Kishkindha Kanda, sarga 28

समीक्ष्य विमलं व्योम गतविद्युद्बलाहकम्
सारसारवसंघुष्टं रम्यज्योत्स्नानुलेपनम्

samīkṣya vimalaṃ vyoma gatavidyudbalāhakam
sārasāravasaṃghuṣṭaṃ ramyajyotsnānulepanam

समृद्धार्थं च सुग्रीवं मन्दधर्मार्थसंग्रहम्
अत्यर्थमसतां मार्गमेकान्तगतमानसं

samṛddhārthaṃ ca sugrīvaṃ mandadharmārthasaṃgraham
atyartham asatāṃ mārgam ekāntagatamānasaṃ

निवृत्तकार्यं सिद्धार्थं प्रमदाभिरतं सदा
प्राप्तवन्तमभिप्रेतान्सर्वानेव मनोरथान्

nivṛttakāryaṃ siddhārthaṃ pramadābhirataṃ sadā
prāptavantam abhipretān sarvān eva manorathān

स्वां च पात्नीमभिप्रेतां तारां चापि समीप्सिताम्
विहरन्तमहोरात्रं कृतार्थं विगतज्वलम्

svāṃ ca pātnīm abhipretāṃ tārāṃ cāpi samīpsitām
viharantam ahorātraṃ kṛtārthaṃ vigatajvalam

क्रीडन्तमिव देवेशं नन्दनेऽप्सरसां गणैः
मन्त्रिषु न्यस्तकार्यं च मन्त्रिणामनवेक्षकम्

krīḍantam iva deveśaṃ nandane 'psarasāṃ gaṇaiḥ
mantriṣu nyastakāryaṃ ca mantriṇām anavekṣakam

उत्सन्नराज्यसंदेशं कामवृत्तमवस्थितम्
निश्चितार्थोऽर्थतत्त्वज्ञः कालधर्मविशेषवित्

utsannarājyasaṃdeśaṃ kāmavṛttam avasthitam
niścitārtho 'rthatattvajñaḥ kāladharmaviśeṣavit

प्रसाद्य वाक्यैर्मधुरैर्हेतुमद्भिर्मनोरमैः
वाक्यविद्वाक्यतत्त्वज्ञं हरीशं मारुतात्मजः

prasādya vākyair madhurair hetumadbhir manoramaiḥ
vākyavid vākyatattvajñaṃ harīśaṃ mārutātmajaḥ

हितं तथ्यं च पथ्यं च सामधर्मार्थनीतिमत्
प्रणयप्रीतिसंयुक्तं विश्वासकृतनिश्चयम्
हरीश्वरमुपागम्य हनुमान्वाक्यमब्रवीत्

hitaṃ tathyaṃ ca pathyaṃ ca sāmadharmārthanītimat
praṇayaprītisaṃyuktaṃ viśvāsakṛtaniścayam
harīśvaram upāgamya hanumān vākyam abravīt

राज्यं प्राप्तं यशश्चैव कौली श्रीरभिवर्थिता
मित्राणां संग्रहः शेषस्तद्भवान्कर्तुमर्हति

rājyaṃ prāptaṃ yaśaś caiva kaulī śrīr abhivarthitā
mitrāṇāṃ saṃgrahaḥ śeṣas tad bhavān kartum arhati

यो हि मित्रेषु कालज्ञः सततं साधु वर्तते
तस्य राज्यं च कीर्तिश्च प्रतापश्चाभिवर्धते

yo hi mitreṣu kālajñaḥ satataṃ sādhu vartate
tasya rājyaṃ ca kīrtiś ca pratāpaś cābhivardhate

यस्य कोशश्च दण्डश्च मित्राण्यात्मा च भूमिप
समवेतानि सर्वाणि स राज्यं महदश्नुते

yasya kośaś ca daṇḍaś ca mitrāṇy ātmā ca bhūmipa
samavetāni sarvāṇi sa rājyaṃ mahad aśnute

तद्भवान्वृत्तसंपन्नः स्थितः पथि निरत्यये
मित्रार्थमभिनीतार्थं यथावत्कर्तुमर्हति

tad bhavān vṛttasaṃpannaḥ sthitaḥ pathi niratyaye
mitrārtham abhinītārthaṃ yathāvat kartum arhati

यस्तु कालव्यतीतेषु मित्रकार्येषु वर्तते
स कृत्वा महतोऽप्यर्थान्न मित्रार्थेन युज्यते

yas tu kālavyatīteṣu mitrakāryeṣu vartate
sa kṛtvā mahato 'py arthān na mitrārthena yujyate

क्रियतां राघवस्यैतद्वैदेह्याः परिमार्गणम्
तदिदं वीर कार्यं ते कालातीतमरिंदम

kriyatāṃ rāghavasyaitad vaidehyāḥ parimārgaṇam
tad idaṃ vīra kāryaṃ te kālātītam ariṃdama

न च कालमतीतं ते निवेदयति कालवित्
त्वरमाणोऽपि सन्प्राज्ञस्तव राजन्वशानुगः

na ca kālam atītaṃ te nivedayati kālavit
tvaramāṇo 'pi san prājñas tava rājan vaśānugaḥ

कुलस्य केतुः स्फीतस्य दीर्घबन्धुश्च राघवः
अप्रमेयप्रभावश्च स्वयं चाप्रतिमो गुणैः

kulasya ketuḥ sphītasya dīrghabandhuś ca rāghavaḥ
aprameyaprabhāvaś ca svayaṃ cāpratimo guṇaiḥ

