Kishkindha Kanda, sarga 64

ततोऽङ्गदवचः श्रुत्वा सर्वे ते वानरोत्तमाः
स्वं स्वं गतौ समुत्साहमाहुस्तत्र यथाक्रमम्

tato 'ṅgadavacaḥ śrutvā sarve te vānarottamāḥ
svaṃ svaṃ gatau samutsāham āhus tatra yathākramam

गजो गवाक्षो गवयः शरभो गन्धमादनः
मैन्दश्च द्विविदश्चैव सुषेणो जाम्बवांस्तथा

gajo gavākṣo gavayaḥ śarabho gandhamādanaḥ
maindaś ca dvividaś caiva suṣeṇo jāmbavāṃs tathā

आबभाषे गजस्तत्र प्लवेयं दशयोजनम्
गवाक्षो योजनान्याह गमिष्यामीति विंशतिम्

ābabhāṣe gajas tatra plaveyaṃ daśayojanam
gavākṣo yojanāny āha gamiṣyāmīti viṃśatim

गवयो वानरस्तत्र वानरांस्तानुवाच ह
त्रिंशतं तु गमिष्यामि योजनानां प्लवंगमाः

gavayo vānaras tatra vānarāṃs tān uvāca ha
triṃśataṃ tu gamiṣyāmi yojanānāṃ plavaṃgamāḥ

शरभो वानरस्तत्र वानरांस्तानुवाच ह
चत्वारिंशद्गमिष्यामि योजनानां न संशयः

śarabho vānaras tatra vānarāṃs tān uvāca ha
catvāriṃśad gamiṣyāmi yojanānāṃ na saṃśayaḥ

वानरांस्तु महातेजा अब्रवीद्गन्धमादनः
योजनानां गमिष्यामि पञ्चाशत्तु न संशयः

vānarāṃs tu mahātejā abravīd gandhamādanaḥ
yojanānāṃ gamiṣyāmi pañcāśat tu na saṃśayaḥ

मैन्दस्तु वानरस्तत्र वानरांस्तानुवाच ह
योजनानां परं षष्टिमहं प्लवितुमुत्सहे

maindas tu vānaras tatra vānarāṃs tān uvāca ha
yojanānāṃ paraṃ ṣaṣṭim ahaṃ plavitum utsahe

ततस्तत्र महातेजा द्विविदः प्रत्यभाषत
गमिष्यामि न संदेहः सप्ततिं योजनान्यहम्

tatas tatra mahātejā dvividaḥ pratyabhāṣata
gamiṣyāmi na saṃdehaḥ saptatiṃ yojanāny aham

सुषेणस्तु हरिश्रेष्ठः प्रोक्तवान्कपिसत्तमान्
अशीतिं योजनानां तु प्लवेयं प्लवगर्षभाः

suṣeṇas tu hariśreṣṭhaḥ proktavān kapisattamān
aśītiṃ yojanānāṃ tu plaveyaṃ plavagarṣabhāḥ

तेषां कथयतां तत्र सर्वांस्ताननुमान्य च
ततो वृद्धतमस्तेषां जाम्बवान्प्रत्यभाषत

teṣāṃ kathayatāṃ tatra sarvāṃs tān anumānya ca
tato vṛddhatamas teṣāṃ jāmbavān pratyabhāṣata

पूर्वमस्माकमप्यासीत्कश्चिद्गतिपराक्रमः
ते वयं वयसः पारमनुप्राप्ताः स्म साम्प्रतम्

pūrvam asmākam apy āsīt kaś cid gatiparākramaḥ
te vayaṃ vayasaḥ pāram anuprāptāḥ sma sāmpratam

किं तु नैवं गते शक्यमिदं कार्यमुपेक्षितुम्
यदर्थं कपिराजश्च रामश्च कृतनिश्चयौ

kiṃ tu naivaṃ gate śakyam idaṃ kāryam upekṣitum
yad arthaṃ kapirājaś ca rāmaś ca kṛtaniścayau

