Kishkindha Kanda, sarga 34

तथा ब्रुवाणं सौमित्रिं प्रदीप्तमिव तेजसा
अब्रवील्लक्ष्मणं तारा ताराधिपनिभानना

tathā bruvāṇaṃ saumitriṃ pradīptam iva tejasā
abravīl lakṣmaṇaṃ tārā tārādhipanibhānanā

नैवं लक्ष्मण वक्तव्यो नायं परुषमर्हति
हरीणामीश्वरः श्रोतुं तव वक्त्राद्विशेषतः

naivaṃ lakṣmaṇa vaktavyo nāyaṃ paruṣam arhati
harīṇām īśvaraḥ śrotuṃ tava vaktrād viśeṣataḥ

नैवाकृतज्ञः सुग्रीवो न शठो नापि दारुणः
नैवानृतकथो वीर न जिह्मश्च कपीश्वरः

naivākṛtajñaḥ sugrīvo na śaṭho nāpi dāruṇaḥ
naivānṛtakatho vīra na jihmaś ca kapīśvaraḥ

उपकारं कृतं वीरो नाप्ययं विस्मृतः कपिः
रामेण वीर सुग्रीवो यदन्यैर्दुष्करं रणे

upakāraṃ kṛtaṃ vīro nāpy ayaṃ vismṛtaḥ kapiḥ
rāmeṇa vīra sugrīvo yad anyair duṣkaraṃ raṇe

रामप्रसादात्कीर्तिं च कपिराज्यं च शाश्वतम्
प्राप्तवानिह सुग्रीवो रुमां मां च परंतप

rāmaprasādāt kīrtiṃ ca kapirājyaṃ ca śāśvatam
prāptavān iha sugrīvo rumāṃ māṃ ca paraṃtapa

सुदुःखं शायितः पूर्वं प्राप्येदं सुखमुत्तमम्
प्राप्तकालं न जानीते विश्वामित्रो यथा मुनिः

suduḥkhaṃ śāyitaḥ pūrvaṃ prāpyedaṃ sukham uttamam
prāptakālaṃ na jānīte viśvāmitro yathā muniḥ

घृताच्यां किल संसक्तो दशवर्षाणि लक्ष्मण
अहोऽमन्यत धर्मात्मा विश्वामित्रो महामुनिः

ghṛtācyāṃ kila saṃsakto daśavarṣāṇi lakṣmaṇa
aho 'manyata dharmātmā viśvāmitro mahāmuniḥ

स हि प्राप्तं न जानीते कालं कालविदां वरः
विश्वामित्रो महातेजाः किं पुनर्यः पृथग्जनः

sa hi prāptaṃ na jānīte kālaṃ kālavidāṃ varaḥ
viśvāmitro mahātejāḥ kiṃ punar yaḥ pṛthagjanaḥ

देहधर्मं गतस्यास्य परिश्रान्तस्य लक्ष्मण
अवितृप्तस्य कामेषु रामः क्षन्तुमिहार्हति

dehadharmaṃ gatasyāsya pariśrāntasya lakṣmaṇa
avitṛptasya kāmeṣu rāmaḥ kṣantum ihārhati

न च रोषवशं तात गन्तुमर्हसि लक्ष्मण
निश्चयार्थमविज्ञाय सहसा प्राकृतो यथा

na ca roṣavaśaṃ tāta gantum arhasi lakṣmaṇa
niścayārtham avijñāya sahasā prākṛto yathā

सत्त्वयुक्ता हि पुरुषास्त्वद्विधाः पुरुषर्षभ
अविमृश्य न रोषस्य सहसा यान्ति वश्यताम्

sattvayuktā hi puruṣās tvadvidhāḥ puruṣarṣabha
avimṛśya na roṣasya sahasā yānti vaśyatām

प्रसादये त्वां धर्मज्ञ सुग्रीवार्थे समाहिता
महान्रोषसमुत्पन्नः संरम्भस्त्यज्यतामयम्

prasādaye tvāṃ dharmajña sugrīvārthe samāhitā
mahān roṣasamutpannaḥ saṃrambhas tyajyatām ayam

