Kishkindha Kanda, sarga 52

एवमुक्तः शुभं वाक्यं तापस्या धर्मसंहितम्
उवाच हनुमान्वाक्यं तामनिन्दितचेष्टिताम्

evam uktaḥ śubhaṃ vākyaṃ tāpasyā dharmasaṃhitam
uvāca hanumān vākyaṃ tām aninditaceṣṭitām

शरणं त्वां प्रपन्नाः स्मः सर्वे वै धर्मचारिणि
यः कृतः समयोऽस्माकं सुग्रीवेण महात्मना
स तु कालो व्यतिक्रान्तो बिले च परिवर्तताम्

śaraṇaṃ tvāṃ prapannāḥ smaḥ sarve vai dharmacāriṇi
yaḥ kṛtaḥ samayo 'smākaṃ sugrīveṇa mahātmanā
sa tu kālo vyatikrānto bile ca parivartatām

सा त्वमस्माद्बिलाद्घोरादुत्तारयितुमर्हसि

sā tvam asmād bilād ghorād uttārayitum arhasi

तस्मात्सुग्रीववचनादतिक्रान्तान्गतायुषः
त्रातुमर्हसि नः सर्वान्सुग्रीवभयशङ्कितान्

tasmāt sugrīvavacanād atikrāntān gatāyuṣaḥ
trātum arhasi naḥ sarvān sugrīvabhayaśaṅkitān

महच्च कार्यमस्माभिः कर्तव्यं धर्मचारिणि
तच्चापि न कृतं कार्यमस्माभिरिह वासिभिः

mahac ca kāryam asmābhiḥ kartavyaṃ dharmacāriṇi
tac cāpi na kṛtaṃ kāryam asmābhir iha vāsibhiḥ

एवमुक्ता हनुमता तापसी वाक्यमब्रवीत्
जीवता दुष्करं मन्ये प्रविष्टेन निवर्तितुम्

evam uktā hanumatā tāpasī vākyam abravīt
jīvatā duṣkaraṃ manye praviṣṭena nivartitum

तपसस्तु प्रभावेन नियमोपार्जितेन च
सर्वानेव बिलादस्मादुद्धरिष्यामि वानरान्

tapasas tu prabhāvena niyamopārjitena ca
sarvān eva bilād asmād uddhariṣyāmi vānarān

निमीलयत चक्षूंषि सर्वे वानरपुंगवाः
न हि निष्क्रमितुं शक्यमनिमीलितलोचनैः

nimīlayata cakṣūṃṣi sarve vānarapuṃgavāḥ
na hi niṣkramituṃ śakyam animīlitalocanaiḥ

ततः संमीलिताः सर्वे सुकुमाराङ्गुलैः करैः
सहसा पिदधुर्दृष्टिं हृष्टा गमनकाङ्क्षिणः

tataḥ saṃmīlitāḥ sarve sukumārāṅgulaiḥ karaiḥ
sahasā pidadhur dṛṣṭiṃ hṛṣṭā gamanakāṅkṣiṇaḥ

वानरास्तु महात्मानो हस्तरुद्धमुखास्तदा
निमेषान्तरमात्रेण बिलादुत्तारितास्तया

vānarās tu mahātmāno hastaruddhamukhās tadā
nimeṣāntaramātreṇa bilād uttāritās tayā

ततस्तान्वानरान्सर्वांस्तापसी धर्मचारिणी
निःसृतान्विषमात्तस्मात्समाश्वास्येदमब्रवीत्

tatas tān vānarān sarvāṃs tāpasī dharmacāriṇī
niḥsṛtān viṣamāt tasmāt samāśvāsyedam abravīt

एष विन्ध्यो गिरिः श्रीमान्नानाद्रुमलतायुतः
एष प्रसवणः शैलः सागरोऽयं महोदधिः

eṣa vindhyo giriḥ śrīmān nānādrumalatāyutaḥ
eṣa prasavaṇaḥ śailaḥ sāgaro 'yaṃ mahodadhiḥ