साम्प्रतं कालभेदेन या गतिस्तां निबोधत
नवतिं योजनानां तु गमिष्यामि न संशयः

sāmprataṃ kālabhedena yā gatis tāṃ nibodhata
navatiṃ yojanānāṃ tu gamiṣyāmi na saṃśayaḥ

तांश्च सर्वान्हरिश्रेष्ठाञ्जाम्बवान्पुनरब्रवीत्
न खल्वेतावदेवासीद्गमने मे पराक्रमः

tāṃś ca sarvān hariśreṣṭhāñ jāmbavān punar abravīt
na khalv etāvad evāsīd gamane me parākramaḥ

मया महाबलैश्चैव यज्ञे विष्णुः सनातनः
प्रदक्षिणीकृतः पूर्वं क्रममाणस्त्रिविक्रमः

mayā mahābalaiś caiva yajñe viṣṇuḥ sanātanaḥ
pradakṣiṇīkṛtaḥ pūrvaṃ kramamāṇas trivikramaḥ

स इदानीमहं वृद्धः प्लवने मन्दविक्रमः
यौवने च तदासीन्मे बलमप्रतिमं परैः

sa idānīm ahaṃ vṛddhaḥ plavane mandavikramaḥ
yauvane ca tadāsīn me balam apratimaṃ paraiḥ

संप्रत्येतावतीं शक्तिं गमने तर्कयाम्यहम्
नैतावता च संसिद्धिः कार्यस्यास्य भविष्यति

saṃpraty etāvatīṃ śaktiṃ gamane tarkayāmy aham
naitāvatā ca saṃsiddhiḥ kāryasyāsya bhaviṣyati

अथोत्तरमुदारार्थमब्रवीदङ्गदस्तदा
अनुमान्य महाप्राज्ञो जाम्बवन्तं महाकपिम्

athottaram udārārtham abravīd aṅgadas tadā
anumānya mahāprājño jāmbavantaṃ mahākapim

अहमेतद्गमिष्यामि योजनानां शतं महत्
निवर्तने तु मे शक्तिः स्यान्न वेति न निश्चितम्

aham etad gamiṣyāmi yojanānāṃ śataṃ mahat
nivartane tu me śaktiḥ syān na veti na niścitam

तमुवाच हरिश्रेष्ठो जाम्बवान्वाक्यकोविदः
ज्ञायते गमने शक्तिस्तव हर्यृक्षसत्तम

tam uvāca hariśreṣṭho jāmbavān vākyakovidaḥ
jñāyate gamane śaktis tava haryṛkṣasattama

कामं शतसहस्रं वा न ह्येष विधिरुच्यते
योजनानां भवाञ्शक्तो गन्तुं प्रतिनिवर्तितुम्

kāmaṃ śatasahasraṃ vā na hy eṣa vidhir ucyate
yojanānāṃ bhavāñ śakto gantuṃ pratinivartitum

न हि प्रेषयिता तत स्वामी प्रेष्यः कथंचन
भवतायं जनः सर्वः प्रेष्यः प्लवगसत्तम

na hi preṣayitā tata svāmī preṣyaḥ kathaṃ cana
bhavatāyaṃ janaḥ sarvaḥ preṣyaḥ plavagasattama

भवान्कलत्रमस्माकं स्वामिभावे व्यवस्थितः
स्वामी कलत्रं सैन्यस्य गतिरेषा परंतप

bhavān kalatram asmākaṃ svāmibhāve vyavasthitaḥ
svāmī kalatraṃ sainyasya gatir eṣā paraṃtapa

तस्मात्कलत्रवत्तात प्रतिपाल्यः सदा भवान्
अपि चैतस्य कार्यस्य भवान्मूलमरिंदम

tasmāt kalatravat tāta pratipālyaḥ sadā bhavān
api caitasya kāryasya bhavān mūlam ariṃdama

