Kishkindha Kanda, sarga 19

स वानरमहाराजः शयानः शरविक्षतः
प्रत्युक्तो हेतुमद्वाक्यैर्नोत्तरं प्रत्यपद्यत

sa vānaramahārājaḥ śayānaḥ śaravikṣataḥ
pratyukto hetumadvākyair nottaraṃ pratyapadyata

अश्मभिः परिभिन्नाङ्गः पादपैराहतो भृशम्
रामबाणेन चाक्रान्तो जीवितान्ते मुमोह सः

aśmabhiḥ paribhinnāṅgaḥ pādapair āhato bhṛśam
rāmabāṇena cākrānto jīvitānte mumoha saḥ

तं भार्याबाणमोक्षेण रामदत्तेन संयुगे
हतं प्लवगशार्दूलं तारा शुश्राव वालिनम्

taṃ bhāryābāṇamokṣeṇa rāmadattena saṃyuge
hataṃ plavagaśārdūlaṃ tārā śuśrāva vālinam

सा सपुत्राप्रियं श्रुत्वा वधं भर्तुः सुदारुणम्
निष्पपात भृशं त्रस्ता विविधाद्गिरिगह्वरात्

sā saputrāpriyaṃ śrutvā vadhaṃ bhartuḥ sudāruṇam
niṣpapāta bhṛśaṃ trastā vividhād girigahvarāt

ये त्वङ्गदपरीवारा वानरा हि महाबलाः
ते सकार्मुकमालोक्य रामं त्रस्ताः प्रदुद्रुवुः

ye tv aṅgadaparīvārā vānarā hi mahābalāḥ
te sakārmukam ālokya rāmaṃ trastāḥ pradudruvuḥ

सा ददर्श ततस्त्रस्तान्हरीनापततो द्रुतम्
यूथादिव परिभ्रष्टान्मृगान्निहतयूथपान्

sā dadarśa tatas trastān harīn āpatato drutam
yūthād iva paribhraṣṭān mṛgān nihatayūthapān

तानुवाच समासाद्य दुःखितान्दुःखिता सती
राम वित्रासितान्सर्वाननुबद्धानिवेषुभिः

tān uvāca samāsādya duḥkhitān duḥkhitā satī
rāma vitrāsitān sarvān anubaddhān iveṣubhiḥ

वानरा राजसिंहस्य यस्य यूयं पुरःसराः
तं विहाय सुवित्रस्ताः कस्माद्द्रवत दुर्गताः

vānarā rājasiṃhasya yasya yūyaṃ puraḥsarāḥ
taṃ vihāya suvitrastāḥ kasmād dravata durgatāḥ

राज्यहेतोः स चेद्भ्राता भ्राता रौद्रेण पातितः
रामेण प्रसृतैर्दूरान्मार्गणैर्दूर पातिभिः

rājyahetoḥ sa ced bhrātā bhrātā raudreṇa pātitaḥ
rāmeṇa prasṛtair dūrān mārgaṇair dūra pātibhiḥ

कपिपत्न्या वचः श्रुत्वा कपयः कामरूपिणः
प्राप्तकालमविश्लिष्टमूचुर्वचनमङ्गनाम्

kapipatnyā vacaḥ śrutvā kapayaḥ kāmarūpiṇaḥ
prāptakālam aviśliṣṭam ūcur vacanam aṅganām

जीव पुत्रे निवर्तस्य पुत्रं रक्षस्व चान्दगम्
अन्तको राम रूपेण हत्वा नयति वालिनम्

jīva putre nivartasya putraṃ rakṣasva cāndagam
antako rāma rūpeṇa hatvā nayati vālinam

क्षिप्तान्वृक्षान्समाविध्य विपुलाश्च शिलास्तथा
वाली वज्रसमैर्बाणैर्वज्रेणेव निपातितः

kṣiptān vṛkṣān samāvidhya vipulāś ca śilās tathā
vālī vajrasamair bāṇair vajreṇeva nipātitaḥ

अभिद्रुतमिदं सर्वं विद्रुतं प्रसृतं बलम्
अस्मिन्प्लवगशार्दूले हते शक्रसमप्रभे

abhidrutam idaṃ sarvaṃ vidrutaṃ prasṛtaṃ balam
asmin plavagaśārdūle hate śakrasamaprabhe

रक्ष्यतां नगरं शूरैरङ्गदश्चाभिषिच्यताम्
पदस्थं वालिनः पुत्रं भजिष्यन्ति प्लवंगमाः

rakṣyatāṃ nagaraṃ śūrair aṅgadaś cābhiṣicyatām
padasthaṃ vālinaḥ putraṃ bhajiṣyanti plavaṃgamāḥ

