Kishkindha Kanda, sarga 56

Kiṣkindhākāṇḍa · 19 Critical Edition verses

शोकाद्भ्रष्टस्वरमपि श्रुत्वा ते हरियूथपाः
श्रद्दधुर्नैव तद्वाक्यं कर्मणा तस्य शङ्किताः

śokād bhraṣṭasvaram api śrutvā te hariyūthapāḥ
śraddadhur naiva tad vākyaṃ karmaṇā tasya śaṅkitāḥ

ते प्रायमुपविष्टास्तु दृष्ट्वा गृध्रं प्लवंगमाः
चक्रुर्बुद्धिं तदा रौद्रां सर्वान्नो भक्षयिष्यति

te prāyam upaviṣṭās tu dṛṣṭvā gṛdhraṃ plavaṃgamāḥ
cakrur buddhiṃ tadā raudrāṃ sarvān no bhakṣayiṣyati

सर्वथा प्रायमासीनान्यदि नो भक्षयिष्यति
कृतकृत्या भविष्यामः क्षिप्रं सिद्धिमितो गताः

sarvathā prāyam āsīnān yadi no bhakṣayiṣyati
kṛtakṛtyā bhaviṣyāmaḥ kṣipraṃ siddhim ito gatāḥ

एतां बुद्धिं ततश्चक्रुः सर्वे ते वानरर्षभाः
अवतार्य गिरेः शृङ्गाद्गृध्रमाहाङ्गदस्तदा

etāṃ buddhiṃ tataś cakruḥ sarve te vānararṣabhāḥ
avatārya gireḥ śṛṅgād gṛdhram āhāṅgadas tadā

बभूवुर्क्षरजो नाम वानरेन्द्रः प्रतापवान्
ममार्यः पार्थिवः पक्षिन्धार्मिकौ तस्य चात्मजौ

babhūvur kṣarajo nāma vānarendraḥ pratāpavān
mamāryaḥ pārthivaḥ pakṣin dhārmikau tasya cātmajau

सुग्रीवश्चैव वली च पुत्रावोघबलावुभौ
लोके विश्रुतकर्माभूद्राजा वाली पिता मम

sugrīvaś caiva valī ca putrāv oghabalāv ubhau
loke viśrutakarmābhūd rājā vālī pitā mama

राजा कृत्स्नस्य जगत इक्ष्वाकूणां महारथः
रामो दाशरथिः श्रीमान्प्रविष्टो दण्डकावनम्

rājā kṛtsnasya jagata ikṣvākūṇāṃ mahārathaḥ
rāmo dāśarathiḥ śrīmān praviṣṭo daṇḍakāvanam

लक्ष्मणेन सह भ्रात्रा वैदेह्या चापि भार्यया
पितुर्निदेशनिरतो धर्म्यं पन्थानमाश्रितः
तस्य भार्या जनस्थानाद्रावणेन हृता बलात्

lakṣmaṇena saha bhrātrā vaidehyā cāpi bhāryayā
pitur nideśanirato dharmyaṃ panthānam āśritaḥ
tasya bhāryā janasthānād rāvaṇena hṛtā balāt

रामस्य च पितुर्मित्रं जटायुर्नाम गृध्रराट्
ददर्श सीतां वैदेहीं ह्रियमाणां विहायसा

rāmasya ca pitur mitraṃ jaṭāyur nāma gṛdhrarāṭ
dadarśa sītāṃ vaidehīṃ hriyamāṇāṃ vihāyasā

रावणं विरथं कृत्वा स्थापयित्वा च मैथिलीम्
परिश्रान्तश्च वृद्धश्च रावणेन हतो रणे

rāvaṇaṃ virathaṃ kṛtvā sthāpayitvā ca maithilīm
pariśrāntaś ca vṛddhaś ca rāvaṇena hato raṇe

एवं गृध्रो हतस्तेन रावणेन बहीयसा
संस्कृतश्चापि रामेण गतश्च गतिमुत्तमाम्

evaṃ gṛdhro hatas tena rāvaṇena bahīyasā
saṃskṛtaś cāpi rāmeṇa gataś ca gatim uttamām

ततो मम पितृव्येण सुग्रीवेण महात्मना
चकार राघवः सख्यं सोऽवधीत्पितरं मम

tato mama pitṛvyeṇa sugrīveṇa mahātmanā
cakāra rāghavaḥ sakhyaṃ so 'vadhīt pitaraṃ mama

माम पित्रा विरुद्धो हि सुग्रीवः सचिवैः सह
निहत्य वालिनं रामस्ततस्तमभिषेचयत्

māma pitrā viruddho hi sugrīvaḥ sacivaiḥ saha
nihatya vālinaṃ rāmas tatas tam abhiṣecayat

स राज्ये स्थापितस्तेन सुग्रीवो वानरेश्वरः
राजा वानरमुख्यानां येन प्रस्थापिता वयम्

sa rājye sthāpitas tena sugrīvo vānareśvaraḥ
rājā vānaramukhyānāṃ yena prasthāpitā vayam

एवं रामप्रयुक्तास्तु मार्गमाणास्ततस्ततः
वैदेहीं नाधिगच्छामो रात्रौ सूर्यप्रभामिव

evaṃ rāmaprayuktās tu mārgamāṇās tatas tataḥ
vaidehīṃ nādhigacchāmo rātrau sūryaprabhām iva

ते वयं दण्दकारण्यं विचित्य सुसमाहिताः
अज्ञानात्तु प्रविष्टाः स्म धरण्या विवृतं बिलम्

te vayaṃ daṇdakāraṇyaṃ vicitya susamāhitāḥ
ajñānāt tu praviṣṭāḥ sma dharaṇyā vivṛtaṃ bilam

मयस्य माया विहितं तद्बिलं च विचिन्वताम्
व्यतीतस्तत्र नो मासो यो राज्ञा सामयः कृतः

mayasya māyā vihitaṃ tad bilaṃ ca vicinvatām
vyatītas tatra no māso yo rājñā sāmayaḥ kṛtaḥ

ते वयं कपिराजस्य सर्वे वचनकारिणः
कृतां संस्थामतिक्रान्ता भयात्प्रायमुपास्महे

te vayaṃ kapirājasya sarve vacanakāriṇaḥ
kṛtāṃ saṃsthām atikrāntā bhayāt prāyam upāsmahe

क्रुद्धे तस्मिंस्तु काकुत्स्थे सुग्रीवे च सलक्ष्मणे
गतानामपि सर्वेषां तत्र नो नास्ति जीवितम्

kruddhe tasmiṃs tu kākutsthe sugrīve ca salakṣmaṇe
gatānām api sarveṣāṃ tatra no nāsti jīvitam