Kishkindha Kanda, sarga 63

Kiṣkindhākāṇḍa · 24 Critical Edition verses

आख्याता गृध्रराजेन समुत्पत्य प्लवंगमाः
संगताः प्रीतिसंयुक्ता विनेदुः सिंहविक्रमाः

ākhyātā gṛdhrarājena samutpatya plavaṃgamāḥ
saṃgatāḥ prītisaṃyuktā vineduḥ siṃhavikramāḥ

संपातेर्वचनं श्रुत्वा हरयो रावणक्षयम्
हृष्टाः सागरमाजग्मुः सीतादर्शनकाङ्क्षिणः

saṃpāter vacanaṃ śrutvā harayo rāvaṇakṣayam
hṛṣṭāḥ sāgaram ājagmuḥ sītādarśanakāṅkṣiṇaḥ

अभिक्रम्य तु तं देशं ददृशुर्भीमविक्रमाः
कृत्स्नं लोकस्य महतः प्रतिबिम्बमिव स्थितम्

abhikramya tu taṃ deśaṃ dadṛśur bhīmavikramāḥ
kṛtsnaṃ lokasya mahataḥ pratibimbam iva sthitam

दक्षिणस्य समुद्रस्य समासाद्योत्तरां दिशम्
संनिवेशं ततश्चक्रुः सहिता वानरोत्तमाः

dakṣiṇasya samudrasya samāsādyottarāṃ diśam
saṃniveśaṃ tataś cakruḥ sahitā vānarottamāḥ

सत्त्वैर्महद्भिर्विकृतैः क्रीडद्भिर्विविधैर्जले
व्यात्तास्यैः सुमहाकायैरूर्मिभिश्च समाकुलम्

sattvair mahadbhir vikṛtaiḥ krīḍadbhir vividhair jale
vyāttāsyaiḥ sumahākāyair ūrmibhiś ca samākulam

प्रसुप्तमिव चान्यत्र क्रीडन्तमिव चान्यतः
क्वचित्पर्वतमात्रैश्च जलराशिभिरावृतम्

prasuptam iva cānyatra krīḍantam iva cānyataḥ
kva cit parvatamātraiś ca jalarāśibhir āvṛtam

संकुलं दानवेन्द्रैश्च पातालतलवासिभिः
रोमहर्षकरं दृष्ट्वा विषेदुः कपिकुञ्जराः

saṃkulaṃ dānavendraiś ca pātālatalavāsibhiḥ
romaharṣakaraṃ dṛṣṭvā viṣeduḥ kapikuñjarāḥ

आकाशमिव दुष्पारं सागरं प्रेक्ष्य वानराः
विषेदुः सहसा सर्वे कथं कार्यमिति ब्रुवन्

ākāśam iva duṣpāraṃ sāgaraṃ prekṣya vānarāḥ
viṣeduḥ sahasā sarve kathaṃ kāryam iti bruvan

विषण्णां वाहिनीं दृष्ट्वा सागरस्य निरीक्षणात्
आश्वासयामास हरीन्भयार्तान्हरिसत्तमः

viṣaṇṇāṃ vāhinīṃ dṛṣṭvā sāgarasya nirīkṣaṇāt
āśvāsayām āsa harīn bhayārtān harisattamaḥ

न निषादेन नः कार्यं विषादो दोषवत्तरः
विषादो हन्ति पुरुषं बालं क्रुद्ध इवोरगः

na niṣādena naḥ kāryaṃ viṣādo doṣavattaraḥ
viṣādo hanti puruṣaṃ bālaṃ kruddha ivoragaḥ

विषादोऽयं प्रसहते विक्रमे पर्युपस्थिते
तेजसा तस्य हीनस्य पुरुषार्थो न सिध्यति

viṣādo 'yaṃ prasahate vikrame paryupasthite
tejasā tasya hīnasya puruṣārtho na sidhyati

तस्यां रात्र्यां व्यतीतायामङ्गदो वानरैः सह
हरिवृद्धैः समागम्य पुनर्मन्त्रममन्त्रयत्

tasyāṃ rātryāṃ vyatītāyām aṅgado vānaraiḥ saha
harivṛddhaiḥ samāgamya punar mantram amantrayat

