Kishkindha Kanda, sarga 5

Kiṣkindhākāṇḍa · 18 Critical Edition verses

ऋश्यमूकात्तु हनुमान्गत्वा तं मलयं गिरम्
आचचक्षे तदा वीरौ कपिराजाय राघवौ

ṛśyamūkāt tu hanumān gatvā taṃ malayaṃ giram
ācacakṣe tadā vīrau kapirājāya rāghavau

अयं रामो महाप्राज्ञः संप्राप्तो दृढविक्रमः
लक्ष्मणेन सह भ्रात्रा रामोऽयं सत्यविक्रमः

ayaṃ rāmo mahāprājñaḥ saṃprāpto dṛḍhavikramaḥ
lakṣmaṇena saha bhrātrā rāmo 'yaṃ satyavikramaḥ

इक्ष्वाकूणां कुले जातो रामो दशरथात्मजः
धर्मे निगदितश्चैव पितुर्निर्देशपालकः

ikṣvākūṇāṃ kule jāto rāmo daśarathātmajaḥ
dharme nigaditaś caiva pitur nirdeśapālakaḥ

तस्यास्य वसतोऽरण्ये नियतस्य महात्मनः
रक्षसापहृता भार्या स त्वां शरणमागतः

tasyāsya vasato 'raṇye niyatasya mahātmanaḥ
rakṣasāpahṛtā bhāryā sa tvāṃ śaraṇam āgataḥ

राजसूयाश्वमेधैश्च वह्निर्येनाभितर्पितः
दक्षिणाश्च तथोत्सृष्टा गावः शतसहस्रशः

rājasūyāśvamedhaiś ca vahnir yenābhitarpitaḥ
dakṣiṇāś ca tathotsṛṣṭā gāvaḥ śatasahasraśaḥ

तपसा सत्यवाक्येन वसुधा येन पालिता
स्त्रीहेतोस्तस्य पुत्रोऽयं रामस्त्वां शरणं गतः

tapasā satyavākyena vasudhā yena pālitā
strīhetos tasya putro 'yaṃ rāmas tvāṃ śaraṇaṃ gataḥ

भवता सख्यकामौ तौ भ्रातरौ रामलक्ष्मणौ
प्रतिगृह्यार्चयस्वेमौ पूजनीयतमावुभौ

bhavatā sakhyakāmau tau bhrātarau rāmalakṣmaṇau
pratigṛhyārcayasvemau pūjanīyatamāv ubhau

श्रुत्वा हनुमतो वाक्यं सुग्रीवो हृष्टमानसः
भयं स राघवाद्घोरं प्रजहौ विगतज्वरः

śrutvā hanumato vākyaṃ sugrīvo hṛṣṭamānasaḥ
bhayaṃ sa rāghavād ghoraṃ prajahau vigatajvaraḥ

स कृत्वा मानुषं रूपं सुग्रीवः प्लवगाधिपः
दर्शनीयतमो भूत्वा प्रीत्या प्रोवाच राघवम्

sa kṛtvā mānuṣaṃ rūpaṃ sugrīvaḥ plavagādhipaḥ
darśanīyatamo bhūtvā prītyā provāca rāghavam

भवान्धर्मविनीतश्च विक्रान्तः सर्ववत्सलः
आख्याता वायुपुत्रेण तत्त्वतो मे भवद्गुणाः

bhavān dharmavinītaś ca vikrāntaḥ sarvavatsalaḥ
ākhyātā vāyuputreṇa tattvato me bhavadguṇāḥ

तन्ममैवैष सत्कारो लाभश्चैवोत्तमः प्रभो
यत्त्वमिच्छसि सौहार्दं वानरेण मया सह

tan mamaivaiṣa satkāro lābhaś caivottamaḥ prabho
yat tvam icchasi sauhārdaṃ vānareṇa mayā saha

रोचते यदि वा सख्यं बाहुरेष प्रसारितः
गृह्यतां पाणिना पाणिर्मर्यादा वध्यतां ध्रुवा

rocate yadi vā sakhyaṃ bāhur eṣa prasāritaḥ
gṛhyatāṃ pāṇinā pāṇir maryādā vadhyatāṃ dhruvā

एतत्तु वचनं श्रुत्वा सुग्रीवस्य सुभाषितम्
संप्रहृष्टमना हस्तं पीडयामास पाणिना
हृद्यं सौहृदमालम्ब्य पर्यष्वजत पीडितम्

etat tu vacanaṃ śrutvā sugrīvasya subhāṣitam
saṃprahṛṣṭamanā hastaṃ pīḍayām āsa pāṇinā
hṛdyaṃ sauhṛdam ālambya paryaṣvajata pīḍitam

ततो हनूमान्संत्यज्य भिक्षुरूपमरिंदमः
काष्ठयोः स्वेन रूपेण जनयामास पावकम्

tato hanūmān saṃtyajya bhikṣurūpam ariṃdamaḥ
kāṣṭhayoḥ svena rūpeṇa janayām āsa pāvakam

दीप्यमानं ततो वह्निं पुष्पैरभ्यर्च्य सत्कृतम्
तयोर्मध्ये तु सुप्रीतो निदधे सुसमाहितः

dīpyamānaṃ tato vahniṃ puṣpair abhyarcya satkṛtam
tayor madhye tu suprīto nidadhe susamāhitaḥ

ततोऽग्निं दीप्यमानं तौ चक्रतुश्च प्रदक्षिणम्
सुग्रीवो राघवश्चैव वयस्यत्वमुपागतौ

tato 'gniṃ dīpyamānaṃ tau cakratuś ca pradakṣiṇam
sugrīvo rāghavaś caiva vayasyatvam upāgatau

ततः सुप्रीत मनसौ तावुभौ हरिराघवौ
अन्योन्यमभिवीक्षन्तौ न तृप्तिमुपजग्मतुः

tataḥ suprīta manasau tāv ubhau harirāghavau
anyonyam abhivīkṣantau na tṛptim upajagmatuḥ

ततः सर्वार्थविद्वांसं रामं दशरथात्मजम्
सुग्रीवः प्राह तेजस्वी वाक्यमेकमनास्तदा

tataḥ sarvārthavidvāṃsaṃ rāmaṃ daśarathātmajam
sugrīvaḥ prāha tejasvī vākyam ekamanās tadā