Kishkindha Kanda, sarga 58

ततस्तदमृतास्वादं गृध्रराजेन भाषितम्
निशम्य वदतो हृष्टास्ते वचः प्लवगर्षभाः

tatas tad amṛtāsvādaṃ gṛdhrarājena bhāṣitam
niśamya vadato hṛṣṭās te vacaḥ plavagarṣabhāḥ

जाम्बवान्वै हरिश्रेष्ठः सह सर्वैः प्लवंगमैः
भूतलात्सहसोत्थाय गृध्रराजानमब्रवीत्

jāmbavān vai hariśreṣṭhaḥ saha sarvaiḥ plavaṃgamaiḥ
bhūtalāt sahasotthāya gṛdhrarājānam abravīt

क्व सीता केन वा दृष्टा को वा हरति मैथिलीम्
तदाख्यातु भवान्सर्वं गतिर्भव वनौकसाम्

kva sītā kena vā dṛṣṭā ko vā harati maithilīm
tad ākhyātu bhavān sarvaṃ gatir bhava vanaukasām

को दाशरथिबाणानां वज्रवेगनिपातिनाम्
स्वयं लक्ष्मणमुक्तानां न चिन्तयति विक्रमम्

ko dāśarathibāṇānāṃ vajraveganipātinām
svayaṃ lakṣmaṇamuktānāṃ na cintayati vikramam

स हरीन्प्रीतिसंयुक्तान्सीता श्रुतिसमाहितान्
पुनराश्वासयन्प्रीत इदं वचनमब्रवीत्

sa harīn prītisaṃyuktān sītā śrutisamāhitān
punar āśvāsayan prīta idaṃ vacanam abravīt

श्रूयतामिह वैदेह्या यथा मे हरणं श्रुतम्
येन चापि ममाख्यातं यत्र चायतलोचना

śrūyatām iha vaidehyā yathā me haraṇaṃ śrutam
yena cāpi mamākhyātaṃ yatra cāyatalocanā

अहमस्मिन्गिरौ दुर्गे बहुयोजनमायते
चिरान्निपतितो वृद्धः क्षीणप्राणपराक्रमः

aham asmin girau durge bahuyojanam āyate
cirān nipatito vṛddhaḥ kṣīṇaprāṇaparākramaḥ

तं मामेवंगतं पुत्रः सुपार्श्वो नाम नामतः
आहारेण यथाकालं बिभर्ति पततां वरः

taṃ mām evaṃgataṃ putraḥ supārśvo nāma nāmataḥ
āhāreṇa yathākālaṃ bibharti patatāṃ varaḥ

तीक्ष्णकामास्तु गन्धर्वास्तीक्ष्णकोपा भुजंगमाः
मृगाणां तु भयं तीक्ष्णं ततस्तीक्ष्णक्षुधा वयम्

tīkṣṇakāmās tu gandharvās tīkṣṇakopā bhujaṃgamāḥ
mṛgāṇāṃ tu bhayaṃ tīkṣṇaṃ tatas tīkṣṇakṣudhā vayam

स कदाचित्क्षुधार्तस्य मम चाहारकाङ्क्षिणः
गतसूर्योऽहनि प्राप्तो मम पुत्रो ह्यनामिषः

sa kadā cit kṣudhārtasya mama cāhārakāṅkṣiṇaḥ
gatasūryo 'hani prāpto mama putro hy anāmiṣaḥ

स मया वृद्धभावाच्च कोपाच्च परिभर्त्सितः
क्षुत्पिपासा परीतेन कुमारः पततां वरः

sa mayā vṛddhabhāvāc ca kopāc ca paribhartsitaḥ
kṣutpipāsā parītena kumāraḥ patatāṃ varaḥ

स ममाहारसंरोधात्पीडितः प्रीतिवर्धनः
अनुमान्य यथातत्त्वमिदं वचनमब्रवीत्

sa mamāhārasaṃrodhāt pīḍitaḥ prītivardhanaḥ
anumānya yathātattvam idaṃ vacanam abravīt

अहं तात यथाकालमामिषार्थी खमाप्लुतः
महेन्द्रस्य गिरेर्द्वारमावृत्य च समास्थितः

ahaṃ tāta yathākālam āmiṣārthī kham āplutaḥ
mahendrasya girer dvāram āvṛtya ca samāsthitaḥ

तत्र सत्त्वसहस्राणां सागरान्तरचारिणाम्
पन्थानमेकोऽध्यवसं संनिरोद्धुमवाङ्मुखः

tatra sattvasahasrāṇāṃ sāgarāntaracāriṇām
panthānam eko 'dhyavasaṃ saṃniroddhum avāṅmukhaḥ

तत्र कश्चिन्मया दृष्टः सूर्योदयसमप्रभाम्
स्त्रियमादाय गच्छन्वै भिन्नाञ्जनचयोपमः

tatra kaś cin mayā dṛṣṭaḥ sūryodayasamaprabhām
striyam ādāya gacchan vai bhinnāñjanacayopamaḥ

