Sundara Kanda, sarga 11

विमानात्तु सुसंक्रम्य प्राकारं हरियूथपः
हनूमान्वेगवानासीद्यथा विद्युद्घनान्तरे

vimānāt tu susaṃkramya prākāraṃ hariyūthapaḥ
hanūmān vegavān āsīd yathā vidyudghanāntare

संपरिक्रम्य हनुमान्रावणस्य निवेशनान्
अदृष्ट्वा जानकीं सीतामब्रवीद्वचनं कपिः

saṃparikramya hanumān rāvaṇasya niveśanān
adṛṣṭvā jānakīṃ sītām abravīd vacanaṃ kapiḥ

भूयिष्ठं लोडिता लङ्का रामस्य चरता प्रियम्
न हि पश्यामि वैदेहीं सीतां सर्वाङ्गशोभनाम्

bhūyiṣṭhaṃ loḍitā laṅkā rāmasya caratā priyam
na hi paśyāmi vaidehīṃ sītāṃ sarvāṅgaśobhanām

पल्वलानि तटाकानि सरांसि सरितस्तथा
नद्योऽनूपवनान्ताश्च दुर्गाश्च धरणीधराः
लोडिता वसुधा सर्वा न च पश्यामि जानकीम्

palvalāni taṭākāni sarāṃsi saritas tathā
nadyo 'nūpavanāntāś ca durgāś ca dharaṇīdharāḥ
loḍitā vasudhā sarvā na ca paśyāmi jānakīm

इह संपातिना सीता रावणस्य निवेशने
आख्याता गृध्रराजेन न च पश्यामि तामहम्

iha saṃpātinā sītā rāvaṇasya niveśane
ākhyātā gṛdhrarājena na ca paśyāmi tām aham

किं नु सीताथ वैदेही मैथिली जनकात्मजा
उपतिष्ठेत विवशा रावणं दुष्टचारिणम्

kiṃ nu sītātha vaidehī maithilī janakātmajā
upatiṣṭheta vivaśā rāvaṇaṃ duṣṭacāriṇam

क्षिप्रमुत्पततो मन्ये सीतामादाय रक्षसः
बिभ्यतो रामबाणानामन्तरा पतिता भवेत्

kṣipram utpatato manye sītām ādāya rakṣasaḥ
bibhyato rāmabāṇānām antarā patitā bhavet

अथ वा ह्रियमाणायाः पथि सिद्धनिषेविते
मन्ये पतितमार्याया हृदयं प्रेक्ष्य सागरम्

atha vā hriyamāṇāyāḥ pathi siddhaniṣevite
manye patitam āryāyā hṛdayaṃ prekṣya sāgaram

रावणस्योरुवेगेन भुजाभ्यां पीडितेन च
तया मन्ये विशालाक्ष्या त्यक्तं जीवितमार्यया

rāvaṇasyoruvegena bhujābhyāṃ pīḍitena ca
tayā manye viśālākṣyā tyaktaṃ jīvitam āryayā

उपर्युपरि वा नूनं सागरं क्रमतस्तदा
विवेष्टमाना पतिता समुद्रे जनकात्मजा

upary upari vā nūnaṃ sāgaraṃ kramatas tadā
viveṣṭamānā patitā samudre janakātmajā

आहो क्षुद्रेण चानेन रक्षन्ती शीलमात्मनः
अबन्धुर्भक्षिता सीता रावणेन तपस्विनी

āho kṣudreṇa cānena rakṣantī śīlam ātmanaḥ
abandhur bhakṣitā sītā rāvaṇena tapasvinī

अथ वा राक्षसेन्द्रस्य पत्नीभिरसितेक्षणा
अदुष्टा दुष्टभावाभिर्भक्षिता सा भविष्यति

atha vā rākṣasendrasya patnībhir asitekṣaṇā
aduṣṭā duṣṭabhāvābhir bhakṣitā sā bhaviṣyati

संपूर्णचन्द्रप्रतिमं पद्मपत्रनिभेक्षणम्
रामस्य ध्यायती वक्त्रं पञ्चत्वं कृपणा गता

saṃpūrṇacandrapratimaṃ padmapatranibhekṣaṇam
rāmasya dhyāyatī vaktraṃ pañcatvaṃ kṛpaṇā gatā

