Kishkindha Kanda, sarga 57

इत्युक्तः करुणं वाक्यं वानरैस्त्यक्तजीवितैः
सबाष्पो वानरान्गृध्रः प्रत्युवाच महास्वनः

ity uktaḥ karuṇaṃ vākyaṃ vānarais tyaktajīvitaiḥ
sabāṣpo vānarān gṛdhraḥ pratyuvāca mahāsvanaḥ

यवीयान्मम स भ्राता जटायुर्नाम वानराः
यमाख्यात हतं युद्धे रावणेन बलीयसा

yavīyān mama sa bhrātā jaṭāyur nāma vānarāḥ
yamākhyāta hataṃ yuddhe rāvaṇena balīyasā

वृद्धभावादपक्षत्वाच्छृण्वंस्तदपि मर्षये
न हि मे शक्तिरद्यास्ति भ्रातुर्वैरविमोक्षणे

vṛddhabhāvād apakṣatvāc chṛṇvaṃs tad api marṣaye
na hi me śaktir adyāsti bhrātur vairavimokṣaṇe

पुरा वृत्रवधे वृत्ते स चाहं च जयैषिणौ
आदित्यमुपयातौ स्वो ज्वलन्तं रश्मिमालिनम्

purā vṛtravadhe vṛtte sa cāhaṃ ca jayaiṣiṇau
ādityam upayātau svo jvalantaṃ raśmimālinam

आवृत्याकाशमार्गेण जवेन स्म गतौ भृशम्
मध्यं प्राप्ते च सूर्ये च जटायुरवसीदति

āvṛtyākāśamārgeṇa javena sma gatau bhṛśam
madhyaṃ prāpte ca sūrye ca jaṭāyur avasīdati

तमहं भ्रातरं दृष्ट्वा सूर्यरश्मिभिरर्दितम्
पक्षाभ्यं छादयामास स्नेहात्परमविह्वलम्

tam ahaṃ bhrātaraṃ dṛṣṭvā sūryaraśmibhir arditam
pakṣābhyaṃ chādayām āsa snehāt paramavihvalam

निर्दग्धपक्षः पतितो विन्ध्येऽहं वानरोत्तमाः
अहमस्मिन्वसन्भ्रातुः प्रवृत्तिं नोपलक्षये

nirdagdhapakṣaḥ patito vindhye 'haṃ vānarottamāḥ
aham asmin vasan bhrātuḥ pravṛttiṃ nopalakṣaye

जटायुषस्त्वेवमुक्तो भ्रात्रा संपातिना तदा
युवराजो महाप्राज्ञः प्रत्युवाचाङ्गदस्तदा

jaṭāyuṣas tv evam ukto bhrātrā saṃpātinā tadā
yuvarājo mahāprājñaḥ pratyuvācāṅgadas tadā

जटायुषो यदि भ्राता श्रुतं ते गदितं मया
आख्याहि यदि जानासि निलयं तस्य रक्षसः

jaṭāyuṣo yadi bhrātā śrutaṃ te gaditaṃ mayā
ākhyāhi yadi jānāsi nilayaṃ tasya rakṣasaḥ

अदीर्घदर्शिनं तं वा रावणं राक्षसाधिपम्
अन्तिके यदि वा दूरे यदि जानासि शंस नः

adīrghadarśinaṃ taṃ vā rāvaṇaṃ rākṣasādhipam
antike yadi vā dūre yadi jānāsi śaṃsa naḥ

ततोऽब्रवीन्महातेजा ज्येष्ठो भ्राता जटायुषः
आत्मानुरूपं वचनं वानरान्संप्रहर्षयन्

tato 'bravīn mahātejā jyeṣṭho bhrātā jaṭāyuṣaḥ
ātmānurūpaṃ vacanaṃ vānarān saṃpraharṣayan