स्वस्ति वोऽस्तु गमिष्यामि भवनं वानरर्षभाः
इत्युक्त्वा तद्बिलं श्रीमत्प्रविवेश स्वयंप्रभा

svasti vo 'stu gamiṣyāmi bhavanaṃ vānararṣabhāḥ
ity uktvā tad bilaṃ śrīmat praviveśa svayaṃprabhā

ततस्ते ददृशुर्घोरं सागरं वरुणालयम्
अपारमभिगर्जन्तं घोरैरूर्मिभिराकुलम्

tatas te dadṛśur ghoraṃ sāgaraṃ varuṇālayam
apāram abhigarjantaṃ ghorair ūrmibhir ākulam

मयस्य माया विहितं गिरिदुर्गं विचिन्वताम्
तेषां मासो व्यतिक्रान्तो यो राज्ञा समयः कृतः

mayasya māyā vihitaṃ giridurgaṃ vicinvatām
teṣāṃ māso vyatikrānto yo rājñā samayaḥ kṛtaḥ

विन्ध्यस्य तु गिरेः पादे संप्रपुष्पितपादपे
उपविश्य महाभागाश्चिन्तामापेदिरे तदा

vindhyasya tu gireḥ pāde saṃprapuṣpitapādape
upaviśya mahābhāgāś cintām āpedire tadā

ततः पुष्पातिभाराग्राँल्लताशतसमावृतान्
द्रुमान्वासन्तिकान्दृष्ट्वा बभूवुर्भयशङ्किताः

tataḥ puṣpātibhārāgrām̐l latāśatasamāvṛtān
drumān vāsantikān dṛṣṭvā babhūvur bhayaśaṅkitāḥ

ते वसन्तमनुप्राप्तं प्रतिवेद्य परस्परम्
नष्टसंदेशकालार्था निपेतुर्धरणीतले

te vasantam anuprāptaṃ prativedya parasparam
naṣṭasaṃdeśakālārthā nipetur dharaṇītale

स तु सिंहर्षभ स्कन्धः पीनायतभुजः कपिः
युवराजो महाप्राज्ञ अङ्गदो वाक्यमब्रवीत्

sa tu siṃharṣabha skandhaḥ pīnāyatabhujaḥ kapiḥ
yuvarājo mahāprājña aṅgado vākyam abravīt

शासनात्कपिराजस्य वयं सर्वे विनिर्गताः
मासः पूर्णो बिलस्थानां हरयः किं न बुध्यते

śāsanāt kapirājasya vayaṃ sarve vinirgatāḥ
māsaḥ pūrṇo bilasthānāṃ harayaḥ kiṃ na budhyate

तस्मिन्नतीते काले तु सुग्रीवेण कृते स्वयम्
प्रायोपवेशनं युक्तं सर्वेषां च वनौकसाम्

tasminn atīte kāle tu sugrīveṇa kṛte svayam
prāyopaveśanaṃ yuktaṃ sarveṣāṃ ca vanaukasām

तीक्ष्णः प्रकृत्या सुग्रीवः स्वामिभावे व्यवस्थितः
न क्षमिष्यति नः सर्वानपराधकृतो गतान्

tīkṣṇaḥ prakṛtyā sugrīvaḥ svāmibhāve vyavasthitaḥ
na kṣamiṣyati naḥ sarvān aparādhakṛto gatān

अप्रवृत्तौ च सीतायाः पापमेव करिष्यति
तस्मात्क्षममिहाद्यैव प्रायोपविशनं हि नः

apravṛttau ca sītāyāḥ pāpam eva kariṣyati
tasmāt kṣamam ihādyaiva prāyopaviśanaṃ hi naḥ

