Kishkindha Kanda, sarga 49

सह ताराङ्गदाभ्यां तु संगम्य हनुमान्कपिः
विचिनोति स्म विन्ध्यस्य गुहाश्च गहनानि च

saha tārāṅgadābhyāṃ tu saṃgamya hanumān kapiḥ
vicinoti sma vindhyasya guhāś ca gahanāni ca

सिंहशार्दूलजुष्टाश्च गुहाश्च परितस्तथा
विषमेषु नगेन्द्रस्य महाप्रस्रवणेषु च

siṃhaśārdūlajuṣṭāś ca guhāś ca paritas tathā
viṣameṣu nagendrasya mahāprasravaṇeṣu ca

तेषां तत्रैव वसतां स कालो व्यत्यवर्तत

teṣāṃ tatraiva vasatāṃ sa kālo vyatyavartata

स हि देशो दुरन्वेषो गुहा गहनवान्महान्
तत्र वायुसुतः सर्वं विचिनोति स्म पर्वतम्

sa hi deśo duranveṣo guhā gahanavān mahān
tatra vāyusutaḥ sarvaṃ vicinoti sma parvatam

परस्परेण रहिता अन्योन्यस्याविदूरतः
गजो गवाक्षो गवयः शरभो गन्धमादनः

paraspareṇa rahitā anyonyasyāvidūrataḥ
gajo gavākṣo gavayaḥ śarabho gandhamādanaḥ

मैन्दश्च द्विविदश्चैव हनुमाञ्जाम्बवानपि
अङ्गदो युवराजश्च तारश्च वनगोचरः

maindaś ca dvividaś caiva hanumāñ jāmbavān api
aṅgado yuvarājaś ca tāraś ca vanagocaraḥ

गिरिजालावृतान्देशान्मार्गित्वा दक्षिणां दिशम्
क्षुत्पिपासा परीताश्च श्रान्ताश्च सलिलार्थिनः
अवकीर्णं लतावृक्षैर्ददृशुस्ते महाबिलम्

girijālāvṛtān deśān mārgitvā dakṣiṇāṃ diśam
kṣutpipāsā parītāś ca śrāntāś ca salilārthinaḥ
avakīrṇaṃ latāvṛkṣair dadṛśus te mahābilam

ततः क्रौञ्चाश्च हंसाश्च सारसाश्चापि निष्क्रमन्
जलार्द्राश्चक्रवाकाश्च रक्ताङ्गाः पद्मरेणुभिः

tataḥ krauñcāś ca haṃsāś ca sārasāś cāpi niṣkraman
jalārdrāś cakravākāś ca raktāṅgāḥ padmareṇubhiḥ

ततस्तद्बिलमासाद्य सुगन्धि दुरतिक्रमम्
विस्मयव्यग्रमनसो बभूवुर्वानरर्षभाः

tatas tad bilam āsādya sugandhi duratikramam
vismayavyagramanaso babhūvur vānararṣabhāḥ

संजातपरिशङ्कास्ते तद्बिलं प्लवगोत्तमाः
अभ्यपद्यन्त संहृष्टास्तेजोवन्तो महाबलाः

saṃjātapariśaṅkās te tad bilaṃ plavagottamāḥ
abhyapadyanta saṃhṛṣṭās tejovanto mahābalāḥ

ततः पर्वतकूटाभो हनुमान्मारुतात्मजः
अब्रवीद्वानरान्सर्वान्कान्तार वनकोविदः

tataḥ parvatakūṭābho hanumān mārutātmajaḥ
abravīd vānarān sarvān kāntāra vanakovidaḥ

गिरिजालावृतान्देशान्मार्गित्वा दक्षिणां दिशम्
वयं सर्वे परिश्रान्ता न च पश्यामि मैथिलीम्

girijālāvṛtān deśān mārgitvā dakṣiṇāṃ diśam
vayaṃ sarve pariśrāntā na ca paśyāmi maithilīm

अस्माच्चापि बिलाद्धंसाः क्रौञ्चाश्च सह सारसैः
जलार्द्राश्चक्रवाकाश्च निष्पतन्ति स्म सर्वशः

asmāc cāpi bilād dhaṃsāḥ krauñcāś ca saha sārasaiḥ
jalārdrāś cakravākāś ca niṣpatanti sma sarvaśaḥ

नूनं सलिलवानत्र कूपो वा यदि वा ह्रदः
तथा चेमे बिलद्वारे स्निग्धास्तिष्ठन्ति पादपाः

nūnaṃ salilavān atra kūpo vā yadi vā hradaḥ
tathā ceme biladvāre snigdhās tiṣṭhanti pādapāḥ

इत्युक्तास्तद्बिलं सर्वे विविशुस्तिमिरावृतम्
अचन्द्रसूर्यं हरयो ददृशू रोमहर्षणम्

ity uktās tad bilaṃ sarve viviśus timirāvṛtam
acandrasūryaṃ harayo dadṛśū romaharṣaṇam

ततस्तस्मिन्बिले दुर्गे नानापादपसंकुले
अन्योन्यं संपरिष्वज्य जग्मुर्योजनमन्तरम्

tatas tasmin bile durge nānāpādapasaṃkule
anyonyaṃ saṃpariṣvajya jagmur yojanam antaram