हा राम लक्ष्मणेत्येव हायोध्येति च मैथिली
विलप्य बहु वैदेही न्यस्तदेहा भविष्यति

hā rāma lakṣmaṇety eva hāyodhyeti ca maithilī
vilapya bahu vaidehī nyastadehā bhaviṣyati

अथ वा निहिता मन्ये रावणस्य निवेशने
नूनं लालप्यते मन्दं पञ्जरस्थेव शारिका

atha vā nihitā manye rāvaṇasya niveśane
nūnaṃ lālapyate mandaṃ pañjarastheva śārikā

जनकस्य कुले जाता रामपत्नी सुमध्यमा
कथमुत्पलपत्राक्षी रावणस्य वशं व्रजेत्

janakasya kule jātā rāmapatnī sumadhyamā
katham utpalapatrākṣī rāvaṇasya vaśaṃ vrajet

विनष्टा वा प्रनष्टा वा मृता वा जनकात्मजा
रामस्य प्रियभार्यस्य न निवेदयितुं क्षमम्

vinaṣṭā vā pranaṣṭā vā mṛtā vā janakātmajā
rāmasya priyabhāryasya na nivedayituṃ kṣamam

निवेद्यमाने दोषः स्याद्दोषः स्यादनिवेदने
कथं नु खलु कर्तव्यं विषमं प्रतिभाति मे

nivedyamāne doṣaḥ syād doṣaḥ syād anivedane
kathaṃ nu khalu kartavyaṃ viṣamaṃ pratibhāti me

अस्मिन्नेवंगते कर्ये प्राप्तकालं क्षमं च किम्
भवेदिति मतिं भूयो हनुमान्प्रविचारयन्

asminn evaṃgate karye prāptakālaṃ kṣamaṃ ca kim
bhaved iti matiṃ bhūyo hanumān pravicārayan

यदि सीतामदृष्ट्वाहं वानरेन्द्रपुरीमितः
गमिष्यामि ततः को मे पुरुषार्थो भविष्यति

yadi sītām adṛṣṭvāhaṃ vānarendrapurīm itaḥ
gamiṣyāmi tataḥ ko me puruṣārtho bhaviṣyati

ममेदं लङ्घनं व्यर्थं सागरस्य भविष्यति
प्रवेशश्चिव लङ्काया राक्षसानां च दर्शनम्

mamedaṃ laṅghanaṃ vyarthaṃ sāgarasya bhaviṣyati
praveśaś civa laṅkāyā rākṣasānāṃ ca darśanam

किं वा वक्ष्यति सुग्रीवो हरयो व समागताः
किष्किन्धां समनुप्राप्तौ तौ वा दशरथात्मजौ

kiṃ vā vakṣyati sugrīvo harayo va samāgatāḥ
kiṣkindhāṃ samanuprāptau tau vā daśarathātmajau

गत्वा तु यदि काकुत्स्थं वक्ष्यामि परमप्रियम्
न दृष्टेति मया सीता ततस्त्यक्ष्यन्ति जीवितम्

gatvā tu yadi kākutsthaṃ vakṣyāmi param apriyam
na dṛṣṭeti mayā sītā tatas tyakṣyanti jīvitam

परुषं दारुणं क्रूरं तीक्ष्णमिन्द्रियतापनम्
सीतानिमित्तं दुर्वाक्यं श्रुत्वा स न भविष्यति

paruṣaṃ dāruṇaṃ krūraṃ tīkṣṇam indriyatāpanam
sītānimittaṃ durvākyaṃ śrutvā sa na bhaviṣyati

तं तु कृच्छ्रगतं दृष्ट्वा पञ्चत्वगतमानसं
भृशानुरक्तो मेधावी न भविष्यति लक्ष्मणः

taṃ tu kṛcchragataṃ dṛṣṭvā pañcatvagatamānasaṃ
bhṛśānurakto medhāvī na bhaviṣyati lakṣmaṇaḥ

विनष्टौ भ्रातरौ श्रुत्वा भरतोऽपि मरिष्यति
भरतं च मृतं दृष्ट्वा शत्रुघ्नो न भविष्यति

vinaṣṭau bhrātarau śrutvā bharato 'pi mariṣyati
bharataṃ ca mṛtaṃ dṛṣṭvā śatrughno na bhaviṣyati