अथ वा रुचिरं स्थानमिह ते रुचिरानने
आविशन्ति हि दुर्गाणि क्षिप्रमद्यैव वानराः

atha vā ruciraṃ sthānam iha te rucirānane
āviśanti hi durgāṇi kṣipram adyaiva vānarāḥ

अभार्याः सह भार्याश्च सन्त्यत्र वनचारिणः
लुब्धेभ्यो विप्रयुक्तेभ्यः स्वेभ्यो नस्तुमुलं भयम्

abhāryāḥ saha bhāryāś ca santy atra vanacāriṇaḥ
lubdhebhyo viprayuktebhyaḥ svebhyo nas tumulaṃ bhayam

अल्पान्तरगतानां तु श्रुत्वा वचनमङ्गना
आत्मनः प्रतिरूपं सा बभाषे चारुहासिनी

alpāntaragatānāṃ tu śrutvā vacanam aṅganā
ātmanaḥ pratirūpaṃ sā babhāṣe cāruhāsinī

पुत्रेण मम किं कार्यं किं राज्येन किमात्मना
कपिसिंहे महाभागे तस्मिन्भर्तरि नश्यति

putreṇa mama kiṃ kāryaṃ kiṃ rājyena kim ātmanā
kapisiṃhe mahābhāge tasmin bhartari naśyati

पादमूलं गमिष्यामि तस्यैवाहं महात्मनः
योऽसौ रामप्रयुक्तेन शरेण विनिपातितः

pādamūlaṃ gamiṣyāmi tasyaivāhaṃ mahātmanaḥ
yo 'sau rāmaprayuktena śareṇa vinipātitaḥ

एवमुक्त्वा प्रदुद्राव रुदती शोककर्शिता
शिरश्चोरश्च बाहुभ्यां दुःखेन समभिघ्नती

evam uktvā pradudrāva rudatī śokakarśitā
śiraś coraś ca bāhubhyāṃ duḥkhena samabhighnatī

आव्रजन्ती ददर्शाथ पतिं निपतितं भुवि
हन्तारं दानवेन्द्राणां समरेष्वनिवर्तिनाम्

āvrajantī dadarśātha patiṃ nipatitaṃ bhuvi
hantāraṃ dānavendrāṇāṃ samareṣv anivartinām

क्षेप्तारं पर्वतेन्द्राणां वज्राणामिव वासवम्
महावातसमाविष्टं महामेघौघनिःस्वनम्

kṣeptāraṃ parvatendrāṇāṃ vajrāṇām iva vāsavam
mahāvātasamāviṣṭaṃ mahāmeghaughaniḥsvanam

शक्रतुल्यपराक्रान्तं वृष्ट्वेवोपरतं घनम्
नर्दन्तं नर्दतां भीमं शूरं शूरेण पातितम्

śakratulyaparākrāntaṃ vṛṣṭvevoparataṃ ghanam
nardantaṃ nardatāṃ bhīmaṃ śūraṃ śūreṇa pātitam

शार्दूलेनामिषस्यार्थे मृगराजं यथा हतम्
अर्चितं सर्वलोकस्य सपताकं सवेदिकम्

śārdūlenāmiṣasyārthe mṛgarājaṃ yathā hatam
arcitaṃ sarvalokasya sapatākaṃ savedikam

नागहेतोः सुपर्णेन चैत्यमुन्मथितं यथा
अवष्टभ्यावतिष्ठन्तं ददर्श धनुरूर्जितम्

nāgahetoḥ suparṇena caityam unmathitaṃ yathā
avaṣṭabhyāvatiṣṭhantaṃ dadarśa dhanur ūrjitam

रामं रामानुजं चैव भर्तुश्चैवानुजं शुभा
तानतीत्य समासाद्य भर्तारं निहतं रणे

rāmaṃ rāmānujaṃ caiva bhartuś caivānujaṃ śubhā
tān atītya samāsādya bhartāraṃ nihataṃ raṇe

समीक्ष्य व्यथिता भूमौ संभ्रान्ता निपपात ह
सुप्तेव पुनरुत्थाय आर्यपुत्रेति क्रोशती

samīkṣya vyathitā bhūmau saṃbhrāntā nipapāta ha
supteva punar utthāya āryaputreti krośatī

रुरोद सा पतिं दृष्ट्वा संदितं मृत्युदामभिः
तामवेक्ष्य तु सुग्रीवः क्रोशन्तीं कुररीमिव

ruroda sā patiṃ dṛṣṭvā saṃditaṃ mṛtyudāmabhiḥ
tām avekṣya tu sugrīvaḥ krośantīṃ kurarīm iva

विषादमगमत्कष्टं दृष्ट्वा चाङ्गदमागतम्

viṣādam agamat kaṣṭaṃ dṛṣṭvā cāṅgadam āgatam