त्यक्त्वा पुत्रांश्च दारांश्च धनानि च गृहाणि च
यावन्न घातयेद्राजा सर्वान्प्रतिगतानितः
वधेनाप्रतिरूपेण श्रेयान्मृत्युरिहैव नः

tyaktvā putrāṃś ca dārāṃś ca dhanāni ca gṛhāṇi ca
yāvan na ghātayed rājā sarvān pratigatān itaḥ
vadhenāpratirūpeṇa śreyān mṛtyur ihaiva naḥ

न चाहं यौवराज्येन सुग्रीवेणाभिषेचितः
नरेन्द्रेणाभिषिक्तोऽस्मि रामेणाक्लिष्टकर्मणा

na cāhaṃ yauvarājyena sugrīveṇābhiṣecitaḥ
narendreṇābhiṣikto 'smi rāmeṇākliṣṭakarmaṇā

स पूर्वं बद्धवैरो मां राजा दृष्ट्वा व्यतिक्रमम्
घातयिष्यति दण्डेन तीक्ष्णेन कृतनिश्चयः

sa pūrvaṃ baddhavairo māṃ rājā dṛṣṭvā vyatikramam
ghātayiṣyati daṇḍena tīkṣṇena kṛtaniścayaḥ

किं मे सुहृद्भिर्व्यसनं पश्यद्भिर्जीवितान्तरे
इहैव प्रायमासिष्ये पुण्ये सागररोधसि

kiṃ me suhṛdbhir vyasanaṃ paśyadbhir jīvitāntare
ihaiva prāyam āsiṣye puṇye sāgararodhasi

एतच्छ्रुत्वा कुमारेण युवराजेन भाषितम्
सर्वे ते वानरश्रेष्ठाः करुणं वाक्यमब्रुवन्

etac chrutvā kumāreṇa yuvarājena bhāṣitam
sarve te vānaraśreṣṭhāḥ karuṇaṃ vākyam abruvan

तीक्ष्णः प्रकृत्या सुग्रीवः प्रियासक्तश्च राघवः
अदृष्टायां च वैदेह्यां दृष्ट्वास्मांश्च समागतान्

tīkṣṇaḥ prakṛtyā sugrīvaḥ priyāsaktaś ca rāghavaḥ
adṛṣṭāyāṃ ca vaidehyāṃ dṛṣṭvāsmāṃś ca samāgatān

राघवप्रियकामार्थं घातयिष्यत्यसंशयम्
न क्षमं चापराद्धानां गमनं स्वामिपार्श्वतः

rāghavapriyakāmārthaṃ ghātayiṣyaty asaṃśayam
na kṣamaṃ cāparāddhānāṃ gamanaṃ svāmipārśvataḥ

प्लवंगमानां तु भयार्दितानां; श्रुत्वा वचस्तार इदं बभाषे
अलं विषादेन बिलं प्रविश्य; वसाम सर्वे यदि रोचते वः

plavaṃgamānāṃ tu bhayārditānāṃ; śrutvā vacas tāra idaṃ babhāṣe
alaṃ viṣādena bilaṃ praviśya; vasāma sarve yadi rocate vaḥ

इदं हि माया विहितं सुदुर्गमं; प्रभूतवृक्षोदकभोज्यपेयम्
इहास्ति नो नैव भयं पुरंदरा;न्न राघवाद्वानरराजतोऽपि वा

idaṃ hi māyā vihitaṃ sudurgamaṃ; prabhūtavṛkṣodakabhojyapeyam
ihāsti no naiva bhayaṃ puraṃdarān; na rāghavād vānararājato 'pi vā

श्रुत्वाङ्गदस्यापि वचोऽनुकूल;मूचुश्च सर्वे हरयः प्रतीताः
यथा न हन्येम तथाविधान;मसक्तमद्यैव विधीयतां नः

śrutvāṅgadasyāpi vaco 'nukūlam; ūcuś ca sarve harayaḥ pratītāḥ
yathā na hanyema tathāvidhānam; asaktam adyaiva vidhīyatāṃ naḥ