Kishkindha Kanda, sarga 31

अङ्गदस्य वचः श्रुत्वा सुग्रीवः सचिवैः सह
लक्ष्मणं कुपितं श्रुत्वा मुमोचासनमात्मवान्

aṅgadasya vacaḥ śrutvā sugrīvaḥ sacivaiḥ saha
lakṣmaṇaṃ kupitaṃ śrutvā mumocāsanam ātmavān

सचिवानब्रवीद्वाक्यं निश्चित्य गुरुलाघवम्
मन्त्रज्ञान्मन्त्रकुशलो मन्त्रेषु परिनिष्ठितः

sacivān abravīd vākyaṃ niścitya gurulāghavam
mantrajñān mantrakuśalo mantreṣu pariniṣṭhitaḥ

न मे दुर्व्याहृतं किंचिन्नापि मे दुरनुष्ठितम्
लक्ष्मणो राघवभ्राता क्रुद्धः किमिति चिन्तये

na me durvyāhṛtaṃ kiṃ cin nāpi me duranuṣṭhitam
lakṣmaṇo rāghavabhrātā kruddhaḥ kim iti cintaye

असुहृद्भिर्ममामित्रैर्नित्यमन्तरदर्शिभिः
मम दोषानसंभूताञ्श्रावितो राघवानुजः

asuhṛdbhir mamāmitrair nityam antaradarśibhiḥ
mama doṣān asaṃbhūtāñ śrāvito rāghavānujaḥ

अत्र तावद्यथाबुद्धि सर्वैरेव यथाविधि
भवद्भिर्निश्चयस्तस्य विज्ञेयो निपुणं शनैः

atra tāvad yathābuddhi sarvair eva yathāvidhi
bhavadbhir niścayas tasya vijñeyo nipuṇaṃ śanaiḥ

न खल्वस्ति मम त्रासो लक्ष्मणान्नापि राघवात्
मित्रं त्वस्थान कुपितं जनयत्येव संभ्रमम्

na khalv asti mama trāso lakṣmaṇān nāpi rāghavāt
mitraṃ tv asthāna kupitaṃ janayaty eva saṃbhramam

सर्वथा सुकरं मित्रं दुष्करं परिपालनम्
अनित्यत्वात्तु चित्तानां प्रीतिरल्पेऽपि भिद्यते

sarvathā sukaraṃ mitraṃ duṣkaraṃ paripālanam
anityatvāt tu cittānāṃ prītir alpe 'pi bhidyate

अतोनिमित्तं त्रस्तोऽहं रामेण तु महात्मना
यन्ममोपकृतं शक्यं प्रतिकर्तुं न तन्मया

atonimittaṃ trasto 'haṃ rāmeṇa tu mahātmanā
yan mamopakṛtaṃ śakyaṃ pratikartuṃ na tan mayā

सुग्रीवेणैवमुक्तस्तु हनुमान्हरिपुंगवः
उवाच स्वेन तर्केण मध्ये वानरमन्त्रिणाम्

sugrīveṇaivam uktas tu hanumān haripuṃgavaḥ
uvāca svena tarkeṇa madhye vānaramantriṇām

सर्वथा नैतदाश्चर्यं यत्त्वं हरिगणेश्वर
न विस्मरसि सुस्निग्धमुपकारकृतं शुभम्

sarvathā naitad āścaryaṃ yat tvaṃ harigaṇeśvara
na vismarasi susnigdham upakārakṛtaṃ śubham

राघवेण तु शूरेण भयमुत्सृज्य दूरतः
त्वत्प्रियार्थं हतो वाली शक्रतुल्यपराक्रमः

rāghaveṇa tu śūreṇa bhayam utsṛjya dūrataḥ
tvatpriyārthaṃ hato vālī śakratulyaparākramaḥ

