Kishkindha Kanda, sarga 23

ततः समुपजिघ्रन्ती कपिराजस्य तन्मुखम्
पतिं लोकाच्च्युतं तारा मृतं वचनमब्रवीत्

tataḥ samupajighrantī kapirājasya tanmukham
patiṃ lokāc cyutaṃ tārā mṛtaṃ vacanam abravīt

शेषे त्वं विषमे दुःखमकृत्वा वचनं मम
उपलोपचिते वीर सुदुःखे वसुधातले

śeṣe tvaṃ viṣame duḥkham akṛtvā vacanaṃ mama
upalopacite vīra suduḥkhe vasudhātale

मत्तः प्रियतरा नूनं वानरेन्द्र मही तव
शेषे हि तां परिष्वज्य मां च न प्रतिभाषसे

mattaḥ priyatarā nūnaṃ vānarendra mahī tava
śeṣe hi tāṃ pariṣvajya māṃ ca na pratibhāṣase

सुग्रीव एव विक्रान्तो वीर साहसिक प्रिय
ऋक्षवानरमुख्यास्त्वां बलिनं पर्युपासते

sugrīva eva vikrānto vīra sāhasika priya
ṛkṣavānaramukhyās tvāṃ balinaṃ paryupāsate

एषां विलपितं कृच्छ्रमङ्गदस्य च शोचतः
मम चेमां गिरं श्रुत्वा किं त्वं न प्रतिबुध्यसे

eṣāṃ vilapitaṃ kṛcchram aṅgadasya ca śocataḥ
mama cemāṃ giraṃ śrutvā kiṃ tvaṃ na pratibudhyase

इदं तच्छूरशयनं यत्र शेषे हतो युधि
शायिता निहता यत्र त्वयैव रिपवः पुरा

idaṃ tac chūraśayanaṃ yatra śeṣe hato yudhi
śāyitā nihatā yatra tvayaiva ripavaḥ purā

विशुद्धसत्त्वाभिजन प्रिययुद्ध मम प्रिय
मामनाथां विहायैकां गतस्त्वमसि मानद

viśuddhasattvābhijana priyayuddha mama priya
mām anāthāṃ vihāyaikāṃ gatas tvam asi mānada

शूराय न प्रदातव्या कन्या खलु विपश्चिता
शूरभार्यां हतां पश्य सद्यो मां विधवां कृताम्

śūrāya na pradātavyā kanyā khalu vipaścitā
śūrabhāryāṃ hatāṃ paśya sadyo māṃ vidhavāṃ kṛtām

अवभग्नश्च मे मानो भग्ना मे शाश्वती गतिः
अगाधे च निमग्नास्मि विपुले शोकसागरे

avabhagnaś ca me māno bhagnā me śāśvatī gatiḥ
agādhe ca nimagnāsmi vipule śokasāgare

अश्मसारमयं नूनमिदं मे हृदयं दृढम्
भर्तारं निहतं दृष्ट्वा यन्नाद्य शतधा गतम्

aśmasāramayaṃ nūnam idaṃ me hṛdayaṃ dṛḍham
bhartāraṃ nihataṃ dṛṣṭvā yan nādya śatadhā gatam

सुहृच्चैव हि भर्ता च प्रकृत्या च मम प्रियः
आहवे च पराक्रान्तः शूरः पञ्चत्वमागतः

suhṛc caiva hi bhartā ca prakṛtyā ca mama priyaḥ
āhave ca parākrāntaḥ śūraḥ pañcatvam āgataḥ

पतिहीना तु या नारी कामं भवतु पुत्रिणी
धनधान्यैः सुपूर्णापि विधवेत्युच्यते बुधैः

patihīnā tu yā nārī kāmaṃ bhavatu putriṇī
dhanadhānyaiḥ supūrṇāpi vidhavety ucyate budhaiḥ

स्वगात्रप्रभवे वीर शेषे रुधिरमण्डले
कृमिरागपरिस्तोमे त्वमेवं शयने यथा

svagātraprabhave vīra śeṣe rudhiramaṇḍale
kṛmirāgaparistome tvam evaṃ śayane yathā

रेणुशोणितसंवीतं गात्रं तव समन्ततः
परिरब्धुं न शक्नोमि भुजाभ्यां प्लवगर्षभ

reṇuśoṇitasaṃvītaṃ gātraṃ tava samantataḥ
parirabdhuṃ na śaknomi bhujābhyāṃ plavagarṣabha

कृतकृत्योऽद्य सुग्रीवो वैरेऽस्मिन्नतिदारुणे
यस्य रामविमुक्तेन हृतमेकेषुणा भयम्

kṛtakṛtyo 'dya sugrīvo vaire 'sminn atidāruṇe
yasya rāmavimuktena hṛtam ekeṣuṇā bhayam

शरेण हृदि लग्नेन गात्रसंस्पर्शने तव
वार्यामि त्वां निरीक्षन्ती त्वयि पञ्चत्वमागते

