Sundara Kanda, sarga 10

स तस्य मध्ये भवनस्य वानरो; लतागृहांश्चित्रगृहान्निशागृहान्
जगाम सीतां प्रति दर्शनोत्सुको; न चैव तां पश्यति चारुदर्शनाम्

sa tasya madhye bhavanasya vānaro; latāgṛhāṃś citragṛhān niśāgṛhān
jagāma sītāṃ prati darśanotsuko; na caiva tāṃ paśyati cārudarśanām

स चिन्तयामास ततो महाकपिः; प्रियामपश्यन्रघुनन्दनस्य ताम्
ध्रुवं नु सीता म्रियते यथा न मे; विचिन्वतो दर्शनमेति मैथिली

sa cintayām āsa tato mahākapiḥ; priyām apaśyan raghunandanasya tām
dhruvaṃ nu sītā mriyate yathā na me; vicinvato darśanam eti maithilī

सा राक्षसानां प्रवरेण बाला; स्वशीलसंरक्षण तत्परा सती
अनेन नूनं प्रतिदुष्टकर्मणा; हता भवेदार्यपथे परे स्थिता

sā rākṣasānāṃ pravareṇa bālā; svaśīlasaṃrakṣaṇa tat parā satī
anena nūnaṃ pratiduṣṭakarmaṇā; hatā bhaved āryapathe pare sthitā

विरूपरूपा विकृता विवर्चसो; महानना दीर्घविरूपदर्शनाः
समीक्ष्य सा राक्षसराजयोषितो; भयाद्विनष्टा जनकेश्वरात्मजा

virūparūpā vikṛtā vivarcaso; mahānanā dīrghavirūpadarśanāḥ
samīkṣya sā rākṣasarājayoṣito; bhayād vinaṣṭā janakeśvarātmajā

सीतामदृष्ट्वा ह्यनवाप्य पौरुषं; विहृत्य कालं सह वानरैश्चिरम्
न मेऽस्ति सुग्रीवसमीपगा गतिः; सुतीक्ष्णदण्डो बलवांश्च वानरः

sītām adṛṣṭvā hy anavāpya pauruṣaṃ; vihṛtya kālaṃ saha vānaraiś ciram
na me 'sti sugrīvasamīpagā gatiḥ; sutīkṣṇadaṇḍo balavāṃś ca vānaraḥ

दृष्टमन्तःपुरं सर्वं दृष्ट्वा रावणयोषितः
न सीता दृश्यते साध्वी वृथा जातो मम श्रमः

dṛṣṭam antaḥpuraṃ sarvaṃ dṛṣṭvā rāvaṇayoṣitaḥ
na sītā dṛśyate sādhvī vṛthā jāto mama śramaḥ

किं नु मां वानराः सर्वे गतं वक्ष्यन्ति संगताः
गत्वा तत्र त्वया वीर किं कृतं तद्वदस्व नः

kiṃ nu māṃ vānarāḥ sarve gataṃ vakṣyanti saṃgatāḥ
gatvā tatra tvayā vīra kiṃ kṛtaṃ tad vadasva naḥ

अदृष्ट्वा किं प्रवक्ष्यामि तामहं जनकात्मजाम्
ध्रुवं प्रायमुपेष्यन्ति कालस्य व्यतिवर्तने

adṛṣṭvā kiṃ pravakṣyāmi tām ahaṃ janakātmajām
dhruvaṃ prāyam upeṣyanti kālasya vyativartane

किं वा वक्ष्यति वृद्धश्च जाम्बवानङ्गदश्च सः
गतं पारं समुद्रस्य वानराश्च समागताः

kiṃ vā vakṣyati vṛddhaś ca jāmbavān aṅgadaś ca saḥ
gataṃ pāraṃ samudrasya vānarāś ca samāgatāḥ

अनिर्वेदः श्रियो मूलमनिर्वेदः परं सुखम्
भूयस्तावद्विचेष्यामि न यत्र विचयः कृतः

anirvedaḥ śriyo mūlam anirvedaḥ paraṃ sukham
bhūyas tāvad viceṣyāmi na yatra vicayaḥ kṛtaḥ

अनिर्वेदो हि सततं सर्वार्थेषु प्रवर्तकः
करोति सफलं जन्तोः कर्म यच्च करोति सः

anirvedo hi satataṃ sarvārtheṣu pravartakaḥ
karoti saphalaṃ jantoḥ karma yac ca karoti saḥ