निर्दग्धपक्षो गृध्रोऽहं गतवीर्यः प्लवंगमाः
वाङ्मात्रेण तु रामस्य करिष्ये साह्यमुत्तमम्

nirdagdhapakṣo gṛdhro 'haṃ gatavīryaḥ plavaṃgamāḥ
vāṅmātreṇa tu rāmasya kariṣye sāhyam uttamam

जानामि वारुणाल्लोकान्विष्णोस्त्रैविक्रमानपि
देवासुरविमर्दांश्च अमृतस्य च मन्थनम्

jānāmi vāruṇāl lokān viṣṇos traivikramān api
devāsuravimardāṃś ca amṛtasya ca manthanam

रामस्य यदिदं कार्यं कर्तव्यं प्रथमं मया
जरया च हृतं तेजः प्राणाश्च शिथिला मम

rāmasya yad idaṃ kāryaṃ kartavyaṃ prathamaṃ mayā
jarayā ca hṛtaṃ tejaḥ prāṇāś ca śithilā mama

तरुणी रूपसंपन्ना सर्वाभरणभूषिता
ह्रियमाणा मया दृष्टा रावणेन दुरात्मना

taruṇī rūpasaṃpannā sarvābharaṇabhūṣitā
hriyamāṇā mayā dṛṣṭā rāvaṇena durātmanā

क्रोशन्ती राम रामेति लक्ष्मणेति च भामिनी
भूषणान्यपविध्यन्ती गात्राणि च विधुन्वती

krośantī rāma rāmeti lakṣmaṇeti ca bhāminī
bhūṣaṇāny apavidhyantī gātrāṇi ca vidhunvatī

सूर्यप्रभेव शैलाग्रे तस्याः कौशेयमुत्तमम्
असिते राक्षसे भाति यथा वा तडिदम्बुदे

sūryaprabheva śailāgre tasyāḥ kauśeyam uttamam
asite rākṣase bhāti yathā vā taḍidambude

तां तु सीतामहं मन्ये रामस्य परिकीर्तनात्
श्रूयतां मे कथयतो निलयं तस्य रक्षसः

tāṃ tu sītām ahaṃ manye rāmasya parikīrtanāt
śrūyatāṃ me kathayato nilayaṃ tasya rakṣasaḥ

पुत्रो विश्रवसः साक्षाद्भ्राता वैश्रवणस्य च
अध्यास्ते नगरीं लङ्कां रावणो नाम राकसः

putro viśravasaḥ sākṣād bhrātā vaiśravaṇasya ca
adhyāste nagarīṃ laṅkāṃ rāvaṇo nāma rākasaḥ

इतो द्वीपे समुद्रस्य संपूर्णे शतयोजने
तस्मिँल्लङ्का पुरी रम्या निर्मिता विश्वकर्मणा

ito dvīpe samudrasya saṃpūrṇe śatayojane
tasmim̐l laṅkā purī ramyā nirmitā viśvakarmaṇā

तस्यां वसति वैदेही दीना कौशेयवासिनी
रावणान्तःपुरे रुद्धा राक्षसीभिः सुरक्षिता

tasyāṃ vasati vaidehī dīnā kauśeyavāsinī
rāvaṇāntaḥpure ruddhā rākṣasībhiḥ surakṣitā

जनकस्यात्मजां राज्ञस्तस्यां द्रक्ष्यथ मैथिलीम्
लङ्कायामथ गुप्तायां सागरेण समन्ततः

janakasyātmajāṃ rājñas tasyāṃ drakṣyatha maithilīm
laṅkāyām atha guptāyāṃ sāgareṇa samantataḥ

संप्राप्य सागरस्यान्तं संपूर्णं शतयोजनम्
आसाद्य दक्षिणं कूलं ततो द्रक्ष्यथ रावणम्

saṃprāpya sāgarasyāntaṃ saṃpūrṇaṃ śatayojanam
āsādya dakṣiṇaṃ kūlaṃ tato drakṣyatha rāvaṇam

