Kishkindha Kanda, sarga 59

Kiṣkindhākāṇḍa · 21 Critical Edition verses

ततः कृतोदकं स्नातं तं गृध्रं हरियूथपाः
उपविष्टा गिरौ दुर्गे परिवार्य समन्ततः

tataḥ kṛtodakaṃ snātaṃ taṃ gṛdhraṃ hariyūthapāḥ
upaviṣṭā girau durge parivārya samantataḥ

तमङ्गदमुपासीनं तैः सर्वैर्हरिभिर्वृतम्
जनितप्रत्ययो हर्षात्संपातिः पुनरब्रवीत्

tam aṅgadam upāsīnaṃ taiḥ sarvair haribhir vṛtam
janitapratyayo harṣāt saṃpātiḥ punar abravīt

कृत्वा निःशब्दमेकाग्राः शृण्वन्तु हरयो मम
तत्त्वं संकीर्तयिष्यामि यथा जानामि मैथिलीम्

kṛtvā niḥśabdam ekāgrāḥ śṛṇvantu harayo mama
tattvaṃ saṃkīrtayiṣyāmi yathā jānāmi maithilīm

अस्य विन्ध्यस्य शिखरे पतितोऽस्मि पुरा वने
सूर्यातपपरीताङ्गो निर्दग्धः सूर्यरश्मिभिः

asya vindhyasya śikhare patito 'smi purā vane
sūryātapaparītāṅgo nirdagdhaḥ sūryaraśmibhiḥ

लब्धसंज्ञस्तु षड्रात्राद्विवशो विह्वलन्निव
वीक्षमाणो दिशः सर्वा नाभिजानामि किंचन

labdhasaṃjñas tu ṣaḍrātrād vivaśo vihvalann iva
vīkṣamāṇo diśaḥ sarvā nābhijānāmi kiṃ cana

ततस्तु सागराञ्शैलान्नदीः सर्वाः सरांसि च
वनान्यटविदेशांश्च समीक्ष्य मतिरागमत्

tatas tu sāgarāñ śailān nadīḥ sarvāḥ sarāṃsi ca
vanāny aṭavideśāṃś ca samīkṣya matir āgamat

हृष्टपक्षिगणाकीर्णः कन्दरान्तरकूटवान्
दक्षिणस्योदधेस्तीरे विन्ध्योऽयमिति निश्चितः

hṛṣṭapakṣigaṇākīrṇaḥ kandarāntarakūṭavān
dakṣiṇasyodadhes tīre vindhyo 'yam iti niścitaḥ

आसीच्चात्राश्रमं पुण्यं सुरैरपि सुपूजितम्
ऋषिर्निशाकरो नाम यस्मिन्नुग्रतपाभवत्

āsīc cātrāśramaṃ puṇyaṃ surair api supūjitam
ṛṣir niśākaro nāma yasminn ugratapābhavat

अष्टौ वर्षसहस्राणि तेनास्मिन्नृषिणा विना
वसतो मम धर्मज्ञाः स्वर्गते तु निशाकरे

aṣṭau varṣasahasrāṇi tenāsminn ṛṣiṇā vinā
vasato mama dharmajñāḥ svargate tu niśākare

अवतीर्य च विन्ध्याग्रात्कृच्छ्रेण विषमाच्छनैः
तीक्ष्णदर्भां वसुमतीं दुःखेन पुनरागतः

avatīrya ca vindhyāgrāt kṛcchreṇa viṣamāc chanaiḥ
tīkṣṇadarbhāṃ vasumatīṃ duḥkhena punar āgataḥ

तमृषिं द्रष्टु कामोऽस्मि दुःखेनाभ्यागतो भृशम्
जटायुषा मया चैव बहुशोऽभिगतो हि सः

tam ṛṣiṃ draṣṭu kāmo 'smi duḥkhenābhyāgato bhṛśam
jaṭāyuṣā mayā caiva bahuśo 'bhigato hi saḥ

तस्याश्रमपदाभ्याशे ववुर्वाताः सुगन्धिनः
वृक्षो नापुष्पितः कश्चिदफलो वा न दृश्यते

tasyāśramapadābhyāśe vavur vātāḥ sugandhinaḥ
vṛkṣo nāpuṣpitaḥ kaś cid aphalo vā na dṛśyate

उपेत्य चाश्रमं पुण्यं वृक्षमूलमुपाश्रितः
द्रष्टुकामः प्रतीक्षे च भगवन्तं निशाकरम्

upetya cāśramaṃ puṇyaṃ vṛkṣamūlam upāśritaḥ
draṣṭukāmaḥ pratīkṣe ca bhagavantaṃ niśākaram

अथापश्यमदूरस्थमृषिं ज्वलिततेजसं
कृताभिषेकं दुर्धर्षमुपावृत्तमुदङ्मुखम्

athāpaśyam adūrastham ṛṣiṃ jvalitatejasaṃ
kṛtābhiṣekaṃ durdharṣam upāvṛttam udaṅmukham

तमृक्षाः सृमरा व्याघ्राः सिंहा नागाः सरीसृपाः
परिवार्योपगच्छन्ति दातारं प्राणिनो यथा

tam ṛkṣāḥ sṛmarā vyāghrāḥ siṃhā nāgāḥ sarīsṛpāḥ
parivāryopagacchanti dātāraṃ prāṇino yathā

ततः प्राप्तमृषिं ज्ञात्वा तानि सत्त्वानि वै ययुः
प्रविष्टे राजनि यथा सर्वं सामात्यकं बलम्

tataḥ prāptam ṛṣiṃ jñātvā tāni sattvāni vai yayuḥ
praviṣṭe rājani yathā sarvaṃ sāmātyakaṃ balam

ऋषिस्तु दृष्ट्वा मां तुष्टः प्रविष्टश्चाश्रमं पुनः
मुहूर्तमात्रान्निष्क्रम्य ततः कार्यमपृच्छत

ṛṣis tu dṛṣṭvā māṃ tuṣṭaḥ praviṣṭaś cāśramaṃ punaḥ
muhūrtamātrān niṣkramya tataḥ kāryam apṛcchata

सौम्य वैकल्यतां दृष्ट्वा रोंणां ते नावगम्यते
अग्निदग्धाविमौ पक्षौ त्वक्चैव व्रणिता तव

saumya vaikalyatāṃ dṛṣṭvā roṃṇāṃ te nāvagamyate
agnidagdhāv imau pakṣau tvak caiva vraṇitā tava

द्वौ गृध्रौ दृष्टपूर्वौ मे मातरिश्वसमौ जवे
गृध्राणां चैव राजानौ भ्रातरौ कामरूपिणौ

dvau gṛdhrau dṛṣṭapūrvau me mātariśvasamau jave
gṛdhrāṇāṃ caiva rājānau bhrātarau kāmarūpiṇau

ज्येष्ठस्त्वं तु च संपातिर्जटायुरनुजस्तव
मानुषं रूपमास्थाय गृह्णीतां चरणौ मम

jyeṣṭhas tvaṃ tu ca saṃpātir jaṭāyur anujas tava
mānuṣaṃ rūpam āsthāya gṛhṇītāṃ caraṇau mama

किं ते व्याधिसमुत्थानं पक्षयोः पतनं कथम्
दण्डो वायं धृतः केन सर्वमाख्याहि पृच्छतः

kiṃ te vyādhisamutthānaṃ pakṣayoḥ patanaṃ katham
daṇḍo vāyaṃ dhṛtaḥ kena sarvam ākhyāhi pṛcchataḥ