ते नष्टसंज्ञास्तृषिताः संभ्रान्ताः सलिलार्थिनः
परिपेतुर्बिले तस्मिन्कंचित्कालमतन्द्रिताः

te naṣṭasaṃjñās tṛṣitāḥ saṃbhrāntāḥ salilārthinaḥ
paripetur bile tasmin kaṃ cit kālam atandritāḥ

ते कृशा दीनवदनाः परिश्रान्ताः प्लवंगमाः
आलोकं ददृशुर्वीरा निराशा जीविते तदा

te kṛśā dīnavadanāḥ pariśrāntāḥ plavaṃgamāḥ
ālokaṃ dadṛśur vīrā nirāśā jīvite tadā

ततस्तं देशमागम्य सौम्यं वितिमिरं वनम्
ददृशुः काञ्चनान्वृक्षान्दीप्तवैश्वानरप्रभान्

tatas taṃ deśam āgamya saumyaṃ vitimiraṃ vanam
dadṛśuḥ kāñcanān vṛkṣān dīptavaiśvānaraprabhān

सालांस्तालांश्च पुंनागान्ककुभान्वञ्जुलान्धवान्
चम्पकान्नागवृक्षांश्च कर्णिकारांश्च पुष्पितान्

sālāṃs tālāṃś ca puṃnāgān kakubhān vañjulān dhavān
campakān nāgavṛkṣāṃś ca karṇikārāṃś ca puṣpitān

तरुणादित्यसंकाशान्वैदूर्यमयवेदिकान्
नीलवैदूर्यवर्णाश्च पद्मिनीः पतगावृताः

taruṇādityasaṃkāśān vaidūryamayavedikān
nīlavaidūryavarṇāś ca padminīḥ patagāvṛtāḥ

महद्भिः काञ्चनैर्वृक्षैर्वृतं बालार्क संनिभैः
जातरूपमयैर्मत्स्यैर्महद्भिश्च सकच्छपैः

mahadbhiḥ kāñcanair vṛkṣair vṛtaṃ bālārka saṃnibhaiḥ
jātarūpamayair matsyair mahadbhiś ca sakacchapaiḥ

नलिनीस्तत्र ददृशुः प्रसन्नसलिलायुताः
काञ्चनानि विमानानि राजतानि तथैव च

nalinīs tatra dadṛśuḥ prasannasalilāyutāḥ
kāñcanāni vimānāni rājatāni tathaiva ca

तपनीयगवाक्षाणि मुक्ताजालावृतानि च
हैमराजतभौमानि वैदूर्यमणिमन्ति च

tapanīyagavākṣāṇi muktājālāvṛtāni ca
haimarājatabhaumāni vaidūryamaṇimanti ca

ददृशुस्तत्र हरयो गृहमुख्यानि सर्वशः
पुष्पितान्फलिनो वृक्षान्प्रवालमणिसंनिभान्

dadṛśus tatra harayo gṛhamukhyāni sarvaśaḥ
puṣpitān phalino vṛkṣān pravālamaṇisaṃnibhān

काञ्चनभ्रमरांश्चैव मधूनि च समन्ततः
मणिकाञ्चनचित्राणि शयनान्यासनानि च

kāñcanabhramarāṃś caiva madhūni ca samantataḥ
maṇikāñcanacitrāṇi śayanāny āsanāni ca

महार्हाणि च यानानि ददृशुस्ते समन्ततः
हैमराजतकांस्यानां भाजनानां च संचयान्

mahārhāṇi ca yānāni dadṛśus te samantataḥ
haimarājatakāṃsyānāṃ bhājanānāṃ ca saṃcayān

अगरूणां च दिव्यानां चन्दनानां च संचयान्
शुचीन्यभ्यवहार्याणि मूलानि च फलानि च

agarūṇāṃ ca divyānāṃ candanānāṃ ca saṃcayān
śucīny abhyavahāryāṇi mūlāni ca phalāni ca

महार्हाणि च पानानि मधूनि रसवन्ति च
दिव्यानामम्बराणां च महार्हाणां च संचयान्
कम्बलानां च चित्राणामजिनानां च संचयान्

mahārhāṇi ca pānāni madhūni rasavanti ca
divyānām ambarāṇāṃ ca mahārhāṇāṃ ca saṃcayān
kambalānāṃ ca citrāṇām ajinānāṃ ca saṃcayān

तत्र तत्र विचिन्वन्तो बिले तत्र महाप्रभाः
ददृशुर्वानराः शूराः स्त्रियं कांचिददूरतः

tatra tatra vicinvanto bile tatra mahāprabhāḥ
dadṛśur vānarāḥ śūrāḥ striyaṃ kāṃ cid adūrataḥ

तां दृष्ट्वा भृशसंत्रस्ताश्चीरकृष्णाजिनाम्बराम्
तापसीं नियताहारां ज्वलन्तीमिव तेजसा

tāṃ dṛṣṭvā bhṛśasaṃtrastāś cīrakṛṣṇājināmbarām
tāpasīṃ niyatāhārāṃ jvalantīm iva tejasā

ततो हनूमान्गिरिसंनिकाशः; कृताञ्जलिस्तामभिवाद्य वृद्धाम्
पप्रच्छ का त्वं भवनं बिलं च; रत्नानि चेमानि वदस्व कस्य

tato hanūmān girisaṃnikāśaḥ; kṛtāñjalis tām abhivādya vṛddhām
papraccha kā tvaṃ bhavanaṃ bilaṃ ca; ratnāni cemāni vadasva kasya