तस्य त्वं कुरु वै कार्यं पूर्वं तेन कृतं तव
हरीश्वर हरिश्रेष्ठानाज्ञापयितुमर्हसि

tasya tvaṃ kuru vai kāryaṃ pūrvaṃ tena kṛtaṃ tava
harīśvara hariśreṣṭhān ājñāpayitum arhasi

न हि तावद्भवेत्कालो व्यतीतश्चोदनादृते
चोदितस्य हि कार्यस्य भवेत्कालव्यतिक्रमः

na hi tāvad bhavet kālo vyatītaś codanād ṛte
coditasya hi kāryasya bhavet kālavyatikramaḥ

अकर्तुरपि कार्यस्य भवान्कर्ता हरीश्वर
किं पुनः प्रतिकर्तुस्ते राज्येन च धनेन च

akartur api kāryasya bhavān kartā harīśvara
kiṃ punaḥ pratikartus te rājyena ca dhanena ca

शक्तिमानसि विक्रान्तो वानरर्ष्क गणेश्वर
कर्तुं दाशरथेः प्रीतिमाज्ञायां किं नु सज्जसे

śaktimān asi vikrānto vānararṣka gaṇeśvara
kartuṃ dāśaratheḥ prītim ājñāyāṃ kiṃ nu sajjase

कामं खलु शरैर्शक्तः सुरासुरमहोरगान्
वशे दाशरथिः कर्तुं त्वत्प्रतिज्ञां तु काङ्क्षते

kāmaṃ khalu śarair śaktaḥ surāsuramahoragān
vaśe dāśarathiḥ kartuṃ tvatpratijñāṃ tu kāṅkṣate

प्राणत्यागाविशङ्केन कृतं तेन तव प्रियम्
तस्य मार्गाम वैदेहीं पृथिव्यामपि चाम्बरे

prāṇatyāgāviśaṅkena kṛtaṃ tena tava priyam
tasya mārgāma vaidehīṃ pṛthivyām api cāmbare

न देवा न च गन्धर्वा नासुरा न मरुद्गणाः
न च यक्षा भयं तस्य कुर्युः किमुत राक्षसाः

na devā na ca gandharvā nāsurā na marudgaṇāḥ
na ca yakṣā bhayaṃ tasya kuryuḥ kim uta rākṣasāḥ

तदेवं शक्तियुक्तस्य पूर्वं प्रियकृतस्तथा
रामस्यार्हसि पिङ्गेश कर्तुं सर्वात्मना प्रियम्

tad evaṃ śaktiyuktasya pūrvaṃ priyakṛtas tathā
rāmasyārhasi piṅgeśa kartuṃ sarvātmanā priyam

नाधस्तादवनौ नाप्सु गतिर्नोपरि चाम्बरे
कस्यचित्सज्जतेऽस्माकं कपीश्वर तवाज्ञया

nādhastād avanau nāpsu gatir nopari cāmbare
kasya cit sajjate 'smākaṃ kapīśvara tavājñayā

तदाज्ञापय कः किं ते कृते वसतु कुत्रचित्
हरयो ह्यप्रधृष्यास्ते सन्ति कोट्यग्रतोऽनघ

tad ājñāpaya kaḥ kiṃ te kṛte vasatu kutra cit
harayo hy apradhṛṣyās te santi koṭyagrato 'nagha

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा काले साधुनिवेदितम्
सुग्रीवः सत्त्वसंपन्नश्चकार मतिमुत्तमाम्

tasya tad vacanaṃ śrutvā kāle sādhuniveditam
sugrīvaḥ sattvasaṃpannaś cakāra matim uttamām

स संदिदेशाभिमतं नीलं नित्यकृतोद्यमम्
दिक्षु सर्वासु सर्वेषां सैन्यानामुपसंग्रहे

sa saṃdideśābhimataṃ nīlaṃ nityakṛtodyamam
dikṣu sarvāsu sarveṣāṃ sainyānām upasaṃgrahe

यथा सेना समग्रा मे यूथपालाश्च सर्वशः
समागच्छन्त्यसंगेन सेनाग्राणि तथा कुरु

yathā senā samagrā me yūthapālāś ca sarvaśaḥ
samāgacchanty asaṃgena senāgrāṇi tathā kuru

ये त्वन्तपालाः प्लवगाः शीघ्रगा व्यवसायिनः
समानयन्तु ते सैन्यं त्वरिताः शासनान्मम
स्वयं चानन्तरं सैन्यं भवानेवानुपश्यतु

ye tv antapālāḥ plavagāḥ śīghragā vyavasāyinaḥ
samānayantu te sainyaṃ tvaritāḥ śāsanān mama
svayaṃ cānantaraṃ sainyaṃ bhavān evānupaśyatu

त्रिपञ्चरात्रादूर्ध्वं यः प्राप्नुयान्नेह वानरः
तस्य प्राणान्तिको दण्डो नात्र कार्या विचारणा

tripañcarātrād ūrdhvaṃ yaḥ prāpnuyān neha vānaraḥ
tasya prāṇāntiko daṇḍo nātra kāryā vicāraṇā

हरींश्च वृद्धानुपयातु साङ्गदो; भवान्ममाज्ञामधिकृत्य निश्चिताम्
इति व्यवस्थां हरिपुंगवेश्वरो; विधाय वेश्म प्रविवेश वीर्यवान्

harīṃś ca vṛddhān upayātu sāṅgado; bhavān mamājñām adhikṛtya niścitām
iti vyavasthāṃ haripuṃgaveśvaro; vidhāya veśma praviveśa vīryavān