तस्मादनिर्वेद कृतं यत्नं चेष्टेऽहमुत्तमम्
अदृष्टांश्च विचेष्यामि देशान्रावणपालितान्

tasmād anirveda kṛtaṃ yatnaṃ ceṣṭe 'ham uttamam
adṛṣṭāṃś ca viceṣyāmi deśān rāvaṇapālitān

आपानशालाविचितास्तथा पुष्पगृहाणि च
चित्रशालाश्च विचिता भूयः क्रीडागृहाणि च

āpānaśālāvicitās tathā puṣpagṛhāṇi ca
citraśālāś ca vicitā bhūyaḥ krīḍāgṛhāṇi ca

निष्कुटान्तररथ्याश्च विमानानि च सर्वशः
इति संचिन्त्य भूयोऽपि विचेतुमुपचक्रमे

niṣkuṭāntararathyāś ca vimānāni ca sarvaśaḥ
iti saṃcintya bhūyo 'pi vicetum upacakrame

भूमीगृहांश्चैत्यगृहान्गृहातिगृहकानपि
उत्पतन्निपतंश्चापि तिष्ठन्गच्छन्पुनः क्वचित्

bhūmīgṛhāṃś caityagṛhān gṛhātigṛhakān api
utpatan nipataṃś cāpi tiṣṭhan gacchan punaḥ kva cit

अपावृण्वंश्च द्वाराणि कपाटान्यवघट्टयन्
प्रविशन्निष्पतंश्चापि प्रपतन्नुत्पतन्नपि
सर्वमप्यवकाशं स विचचार महाकपिः

apāvṛṇvaṃś ca dvārāṇi kapāṭāny avaghaṭṭayan
praviśan niṣpataṃś cāpi prapatann utpatann api
sarvam apy avakāśaṃ sa vicacāra mahākapiḥ

चतुरङ्गुलमात्रोऽपि नावकाशः स विद्यते
रावणान्तःपुरे तस्मिन्यं कपिर्न जगाम सः

caturaṅgulamātro 'pi nāvakāśaḥ sa vidyate
rāvaṇāntaḥpure tasmin yaṃ kapir na jagāma saḥ

प्राकरान्तररथ्याश्च वेदिकश्चैत्यसंश्रयाः
श्वभ्राश्च पुष्करिण्यश्च सर्वं तेनावलोकितम्

prākarāntararathyāś ca vedikaś caityasaṃśrayāḥ
śvabhrāś ca puṣkariṇyaś ca sarvaṃ tenāvalokitam

राक्षस्यो विविधाकारा विरूपा विकृतास्तथा
दृष्टा हनूमता तत्र न तु सा जनकात्मजा

rākṣasyo vividhākārā virūpā vikṛtās tathā
dṛṣṭā hanūmatā tatra na tu sā janakātmajā

रूपेणाप्रतिमा लोके वरा विद्याधर स्त्रियः
दृष्टा हनूमता तत्र न तु राघवनन्दिनी

rūpeṇāpratimā loke varā vidyādhara striyaḥ
dṛṣṭā hanūmatā tatra na tu rāghavanandinī

नागकन्या वरारोहाः पूर्णचन्द्रनिभाननाः
दृष्टा हनूमता तत्र न तु सीता सुमध्यमा

nāgakanyā varārohāḥ pūrṇacandranibhānanāḥ
dṛṣṭā hanūmatā tatra na tu sītā sumadhyamā

प्रमथ्य राक्षसेन्द्रेण नागकन्या बलाद्धृताः
दृष्टा हनूमता तत्र न सा जनकनन्दिनी

pramathya rākṣasendreṇa nāgakanyā balād dhṛtāḥ
dṛṣṭā hanūmatā tatra na sā janakanandinī

सोऽपश्यंस्तां महाबाहुः पश्यंश्चान्या वरस्त्रियः
विषसाद महाबाहुर्हनूमान्मारुतात्मजः

so 'paśyaṃs tāṃ mahābāhuḥ paśyaṃś cānyā varastriyaḥ
viṣasāda mahābāhur hanūmān mārutātmajaḥ

उद्योगं वानरेन्द्राणं प्लवनं सागरस्य च
व्यर्थं वीक्ष्यानिलसुतश्चिन्तां पुनरुपागमत्

udyogaṃ vānarendrāṇaṃ plavanaṃ sāgarasya ca
vyarthaṃ vīkṣyānilasutaś cintāṃ punar upāgamat

अवतीर्य विमानाच्च हनूमान्मारुतात्मजः
चिन्तामुपजगामाथ शोकोपहतचेतनः

avatīrya vimānāc ca hanūmān mārutātmajaḥ
cintām upajagāmātha śokopahatacetanaḥ