Kishkindha Kanda, sarga 21

Kiṣkindhākāṇḍa · 16 Critical Edition verses

ततो निपतितां तारां च्युतां तारामिवाम्बरात्
शनैराश्वासयामास हनूमान्हरियूथपः

tato nipatitāṃ tārāṃ cyutāṃ tārām ivāmbarāt
śanair āśvāsayām āsa hanūmān hariyūthapaḥ

गुणदोषकृतं जन्तुः स्वकर्मफलहेतुकम्
अव्यग्रस्तदवाप्नोति सर्वं प्रेत्य शुभाशुभम्

guṇadoṣakṛtaṃ jantuḥ svakarmaphalahetukam
avyagras tad avāpnoti sarvaṃ pretya śubhāśubham

शोच्या शोचसि कं शोच्यं दीनं दीनानुकम्पसे
कश्च कस्यानुशोच्योऽस्ति देहेऽस्मिन्बुद्बुदोपमे

śocyā śocasi kaṃ śocyaṃ dīnaṃ dīnānukampase
kaś ca kasyānuśocyo 'sti dehe 'smin budbudopame

अङ्गदस्तु कुमारोऽयं द्रष्टव्यो जीवपुत्रया
आयत्या च विधेयानि समर्थान्यस्य चिन्तय

aṅgadas tu kumāro 'yaṃ draṣṭavyo jīvaputrayā
āyatyā ca vidheyāni samarthāny asya cintaya

जानास्यनियतामेवं भूतानामागतिं गतिम्
तस्माच्छुभं हि कर्तव्यं पण्डिते नैहलौकिकम्

jānāsy aniyatām evaṃ bhūtānām āgatiṃ gatim
tasmāc chubhaṃ hi kartavyaṃ paṇḍite naihalaukikam

यस्मिन्हरिसहस्राणि प्रयुतान्यर्बुदानि च
वर्तयन्ति कृतांशानि सोऽयं दिष्टान्तमागतः

yasmin harisahasrāṇi prayutāny arbudāni ca
vartayanti kṛtāṃśāni so 'yaṃ diṣṭāntam āgataḥ

यदयं न्यायदृष्टार्थः सामदानक्षमापरः
गतो धर्मजितां भूमिं नैनं शोचितुमर्हसि

yad ayaṃ nyāyadṛṣṭārthaḥ sāmadānakṣamāparaḥ
gato dharmajitāṃ bhūmiṃ nainaṃ śocitum arhasi

सर्वे च हरिशार्दूल पुत्रश्चायं तवाङ्गदः
हर्यृष्कपतिराज्यं च त्वत्सनाथमनिन्दिते

sarve ca hariśārdūla putraś cāyaṃ tavāṅgadaḥ
haryṛṣkapatirājyaṃ ca tvatsanātham anindite

ताविमौ शोकसंतप्तौ शनैः प्रेरय भामिनि
त्वया परिगृहीतोऽयमङ्गदः शास्तु मेदिनीम्

tāv imau śokasaṃtaptau śanaiḥ preraya bhāmini
tvayā parigṛhīto 'yam aṅgadaḥ śāstu medinīm

संततिश्च यथादृष्टा कृत्यं यच्चापि साम्प्रतम्
राज्ञस्तत्क्रियतां सर्वमेष कालस्य निश्चयः

saṃtatiś ca yathādṛṣṭā kṛtyaṃ yac cāpi sāmpratam
rājñas tat kriyatāṃ sarvam eṣa kālasya niścayaḥ

संस्कार्यो हरिराजस्तु अङ्गदश्चाभिषिच्यताम्
सिंहासनगतं पुत्रं पश्यन्ती शान्तिमेष्यसि

saṃskāryo harirājas tu aṅgadaś cābhiṣicyatām
siṃhāsanagataṃ putraṃ paśyantī śāntim eṣyasi

सा तस्य वचनं श्रुत्वा भर्तृव्यसनपीडिता
अब्रवीदुत्तरं तारा हनूमन्तमवस्थितम्

sā tasya vacanaṃ śrutvā bhartṛvyasanapīḍitā
abravīd uttaraṃ tārā hanūmantam avasthitam

अङ्गद प्रतिरूपाणां पुत्राणामेकतः शतम्
हतस्याप्यस्य वीरस्य गात्रसंश्लेषणं वरम्

aṅgada pratirūpāṇāṃ putrāṇām ekataḥ śatam
hatasyāpy asya vīrasya gātrasaṃśleṣaṇaṃ varam

न चाहं हरिराजस्य प्रभवाम्यङ्गदस्य वा
पितृव्यस्तस्य सुग्रीवः सर्वकार्येष्वनन्तरः

na cāhaṃ harirājasya prabhavāmy aṅgadasya vā
pitṛvyastasya sugrīvaḥ sarvakāryeṣv anantaraḥ

न ह्येषा बुद्धिरास्थेया हनूमन्नङ्गदं प्रति
पिता हि बन्धुः पुत्रस्य न माता हरिसत्तम

na hy eṣā buddhir āstheyā hanūmann aṅgadaṃ prati
pitā hi bandhuḥ putrasya na mātā harisattama

न हि मम हरिराजसंश्रया;त्क्षमतरमस्ति परत्र चेह वा
अभिमुखहतवीरसेवितं; शयनमिदं मम सेवितुं क्षमम्

na hi mama harirājasaṃśrayāt; kṣamataram asti paratra ceha vā
abhimukhahatavīrasevitaṃ; śayanam idaṃ mama sevituṃ kṣamam