Kishkindha Kanda, sarga 22

वीक्षमाणस्तु मन्दासुः सर्वतो मन्दमुच्छ्वसन्
आदावेव तु सुग्रीवं ददर्श त्वात्मजाग्रतः

vīkṣamāṇas tu mandāsuḥ sarvato mandam ucchvasan
ādāv eva tu sugrīvaṃ dadarśa tv ātmajāgrataḥ

तं प्राप्तविजयं वाली सुग्रीवं प्लवगेश्वरम्
आभाष्य व्यक्तया वाचा सस्नेहमिदमब्रवीत्

taṃ prāptavijayaṃ vālī sugrīvaṃ plavageśvaram
ābhāṣya vyaktayā vācā sasneham idam abravīt

सुग्रीवदोषेण न मां गन्तुमर्हसि किल्बिषात्
कृष्यमाणं भविष्येण बुद्धिमोहेन मां बलात्

sugrīvadoṣeṇa na māṃ gantum arhasi kilbiṣāt
kṛṣyamāṇaṃ bhaviṣyeṇa buddhimohena māṃ balāt

युगपद्विहितं तात न मन्ये सुखमावयोः
सौहार्दं भ्रातृयुक्तं हि तदिदं जातमन्यथा

yugapadvihitaṃ tāta na manye sukham āvayoḥ
sauhārdaṃ bhrātṛyuktaṃ hi tad idaṃ jātam anyathā

प्रतिपद्य त्वमद्यैव राज्यमेषां वनौकसाम्
मामप्यद्यैव गच्छन्तं विद्धि वैवस्वतक्षयम्

pratipadya tvam adyaiva rājyam eṣāṃ vanaukasām
mām apy adyaiva gacchantaṃ viddhi vaivasvatakṣayam

जीवितं च हि राज्यं च श्रियं च विपुलामिमाम्
प्रजहाम्येष वै तूर्णं महच्चागर्हितं यशः

jīvitaṃ ca hi rājyaṃ ca śriyaṃ ca vipulām imām
prajahāmy eṣa vai tūrṇaṃ mahac cāgarhitaṃ yaśaḥ

अस्यां त्वहमवस्थायां वीर वक्ष्यामि यद्वचः
यद्यप्यसुकरं राजन्कर्तुमेव तदर्हसि

asyāṃ tv aham avasthāyāṃ vīra vakṣyāmi yad vacaḥ
yady apy asukaraṃ rājan kartum eva tad arhasi

सुखार्हं सुखसंवृद्धं बालमेनमबालिशम्
बाष्पपूर्णमुखं पश्य भूमौ पतितमङ्गदम्

sukhārhaṃ sukhasaṃvṛddhaṃ bālam enam abāliśam
bāṣpapūrṇamukhaṃ paśya bhūmau patitam aṅgadam

मम प्राणैः प्रियतरं पुत्रं पुत्रमिवौरसं
मया हीनमहीनार्थं सर्वतः परिपालय

mama prāṇaiḥ priyataraṃ putraṃ putram ivaurasaṃ
mayā hīnam ahīnārthaṃ sarvataḥ paripālaya

त्वमप्यस्य हि दाता च परित्राता च सर्वतः
भयेष्वभयदश्चैव यथाहं प्लवगेश्वर

tvam apy asya hi dātā ca paritrātā ca sarvataḥ
bhayeṣv abhayadaś caiva yathāhaṃ plavageśvara

एष तारात्मजः श्रीमांस्त्वया तुल्यपराक्रमः
रक्षसां तु वधे तेषामग्रतस्ते भविष्यति

eṣa tārātmajaḥ śrīmāṃs tvayā tulyaparākramaḥ
rakṣasāṃ tu vadhe teṣām agratas te bhaviṣyati

अनुरूपाणि कर्माणि विक्रम्य बलवान्रणे
करिष्यत्येष तारेयस्तरस्वी तरुणोऽङ्गदः

anurūpāṇi karmāṇi vikramya balavān raṇe
kariṣyaty eṣa tāreyas tarasvī taruṇo 'ṅgadaḥ

सुषेणदुहिता चेयमर्थसूक्ष्मविनिश्चये
औत्पातिके च विविधे सर्वतः परिनिष्ठिता

suṣeṇaduhitā ceyam arthasūkṣmaviniścaye
autpātike ca vividhe sarvataḥ pariniṣṭhitā

यदेषा साध्विति ब्रूयात्कार्यं तन्मुक्तसंशयम्
न हि तारामतं किंचिदन्यथा परिवर्तते

yad eṣā sādhv iti brūyāt kāryaṃ tan muktasaṃśayam
na hi tārāmataṃ kiṃ cid anyathā parivartate

