva mahāgiriḥ
स तु वाली प्रचरितः सालताडनविह्वलः
गुरुभारसमाक्रान्ता सागरे नौरिवाभवत्
sa tu vālī pracaritaḥ sālatāḍanavihvalaḥ
gurubhārasamākrāntā sāgare naur ivābhavat
तौ भीमबलविक्रान्तौ सुपर्णसमवेगिनौ
प्रवृद्धौ घोरवपुषौ चन्द्रसूर्याविवाम्बरे
tau bhīmabalavikrāntau suparṇasamaveginau
pravṛddhau ghoravapuṣau candrasūryāv ivāmbare
वालिना भग्नदर्पस्तु सुग्रीवो मन्दविक्रमः
वालिनं प्रति सामर्षो दर्शयामास लाघवम्
vālinā bhagnadarpas tu sugrīvo mandavikramaḥ
vālinaṃ prati sāmarṣo darśayām āsa lāghavam
मुष्टिभिः जानुभिः पद्भिः बाहुभिः च पुनः पुनः
|
तयोः युद्द्धम् अभूत् घोरम् वृत्र वासवोः इव
muṣṭibhiḥ jānubhiḥ padbhiḥ bāhubhiḥ ca punaḥ punaḥ
|
tayoḥ yudddham abhūt ghoram vṛtra vāsavoḥ iva
तौ शोणितात्कौ युध्येताम् वानारौ वन् चारिणौ |
मेघौ इव महा शब्दैः तर्जमानौ परस्परम्
tau śoṇitātkau yudhyetām vānārau van cāriṇau |
meghau iva mahā śabdaiḥ tarjamānau parasparam
हीयमानम् अथ अपश्यत् सुग्रीवम् वानरेश्वरम् |
प्रेक्षमाणम् दिशः च एव राघवः स मुहुर् मुहुर्
hīyamānam atha apaśyat sugrīvam vānareśvaram |
prekṣamāṇam diśaḥ ca eva rāghavaḥ sa muhur muhur
ततो रामो महातेजा आर्तम् दृष्ट्वा हरीश्वरम् |
स शरम् वीक्षते वीरो वालिनो वध कांक्षया
tato rāmo mahātejā ārtam dṛṣṭvā harīśvaram |
sa śaram vīkṣate vīro vālino vadha kāṃkṣayā
ततो धनुषि संधाय शरमाशीविषोपमम्
राघवेण महाबाणो वालिवक्षसि पातितः
tato dhanuṣi saṃdhāya śaram āśīviṣopamam
rāghaveṇa mahābāṇo vālivakṣasi pātitaḥ
वेगेनाभिहतो वाली निपपात महीतले
vegenābhihato vālī nipapāta mahītale
इन्द्र ध्वज इव उद्धूत पौर्ण मास्याम् महीतले |
अश्वयुक् समये मासि गत सत्त्वो विचेतनः |
बाष्प संरुद्ध
कण्ठस्तु वाली च आर्त स्वरः शनैः
indra dhvaja iva uddhūta paurṇa māsyām mahītale |
aśvayuk samaye māsi gata sattvo vicetanaḥ |
bāṣpa saṃruddha
kaṇṭhastu vālī ca ārta svaraḥ śanaiḥ
नरोत्तमः काल युगांतकोपमम् शरोत्तमम् कांचन रूप्यभूषितम् |
ससर्ज दीप्तम् तम् अमित्र मर्दनम् स धूममग्निम्
मुखतो यथा हरः
narottamaḥ kāla yugāṃtakopamam śarottamam kāṃcana rūpyabhūṣitam |
sasarja dīptam tam amitra mardanam sa dhūmamagnim
mukhato yathā haraḥ
अथोक्षितः शोणिततोयविस्रवैः; सुपुष्पिताशोक इवानिलोद्धतः
विचेतनो वासवसूनुराहवे; प्रभ्रंशितेन्द्रध्वजवत्क्षितिं गतः
athokṣitaḥ śoṇitatoyavisravaiḥ; supuṣpitāśoka ivāniloddhataḥ
vicetano vāsavasūnur āhave; prabhraṃśitendradhvajavat kṣitiṃ gataḥ