सा वानराणां ध्वजिनी परिवार्याङ्गदं बभौ
वासवं परिवार्येव मरुतां वाहिनी स्थिता

sā vānarāṇāṃ dhvajinī parivāryāṅgadaṃ babhau
vāsavaṃ parivāryeva marutāṃ vāhinī sthitā

कोऽन्यस्तां वानरीं सेनां शक्तः स्तम्भयितुं भवेत्
अन्यत्र वालितनयादन्यत्र च हनूमतः

ko 'nyas tāṃ vānarīṃ senāṃ śaktaḥ stambhayituṃ bhavet
anyatra vālitanayād anyatra ca hanūmataḥ

ततस्तान्हरिवृद्धांश्च तच्च सैन्यमरिंदमः
अनुमान्याङ्गदः श्रीमान्वाक्यमर्थवदब्रवीत्

tatas tān harivṛddhāṃś ca tac ca sainyam ariṃdamaḥ
anumānyāṅgadaḥ śrīmān vākyam arthavad abravīt

क इदानीं महातेजा लङ्घयिष्यति सागरम्
कः करिष्यति सुग्रीवं सत्यसंधमरिंदमम्

ka idānīṃ mahātejā laṅghayiṣyati sāgaram
kaḥ kariṣyati sugrīvaṃ satyasaṃdham ariṃdamam

को वीरो योजनशतं लङ्घयेत प्लवंगमाः
इमांश्च यूथपान्सर्वान्मोचयेत्को महाभयात्

ko vīro yojanaśataṃ laṅghayeta plavaṃgamāḥ
imāṃś ca yūthapān sarvān mocayet ko mahābhayāt

कस्य प्रसादाद्दारांश्च पुत्रांश्चैव गृहाणि च
इतो निवृत्ताः पश्येम सिद्धार्थाः सुखिनो वयम्

kasya prasādād dārāṃś ca putrāṃś caiva gṛhāṇi ca
ito nivṛttāḥ paśyema siddhārthāḥ sukhino vayam

कस्य प्रसादाद्रामं च लक्ष्मणं च महाबलम्
अभिगच्छेम संहृष्टाः सुग्रीवं च महाबलम्

kasya prasādād rāmaṃ ca lakṣmaṇaṃ ca mahābalam
abhigacchema saṃhṛṣṭāḥ sugrīvaṃ ca mahābalam

यदि कश्चित्समर्थो वः सागरप्लवने हरिः
स ददात्विह नः शीघ्रं पुण्यामभयदक्षिणाम्

yadi kaś cit samartho vaḥ sāgaraplavane hariḥ
sa dadātv iha naḥ śīghraṃ puṇyām abhayadakṣiṇām

अङ्गदस्य वचः श्रुत्वा न कश्चित्किंचिदब्रवीत्
स्तिमितेवाभवत्सर्वा सा तत्र हरिवाहिनी

aṅgadasya vacaḥ śrutvā na kaś cit kiṃ cid abravīt
stimitevābhavat sarvā sā tatra harivāhinī

पुनरेवाङ्गदः प्राह तान्हरीन्हरिसत्तमः
सर्वे बलवतां श्रेष्ठा भवन्तो दृढविक्रमाः

punar evāṅgadaḥ prāha tān harīn harisattamaḥ
sarve balavatāṃ śreṣṭhā bhavanto dṛḍhavikramāḥ

व्यपदेश्य कुले जाताः पूजिताश्चाप्यभीक्ष्णशः
न हि वो गमने संगः कदाचिदपि कस्यचित्

vyapadeśya kule jātāḥ pūjitāś cāpy abhīkṣṇaśaḥ
na hi vo gamane saṃgaḥ kadā cid api kasya cit

ब्रुवध्वं यस्य या शक्तिर्गमने प्लवगर्षभाः

bruvadhvaṃ yasya yā śaktir gamane plavagarṣabhāḥ