सोऽहमभ्यवहारार्थी तौ दृष्ट्वा कृतनिश्चयः
तेन साम्ना विनीतेन पन्थानमभियाचितः

so 'ham abhyavahārārthī tau dṛṣṭvā kṛtaniścayaḥ
tena sāmnā vinītena panthānam abhiyācitaḥ

न हि सामोपपन्नानां प्रहर्ता विद्यते क्वचित्
नीचेष्वपि जनः कश्चित्किमङ्ग बत मद्विधः

na hi sāmopapannānāṃ prahartā vidyate kva cit
nīceṣv api janaḥ kaś cit kim aṅga bata madvidhaḥ

स यातस्तेजसा व्योम संक्षिपन्निव वेगतः
अथाहं खे चरैर्भूतैरभिगम्य सभाजितः

sa yātas tejasā vyoma saṃkṣipann iva vegataḥ
athāhaṃ khe carair bhūtair abhigamya sabhājitaḥ

दिष्ट्या जीवसि तातेति अब्रुवन्मां महर्षयः
कथंचित्सकलत्रोऽसौ गतस्ते स्वस्त्यसंशयम्

diṣṭyā jīvasi tāteti abruvan māṃ maharṣayaḥ
kathaṃ cit sakalatro 'sau gatas te svasty asaṃśayam

एवमुक्तस्ततोऽहं तैः सिद्धैः परमशोभनैः
स च मे रावणो राजा रक्षसां प्रतिवेदितः

evam uktas tato 'haṃ taiḥ siddhaiḥ paramaśobhanaiḥ
sa ca me rāvaṇo rājā rakṣasāṃ prativeditaḥ

हरन्दाशरथेर्भार्यां रामस्य जनकात्मजाम्
भ्रष्टाभरणकौशेयां शोकवेगपराजिताम्

haran dāśarather bhāryāṃ rāmasya janakātmajām
bhraṣṭābharaṇakauśeyāṃ śokavegaparājitām

रामलक्ष्मणयोर्नाम क्रोशन्तीं मुक्तमूर्धजाम्
एष कालात्ययस्तावदिति वाक्यविदां वरः

rāmalakṣmaṇayor nāma krośantīṃ muktamūrdhajām
eṣa kālātyayas tāvad iti vākyavidāṃ varaḥ

एतमर्थं समग्रं मे सुपार्श्वः प्रत्यवेदयत्
तच्छ्रुत्वापि हि मे बुद्धिर्नासीत्काचित्पराक्रमे

etam arthaṃ samagraṃ me supārśvaḥ pratyavedayat
tac chrutvāpi hi me buddhir nāsīt kā cit parākrame

अपक्षो हि कथं पक्षी कर्म किंचिदुपक्रमेत्
यत्तु शक्यं मया कर्तुं वाग्बुद्धिगुणवर्तिना

apakṣo hi kathaṃ pakṣī karma kiṃ cid upakramet
yat tu śakyaṃ mayā kartuṃ vāgbuddhiguṇavartinā

श्रूयतां तत्प्रवक्ष्यामि भवतां पौरुषाश्रयम्
वाङ्मतिभ्यां हि सार्वेषां करिष्यामि प्रियं हि वः
यद्धि दाशरथेः कार्यं मम तन्नात्र संशयः

śrūyatāṃ tat pravakṣyāmi bhavatāṃ pauruṣāśrayam
vāṅmatibhyāṃ hi sārveṣāṃ kariṣyāmi priyaṃ hi vaḥ
yad dhi dāśaratheḥ kāryaṃ mama tan nātra saṃśayaḥ

ते भवन्तो मतिश्रेष्ठा बलवन्तो मनस्विनः
सहिताः कपिराजेन देवैरपि दुरासदाः

te bhavanto matiśreṣṭhā balavanto manasvinaḥ
sahitāḥ kapirājena devair api durāsadāḥ

रामलक्ष्मणबाणाश्च निशिताः कङ्कपत्रिणः
त्रयाणामपि लोकानां पर्याप्तास्त्राणनिग्रहे

rāmalakṣmaṇabāṇāś ca niśitāḥ kaṅkapatriṇaḥ
trayāṇām api lokānāṃ paryāptās trāṇanigrahe

कामं खलु दशग्रीवस्तेजोबलसमन्वितः
भवतां तु समर्थानां न किंचिदपि दुष्करम्

kāmaṃ khalu daśagrīvas tejobalasamanvitaḥ
bhavatāṃ tu samarthānāṃ na kiṃ cid api duṣkaram

तदलं कालसंगेन क्रियतां बुद्धिनिश्चयः
न हि कर्मसु सज्जन्ते बुद्धिमन्तो भवद्विधाः

tad alaṃ kālasaṃgena kriyatāṃ buddhiniścayaḥ
na hi karmasu sajjante buddhimanto bhavadvidhāḥ