मूलमर्थस्य संरक्ष्यमेष कार्यविदां नयः
मूले हि सति सिध्यन्ति गुणाः पुष्पफलादयः

mūlam arthasya saṃrakṣyam eṣa kāryavidāṃ nayaḥ
mūle hi sati sidhyanti guṇāḥ puṣpaphalādayaḥ

तद्भवानस्या कार्यस्य साधने सत्यविक्रमः
बुद्धिविक्रमसंपन्नो हेतुरत्र परंतपः

tad bhavān asyā kāryasya sādhane satyavikramaḥ
buddhivikramasaṃpanno hetur atra paraṃtapaḥ

गुरुश्च गुरुपुत्रश्च त्वं हि नः कपिसत्तम
भवन्तमाश्रित्य वयं समर्था ह्यर्थसाधने

guruś ca guruputraś ca tvaṃ hi naḥ kapisattama
bhavantam āśritya vayaṃ samarthā hy arthasādhane

उक्तवाक्यं महाप्राज्ञं जाम्बवन्तं महाकपिः
प्रत्युवाचोत्तरं वाक्यं वालिसूनुरथाङ्गदः

uktavākyaṃ mahāprājñaṃ jāmbavantaṃ mahākapiḥ
pratyuvācottaraṃ vākyaṃ vālisūnur athāṅgadaḥ

यदि नाहं गमिष्यामि नान्यो वानरपुंगवः
पुनः खल्विदमस्माभिः कार्यं प्रायोपवेशनम्

yadi nāhaṃ gamiṣyāmi nānyo vānarapuṃgavaḥ
punaḥ khalv idam asmābhiḥ kāryaṃ prāyopaveśanam

न ह्यकृत्वा हरिपतेः संदेशं तस्य धीमतः
तत्रापि गत्वा प्राणानां पश्यामि परिरक्षणम्

na hy akṛtvā haripateḥ saṃdeśaṃ tasya dhīmataḥ
tatrāpi gatvā prāṇānāṃ paśyāmi parirakṣaṇam

स हि प्रसादे चात्यर्थं कोपे च हरिरीश्वरः
अतीत्य तस्य संदेशं विनाशो गमने भवेत्

sa hi prasāde cātyarthaṃ kope ca harir īśvaraḥ
atītya tasya saṃdeśaṃ vināśo gamane bhavet

तद्यथा ह्यस्य कार्यस्य न भवत्यन्यथा गतिः
तद्भवानेव दृष्टार्थः संचिन्तयितुमर्हति

tad yathā hy asya kāryasya na bhavaty anyathā gatiḥ
tad bhavān eva dṛṣṭārthaḥ saṃcintayitum arhati

सोऽङ्गदेन तदा वीरः प्रत्युक्तः प्लवगर्षभः
जाम्बवानुत्तरं वाक्यं प्रोवाचेदं ततोऽङ्गदम्

so 'ṅgadena tadā vīraḥ pratyuktaḥ plavagarṣabhaḥ
jāmbavān uttaraṃ vākyaṃ provācedaṃ tato 'ṅgadam

अस्य ते वीर कार्यस्य न किंचित्परिहीयते
एष संचोदयाम्येनं यः कार्यं साधयिष्यति

asya te vīra kāryasya na kiṃ cit parihīyate
eṣa saṃcodayāmy enaṃ yaḥ kāryaṃ sādhayiṣyati

ततः प्रतीतं प्लवतां वरिष्ठ;मेकान्तमाश्रित्य सुखोपविष्टम्
संचोदयामास हरिप्रवीरो; हरिप्रवीरं हनुमन्तमेव

tataḥ pratītaṃ plavatāṃ variṣṭham; ekāntam āśritya sukhopaviṣṭam
saṃcodayām āsa haripravīro; haripravīraṃ hanumantam eva