रुमां मां कपिराज्यं च धनधान्यवसूनि च
रामप्रियार्थं सुग्रीवस्त्यजेदिति मतिर्मम

rumāṃ māṃ kapirājyaṃ ca dhanadhānyavasūni ca
rāmapriyārthaṃ sugrīvas tyajed iti matir mama

समानेष्व्यति सुग्रीवः सीतया सह राघवम्
शशाङ्कमिव रोहिष्या निहत्वा रावणं रणे

samāneṣvyati sugrīvaḥ sītayā saha rāghavam
śaśāṅkam iva rohiṣyā nihatvā rāvaṇaṃ raṇe

शतकोटिसहस्राणि लङ्कायां किल रक्षसाम्
अयुतानि च षट्त्रिंशत्सहस्राणि शतानि च

śatakoṭisahasrāṇi laṅkāyāṃ kila rakṣasām
ayutāni ca ṣaṭtriṃśat sahasrāṇi śatāni ca

अहत्वा तांश्च दुर्धर्षान्राक्षसान्कामरूपिणः
न शक्यो रावणो हन्तुं येन सा मैथिली हृता

ahatvā tāṃś ca durdharṣān rākṣasān kāmarūpiṇaḥ
na śakyo rāvaṇo hantuṃ yena sā maithilī hṛtā

ते न शक्या रणे हन्तुमसहायेन लक्ष्मण
रावणः क्रूरकर्मा च सुग्रीवेण विशेषतः

te na śakyā raṇe hantum asahāyena lakṣmaṇa
rāvaṇaḥ krūrakarmā ca sugrīveṇa viśeṣataḥ

एवमाख्यातवान्वाली स ह्यभिज्ञो हरीश्वरः
आगमस्तु न मे व्यक्तः श्रवात्तस्य ब्रवीम्यहम्

evam ākhyātavān vālī sa hy abhijño harīśvaraḥ
āgamas tu na me vyaktaḥ śravāt tasya bravīmy aham

त्वत्सहायनिमित्तं वै प्रेषिता हरिपुंगवाः
आनेतुं वानरान्युद्धे सुबहून्हरियूथपान्

tvatsahāyanimittaṃ vai preṣitā haripuṃgavāḥ
ānetuṃ vānarān yuddhe subahūn hariyūthapān

तांश्च प्रतीक्षमाणोऽयं विक्रान्तान्सुमहाबलान्
राघवस्यार्थसिद्ध्यर्थं न निर्याति हरीश्वरः

tāṃś ca pratīkṣamāṇo 'yaṃ vikrāntān sumahābalān
rāghavasyārthasiddhyarthaṃ na niryāti harīśvaraḥ

कृता तु संस्था सौमित्रे सुग्रीवेण यथापुरा
अद्य तैर्वानरैर्सर्वैरागन्तव्यं महाबलैः

kṛtā tu saṃsthā saumitre sugrīveṇa yathāpurā
adya tair vānarair sarvair āgantavyaṃ mahābalaiḥ

ऋक्षकोटिसहस्राणि गोलाङ्गूलशतानि च
अद्य त्वामुपयास्यन्ति जहि कोपमरिंदम
कोट्योऽनेकास्तु काकुत्स्थ कपीनां दीप्ततेजसाम्

ṛkṣakoṭisahasrāṇi golāṅgūlaśatāni ca
adya tvām upayāsyanti jahi kopam ariṃdama
koṭyo 'nekās tu kākutstha kapīnāṃ dīptatejasām

तव हि मुखमिदं निरीक्ष्य कोपा;त्क्षतजनिभे नयने निरीक्षमाणाः
हरिवरवनिता न यान्ति शान्तिं; प्रथमभयस्य हि शङ्किताः स्म सर्वाः

tava hi mukham idaṃ nirīkṣya kopāt; kṣatajanibhe nayane nirīkṣamāṇāḥ
harivaravanitā na yānti śāntiṃ; prathamabhayasya hi śaṅkitāḥ sma sarvāḥ