तत्रैव त्वरिताः क्षिप्रं विक्रमध्वं प्लवंगमाः
ज्ञानेन खलु पश्यामि दृष्ट्वा प्रत्यागमिष्यथ

tatraiva tvaritāḥ kṣipraṃ vikramadhvaṃ plavaṃgamāḥ
jñānena khalu paśyāmi dṛṣṭvā pratyāgamiṣyatha

आद्यः पन्थाः कुलिङ्गानां ये चान्ये धान्यजीविनः
द्वितीयो बलिभोजानां ये च वृक्षफलाशिनः

ādyaḥ panthāḥ kuliṅgānāṃ ye cānye dhānyajīvinaḥ
dvitīyo balibhojānāṃ ye ca vṛkṣaphalāśinaḥ

भासास्तृतीयं गच्छन्ति क्रौञ्चाश्च कुररैः सह
श्येनाश्चतुर्थं गच्छन्ति गृध्रा गच्छन्ति पञ्चमम्

bhāsās tṛtīyaṃ gacchanti krauñcāś ca kuraraiḥ saha
śyenāś caturthaṃ gacchanti gṛdhrā gacchanti pañcamam

बलवीर्योपपन्नानां रूपयौवनशालिनाम्
षष्ठस्तु पन्था हंसानां वैनतेयगतिः परा
वैनतेयाच्च नो जन्म सर्वेषां वानरर्षभाः

balavīryopapannānāṃ rūpayauvanaśālinām
ṣaṣṭhas tu panthā haṃsānāṃ vainateyagatiḥ parā
vainateyāc ca no janma sarveṣāṃ vānararṣabhāḥ

गर्हितं तु कृतं कर्म येन स्म पिशिताशनाः
इहस्थोऽहं प्रपश्यामि रावणं जानकीं तथा

garhitaṃ tu kṛtaṃ karma yena sma piśitāśanāḥ
ihastho 'haṃ prapaśyāmi rāvaṇaṃ jānakīṃ tathā

अस्माकमपि सौवर्णं दिव्यं चक्षुर्बलं तथा
तस्मादाहारवीर्येण निसर्गेण च वानराः
आयोजनशतात्साग्राद्वयं पश्याम नित्यशः

asmākam api sauvarṇaṃ divyaṃ cakṣurbalaṃ tathā
tasmād āhāravīryeṇa nisargeṇa ca vānarāḥ
āyojanaśatāt sāgrād vayaṃ paśyāma nityaśaḥ

अस्माकं विहिता वृत्तिर्निसार्गेण च दूरतः
विहिता पादमूले तु वृत्तिश्चरणयोधिनाम्

asmākaṃ vihitā vṛttir nisārgeṇa ca dūrataḥ
vihitā pādamūle tu vṛttiś caraṇayodhinām

उपायो दृश्यतां कश्चिल्लङ्घने लवणाम्भसः
अभिगम्य तु वैदेहीं समृद्धार्था गमिष्यथ

upāyo dṛśyatāṃ kaś cil laṅghane lavaṇāmbhasaḥ
abhigamya tu vaidehīṃ samṛddhārthā gamiṣyatha

समुद्रं नेतुमिच्छामि भवद्भिर्वरुणालयम्
प्रदास्याम्युदकं भ्रातुः स्वर्गतस्य महात्मनः

samudraṃ netum icchāmi bhavadbhir varuṇālayam
pradāsyāmy udakaṃ bhrātuḥ svargatasya mahātmanaḥ

ततो नीत्वा तु तं देशं तीरे नदनदीपतेः
निर्दग्धपक्षं संपातिं वानराः सुमहौजसः

tato nītvā tu taṃ deśaṃ tīre nadanadīpateḥ
nirdagdhapakṣaṃ saṃpātiṃ vānarāḥ sumahaujasaḥ

पुनः प्रत्यानयित्वा वै तं देशं पतगेश्वरम्
बभूवुर्वानरा हृष्टाः प्रवृत्तिमुपलभ्य ते

punaḥ pratyānayitvā vai taṃ deśaṃ patageśvaram
babhūvur vānarā hṛṣṭāḥ pravṛttim upalabhya te