śareṇa hṛdi lagnena gātrasaṃsparśane tava
vāryāmi tvāṃ nirīkṣantī tvayi pañcatvam āgate

उद्बबर्ह शरं नीलस्तस्य गात्रगतं तदा
गिरिगह्वरसंलीनं दीप्तमाशीविषं यथा

udbabarha śaraṃ nīlas tasya gātragataṃ tadā
girigahvarasaṃlīnaṃ dīptam āśīviṣaṃ yathā

तस्य निष्कृष्यमाणस्य बाणस्य च बभौ द्युतिः
अस्तमस्तकसंरुद्धो रश्मिर्दिनकरादिव

tasya niṣkṛṣyamāṇasya bāṇasya ca babhau dyutiḥ
astamastakasaṃruddho raśmir dinakarād iva

पेतुः क्षतजधारास्तु व्रणेभ्यस्तस्य सर्वशः
ताम्रगैरिकसंपृक्ता धारा इव धराधरात्

petuḥ kṣatajadhārās tu vraṇebhyas tasya sarvaśaḥ
tāmragairikasaṃpṛktā dhārā iva dharādharāt

अवकीर्णं विमार्जन्ती भर्तारं रणरेणुना
अस्रैर्नयनजैः शूरं सिषेचास्त्रसमाहतम्

avakīrṇaṃ vimārjantī bhartāraṃ raṇareṇunā
asrair nayanajaiḥ śūraṃ siṣecāstrasamāhatam

रुधिरोक्षितसर्वाङ्गं दृष्ट्वा विनिहतं पतिम्
उवाच तारा पिङ्गाक्षं पुत्रमङ्गदमङ्गना

rudhirokṣitasarvāṅgaṃ dṛṣṭvā vinihataṃ patim
uvāca tārā piṅgākṣaṃ putram aṅgadam aṅganā

अवस्थां पश्चिमां पश्य पितुः पुत्र सुदारुणाम्
संप्रसक्तस्य वैरस्य गतोऽन्तः पापकर्मणा

avasthāṃ paścimāṃ paśya pituḥ putra sudāruṇām
saṃprasaktasya vairasya gato 'ntaḥ pāpakarmaṇā

बालसूर्योदयतनुं प्रयान्तं यमसादनम्
अभिवादय राजानं पितरं पुत्र मानदम्

bālasūryodayatanuṃ prayāntaṃ yamasādanam
abhivādaya rājānaṃ pitaraṃ putra mānadam

एवमुक्तः समुत्थाय जग्राह चरणौ पितुः
भुजाभ्यां पीनवृताभ्यामङ्गदोऽहमिति ब्रुवन्

evam uktaḥ samutthāya jagrāha caraṇau pituḥ
bhujābhyāṃ pīnavṛtābhyām aṅgado 'ham iti bruvan

अभिवादयमानं त्वामङ्गदं त्वं यथापुरा
दीर्घायुर्भव पुत्रेति किमर्थं नाभिभाषसे

abhivādayamānaṃ tvām aṅgadaṃ tvaṃ yathāpurā
dīrghāyur bhava putreti kimarthaṃ nābhibhāṣase

अहं पुत्रसहाया त्वामुपासे गतचेतनम्
सिंहेन निहतं सद्यो गौः सवत्सेव गोवृषम्

ahaṃ putrasahāyā tvām upāse gatacetanam
siṃhena nihataṃ sadyo gauḥ savatseva govṛṣam

इष्ट्वा संग्रामयज्ञेन नानाप्रहरणाम्भसा
अस्मिन्नवभृथे स्नातः कथं पत्न्या मया विना

iṣṭvā saṃgrāmayajñena nānāpraharaṇāmbhasā
asminn avabhṛthe snātaḥ kathaṃ patnyā mayā vinā

या दत्ता देवराजेन तव तुष्टेन संयुगे
शातकुम्भमयीं मालां तां ते पश्यामि नेह किम्

yā dattā devarājena tava tuṣṭena saṃyuge
śātakumbhamayīṃ mālāṃ tāṃ te paśyāmi neha kim

राजश्रीर्न जहाति त्वां गतासुमपि मानद
सूर्यस्यावर्तमानस्य शैलराजमिव प्रभा

rājaśrīr na jahāti tvāṃ gatāsum api mānada
sūryasyāvartamānasya śailarājam iva prabhā

न मे वचः पथ्यमिदं त्वया कृतं; न चास्मि शक्ता हि निवारणे तव
हता सपुत्रास्मि हतेन संयुगे; सह त्वया श्रीर्विजहाति मामिह

na me vacaḥ pathyam idaṃ tvayā kṛtaṃ; na cāsmi śaktā hi nivāraṇe tava
hatā saputrāsmi hatena saṃyuge; saha tvayā śrīr vijahāti mām iha