Kishkindha Kanda, sarga 54

श्रुत्वा हनुमतो वाक्यं प्रश्रितं धर्मसंहितम्
स्वामिसत्कारसंयुक्तमङ्गदो वाक्यमब्रवीत्

śrutvā hanumato vākyaṃ praśritaṃ dharmasaṃhitam
svāmisatkārasaṃyuktam aṅgado vākyam abravīt

स्थैर्यं सर्वात्मना शौचमानृशंस्यमथार्जवम्
विक्रमैश्चैव धैर्यं च सुग्रीवे नोपपद्यते

sthairyaṃ sarvātmanā śaucam ānṛśaṃsyam athārjavam
vikramaiś caiva dhairyaṃ ca sugrīve nopapadyate

भ्रातुर्ज्येष्ठस्य यो भार्यां जीवितो महिषीं प्रियाम्
धर्मेण मातरं यस्तु स्वीकरोति जुगुप्सितः

bhrātur jyeṣṭhasya yo bhāryāṃ jīvito mahiṣīṃ priyām
dharmeṇa mātaraṃ yas tu svīkaroti jugupsitaḥ

कथं स धर्मं जानीते येन भ्रात्रा दुरात्मना
युद्धायाभिनियुक्तेन बिलस्य पिहितं मुखम्

kathaṃ sa dharmaṃ jānīte yena bhrātrā durātmanā
yuddhāyābhiniyuktena bilasya pihitaṃ mukham

सत्यात्पाणिगृहीतश्च कृतकर्मा महायशाः
विस्मृतो राघवो येन स कस्य सुकृतं स्मरेत्

satyāt pāṇigṛhītaś ca kṛtakarmā mahāyaśāḥ
vismṛto rāghavo yena sa kasya sukṛtaṃ smaret

लक्ष्मणस्य भयाद्येन नाधर्मभयभीरुणा
आदिष्टा मार्गितुं सीतां धर्ममस्मिन्कथं भवेत्

lakṣmaṇasya bhayād yena nādharmabhayabhīruṇā
ādiṣṭā mārgituṃ sītāṃ dharmam asmin kathaṃ bhavet

तस्मिन्पापे कृतघ्ने तु स्मृतिहीने चलात्मनि
आर्यः को विश्वसेज्जातु तत्कुलीनो जिजीविषुः

tasmin pāpe kṛtaghne tu smṛtihīne calātmani
āryaḥ ko viśvasej jātu tat kulīno jijīviṣuḥ

राज्ये पुत्रं प्रतिष्ठाप्य सगुणो निर्गुणोऽपि वा
कथं शत्रुकुलीनं मां सुग्रीवो जीवयिष्यति

rājye putraṃ pratiṣṭhāpya saguṇo nirguṇo 'pi vā
kathaṃ śatrukulīnaṃ māṃ sugrīvo jīvayiṣyati

भिन्नमन्त्रोऽपराद्धश्च हीनशक्तिः कथं ह्यहम्
किष्किन्धां प्राप्य जीवेयमनाथ इव दुर्बलः

bhinnamantro 'parāddhaś ca hīnaśaktiḥ kathaṃ hy aham
kiṣkindhāṃ prāpya jīveyam anātha iva durbalaḥ

उपांशुदण्डेन हि मां बन्धनेनोपपादयेत्
शठः क्रूरो नृशंसश्च सुग्रीवो राज्यकारणात्

upāṃśudaṇḍena hi māṃ bandhanenopapādayet
śaṭhaḥ krūro nṛśaṃsaś ca sugrīvo rājyakāraṇāt

बन्धनाच्चावसादान्मे श्रेयः प्रायोपवेशनम्
अनुजानीत मां सर्वे गृहान्गच्छन्तु वानराः

bandhanāc cāvasādān me śreyaḥ prāyopaveśanam
anujānīta māṃ sarve gṛhān gacchantu vānarāḥ

अहं वः प्रतिजानामि न गमिष्याम्यहं पुरीम्
इहैव प्रायमासिष्ये श्रेयो मरणमेव मे

ahaṃ vaḥ pratijānāmi na gamiṣyāmy ahaṃ purīm
ihaiva prāyam āsiṣye śreyo maraṇam eva me

अभिवादनपूर्वं तु राजा कुशलमेव च
वाच्यस्ततो यवीयान्मे सुग्रीवो वानरेश्वरः

abhivādanapūrvaṃ tu rājā kuśalam eva ca
vācyas tato yavīyān me sugrīvo vānareśvaraḥ

आरोग्यपूर्वं कुशलं वाच्या माता रुमा च मे
मातरं चैव मे तारामाश्वासयितुमर्हथ

ārogyapūrvaṃ kuśalaṃ vācyā mātā rumā ca me
mātaraṃ caiva me tārām āśvāsayitum arhatha

प्रकृत्या प्रियपुत्रा सा सानुक्रोशा तपस्विनी
विनष्टं मामिह श्रुत्वा व्यक्तं हास्यति जीवितम्

prakṛtyā priyaputrā sā sānukrośā tapasvinī
vinaṣṭaṃ mām iha śrutvā vyaktaṃ hāsyati jīvitam

एतावदुक्त्वा वचनं वृद्धानप्यभिवाद्य च
संविवेशाङ्गदो भूमौ रुदन्दर्भेषु दुर्मनाः

etāvad uktvā vacanaṃ vṛddhān apy abhivādya ca
saṃviveśāṅgado bhūmau rudan darbheṣu durmanāḥ

तस्य संविशतस्तत्र रुदन्तो वानरर्षभाः
नयनेभ्यः प्रमुमुचुरुष्णं वै वारिदुःखिताः

tasya saṃviśatas tatra rudanto vānararṣabhāḥ
nayanebhyaḥ pramumucur uṣṇaṃ vai vāriduḥkhitāḥ

सुग्रीवं चैव निन्दन्तः प्रशंसन्तश्च वालिनम्
परिवार्याङ्गदो सर्वे व्यवस्यन्प्रायमासितुम्

sugrīvaṃ caiva nindantaḥ praśaṃsantaś ca vālinam
parivāryāṅgado sarve vyavasyan prāyam āsitum

मतं तद्वालिपुत्रस्य विज्ञाय प्लवगर्षभाः
उपस्पृश्योदकं सर्वे प्राङ्मुखाः समुपाविशन्
दक्षिणाग्रेषु दर्भेषु उदक्तीरं समाश्रिताः

mataṃ tad vāliputrasya vijñāya plavagarṣabhāḥ
upaspṛśyodakaṃ sarve prāṅmukhāḥ samupāviśan
dakṣiṇāgreṣu darbheṣu udaktīraṃ samāśritāḥ

स संविशद्भिर्बहुभिर्महीधरो; महाद्रिकूटप्रमितैः प्लवंगमैः

sa saṃviśadbhir bahubhir mahīdharo; mahādrikūṭapramitaiḥ plavaṃgamaiḥ

बभूव संनादितनिर्झरान्तरो; भृशं नदद्भिर्जलदैरिवोल्बणैः

babhūva saṃnāditanirjharāntaro; bhṛśaṃ nadadbhir jaladair ivolbaṇaiḥ