राघवस्य च ते कार्यं कर्तव्यमविशङ्कया
स्यादधर्मो ह्यकरणे त्वां च हिंस्याद्विमानितः

rāghavasya ca te kāryaṃ kartavyam aviśaṅkayā
syād adharmo hy akaraṇe tvāṃ ca hiṃsyād vimānitaḥ

इमां च मालामाधत्स्व दिव्यां सुग्रीवकाञ्चनीम्
उदारा श्रीः स्थिता ह्यस्यां संप्रजह्यान्मृते मयि

imāṃ ca mālām ādhatsva divyāṃ sugrīvakāñcanīm
udārā śrīḥ sthitā hy asyāṃ saṃprajahyān mṛte mayi

इत्येवमुक्तः सुग्रीवो वालिना भ्रातृसौहृदात्
हर्षं त्यक्त्वा पुनर्दीनो ग्रहग्रस्त इवोडुराट्

ity evam uktaḥ sugrīvo vālinā bhrātṛsauhṛdāt
harṣaṃ tyaktvā punar dīno grahagrasta ivoḍurāṭ

तद्वालिवचनाच्छान्तः कुर्वन्युक्तमतन्द्रितः
जग्राह सोऽभ्यनुज्ञातो मालां तां चैव काञ्चनीम्

tad vālivacanāc chāntaḥ kurvan yuktam atandritaḥ
jagrāha so 'bhyanujñāto mālāṃ tāṃ caiva kāñcanīm

तां मालां काञ्चनीं दत्त्वा वाली दृष्ट्वात्मजं स्थितम्
संसिद्धः प्रेत्य भावाय स्नेहादङ्गदमब्रवीत्

tāṃ mālāṃ kāñcanīṃ dattvā vālī dṛṣṭvātmajaṃ sthitam
saṃsiddhaḥ pretya bhāvāya snehād aṅgadam abravīt

देशकालौ भजस्वाद्य क्षममाणः प्रियाप्रिये
सुखदुःखसहः काले सुग्रीववशगो भव

deśakālau bhajasvādya kṣamamāṇaḥ priyāpriye
sukhaduḥkhasahaḥ kāle sugrīvavaśago bhava

यथा हि त्वं महाबाहो लालितः सततं मया
न तथा वर्तमानं त्वां सुग्रीवो बहु मंस्यते

yathā hi tvaṃ mahābāho lālitaḥ satataṃ mayā
na tathā vartamānaṃ tvāṃ sugrīvo bahu maṃsyate

मास्यामित्रैर्गतं गच्छेर्मा शत्रुभिररिंदम
भर्तुरर्थपरो दान्तः सुग्रीववशगो भव

māsyāmitrair gataṃ gaccher mā śatrubhir ariṃdama
bhartur arthaparo dāntaḥ sugrīvavaśago bhava

न चातिप्रणयः कार्यः कर्तव्योऽप्रणयश्च ते
उभयं हि महादोषं तस्मादन्तरदृग्भव

na cātipraṇayaḥ kāryaḥ kartavyo 'praṇayaś ca te
ubhayaṃ hi mahādoṣaṃ tasmād antaradṛg bhava

इत्युक्त्वाथ विवृत्ताक्षः शरसंपीडितो भृशम्
विवृतैर्दशनैर्भीमैर्बभूवोत्क्रान्तजीवितः

ity uktvātha vivṛttākṣaḥ śarasaṃpīḍito bhṛśam
vivṛtair daśanair bhīmair babhūvotkrāntajīvitaḥ

हते तु वीरे प्लवगाधिपे तदा; प्लवंगमास्तत्र न शर्म लेभिरे
वनेचराः सिंहयुते महावने; यथा हि गावो निहते गवां पतौ

hate tu vīre plavagādhipe tadā; plavaṃgamās tatra na śarma lebhire
vanecarāḥ siṃhayute mahāvane; yathā hi gāvo nihate gavāṃ patau

ततस्तु तारा व्यसनार्णव प्लुता; मृतस्या भर्तुर्वदनं समीक्ष्य सा
जगाम भूमिं परिरभ्य वालिनं; महाद्रुमं छिन्नमिवाश्रिता लता

tatas tu tārā vyasanārṇava plutā; mṛtasyā bhartur vadanaṃ samīkṣya sā
jagāma bhūmiṃ parirabhya vālinaṃ; mahādrumaṃ chinnam ivāśritā latā