सर्वथा प्रणयात्क्रुद्धो राघवो नात्र संशयः
भ्रातरं स प्रहितवाँल्लक्ष्मणं लक्ष्मिवर्धनम्

sarvathā praṇayāt kruddho rāghavo nātra saṃśayaḥ
bhrātaraṃ sa prahitavām̐l lakṣmaṇaṃ lakṣmivardhanam

त्वं प्रमत्तो न जानीषे कालं कलविदां वर
फुल्लसप्तच्छदश्यामा प्रवृत्ता तु शरच्छिवा

tvaṃ pramatto na jānīṣe kālaṃ kalavidāṃ vara
phullasaptacchadaśyāmā pravṛttā tu śarac chivā

निर्मल ग्रहनक्षत्रा द्यौः प्रनष्टबलाहका
प्रसन्नाश्च दिशः सर्वाः सरितश्च सरांसि च

nirmala grahanakṣatrā dyauḥ pranaṣṭabalāhakā
prasannāś ca diśaḥ sarvāḥ saritaś ca sarāṃsi ca

प्राप्तमुद्योगकालं तु नावैषि हरिपुंगव
त्वं प्रमत्त इति व्यक्तं लक्ष्मणोऽयमिहागतः

prāptam udyogakālaṃ tu nāvaiṣi haripuṃgava
tvaṃ pramatta iti vyaktaṃ lakṣmaṇo 'yam ihāgataḥ

आर्तस्य हृतदारस्य परुषं पुरुषान्तरात्
वचनं मर्षणीयं ते राघवस्य महात्मनः

ārtasya hṛtadārasya paruṣaṃ puruṣāntarāt
vacanaṃ marṣaṇīyaṃ te rāghavasya mahātmanaḥ

कृतापराधस्य हि ते नान्यत्पश्याम्यहं क्षमम्
अन्तरेणाञ्जलिं बद्ध्वा लक्ष्मणस्य प्रसादनात्

kṛtāparādhasya hi te nānyat paśyāmy ahaṃ kṣamam
antareṇāñjaliṃ baddhvā lakṣmaṇasya prasādanāt

नियुक्तैर्मन्त्रिभिर्वाच्यो अवश्यं पार्थिवो हितम्
अत एव भयं त्यक्त्वा ब्रवीम्यवधृतं वचः

niyuktair mantribhir vācyo avaśyaṃ pārthivo hitam
ata eva bhayaṃ tyaktvā bravīmy avadhṛtaṃ vacaḥ

अभिक्रुद्धः समर्थो हि चापमुद्यम्य राघवः
सदेवासुरगन्धर्वं वशे स्थापयितुं जगत्

abhikruddhaḥ samartho hi cāpam udyamya rāghavaḥ
sadevāsuragandharvaṃ vaśe sthāpayituṃ jagat

न स क्षमः कोपयितुं यः प्रसाद्य पुनर्भवेत्
पूर्वोपकारं स्मरता कृतज्ञेन विशेषतः

na sa kṣamaḥ kopayituṃ yaḥ prasādya punar bhavet
pūrvopakāraṃ smaratā kṛtajñena viśeṣataḥ

तस्य मूर्ध्ना प्रणम्य त्वं सपुत्रः ससुहृज्जनः
राजंस्तिष्ठ स्वसमये भर्तुर्भार्येव तद्वशे

tasya mūrdhnā praṇamya tvaṃ saputraḥ sasuhṛjjanaḥ
rājaṃs tiṣṭha svasamaye bhartur bhāryeva tadvaśe

न रामरामानुजशासनं त्वया; कपीन्द्रयुक्तं मनसाप्यपोहितुम्
मनो हि ते ज्ञास्यति मानुषं बलं; सराघवस्यास्य सुरेन्द्रवर्चसः

na rāmarāmānujaśāsanaṃ tvayā; kapīndrayuktaṃ manasāpy apohitum
mano hi te jñāsyati mānuṣaṃ balaṃ; sarāghavasyāsya surendravarcasaḥ