पुत्रान्मृतान्समीक्ष्याथ न भविष्यन्ति मातरः
कौसल्या च सुमित्रा च कैकेयी च न संशयः

putrān mṛtān samīkṣyātha na bhaviṣyanti mātaraḥ
kausalyā ca sumitrā ca kaikeyī ca na saṃśayaḥ

कृतज्ञः सत्यसंधश्च सुग्रीवः प्लवगाधिपः
रामं तथा गतं दृष्ट्वा ततस्त्यक्ष्यन्ति जीवितम्

kṛtajñaḥ satyasaṃdhaś ca sugrīvaḥ plavagādhipaḥ
rāmaṃ tathā gataṃ dṛṣṭvā tatas tyakṣyanti jīvitam

दुर्मना व्यथिता दीना निरानन्दा तपस्विनी
पीडिता भर्तृशोकेन रुमा त्यक्ष्यति जीवितम्

durmanā vyathitā dīnā nirānandā tapasvinī
pīḍitā bhartṛśokena rumā tyakṣyati jīvitam

वालिजेन तु दुःखेन पीडिता शोककर्शिता
पञ्चत्वगमने राज्ञस्तारापि न भविष्यति

vālijena tu duḥkhena pīḍitā śokakarśitā
pañcatvagamane rājñas tārāpi na bhaviṣyati

मातापित्रोर्विनाशेन सुग्रीव व्यसनेन च
कुमारोऽप्यङ्गदः कस्माद्धारयिष्यति जीवितम्

mātāpitror vināśena sugrīva vyasanena ca
kumāro 'py aṅgadaḥ kasmād dhārayiṣyati jīvitam

भर्तृजेन तु शोकेन अभिभूता वनौकसः
शिरांस्यभिहनिष्यन्ति तलैर्मुष्टिभिरेव च

bhartṛjena tu śokena abhibhūtā vanaukasaḥ
śirāṃsy abhihaniṣyanti talair muṣṭibhir eva ca

सान्त्वेनानुप्रदानेन मानेन च यशस्विना
लालिताः कपिराजेन प्राणांस्त्यक्ष्यन्ति वानराः

sāntvenānupradānena mānena ca yaśasvinā
lālitāḥ kapirājena prāṇāṃs tyakṣyanti vānarāḥ

न वनेषु न शैलेषु न निरोधेषु वा पुनः
क्रीडामनुभविष्यन्ति समेत्य कपिकुञ्जराः

na vaneṣu na śaileṣu na nirodheṣu vā punaḥ
krīḍām anubhaviṣyanti sametya kapikuñjarāḥ

सपुत्रदाराः सामात्या भर्तृव्यसनपीडिताः
शैलाग्रेभ्यः पतिष्यन्ति समेत्य विषमेषु च

saputradārāḥ sāmātyā bhartṛvyasanapīḍitāḥ
śailāgrebhyaḥ patiṣyanti sametya viṣameṣu ca

विषमुद्बन्धनं वापि प्रवेशं ज्वलनस्य वा
उपवासमथो शस्त्रं प्रचरिष्यन्ति वानराः

viṣam udbandhanaṃ vāpi praveśaṃ jvalanasya vā
upavāsam atho śastraṃ pracariṣyanti vānarāḥ

घोरमारोदनं मन्ये गते मयि भविष्यति
इक्ष्वाकुकुलनाशश्च नाशश्चैव वनौकसाम्

ghoram ārodanaṃ manye gate mayi bhaviṣyati
ikṣvākukulanāśaś ca nāśaś caiva vanaukasām

सोऽहं नैव गमिष्यामि किष्किन्धां नगरीमितः
न हि शक्ष्याम्यहं द्रष्टुं सुग्रीवं मैथिलीं विना

so 'haṃ naiva gamiṣyāmi kiṣkindhāṃ nagarīm itaḥ
na hi śakṣyāmy ahaṃ draṣṭuṃ sugrīvaṃ maithilīṃ vinā

मय्यगच्छति चेहस्थे धर्मात्मानौ महारथौ
आशया तौ धरिष्येते वनराश्च मनस्विनः

mayy agacchati cehasthe dharmātmānau mahārathau
āśayā tau dhariṣyete vanarāś ca manasvinaḥ

हस्तादानो मुखादानो नियतो वृक्षमूलिकः
वानप्रस्थो भविष्यामि अदृष्ट्वा जनकात्मजाम्

hastādāno mukhādāno niyato vṛkṣamūlikaḥ
vānaprastho bhaviṣyāmi adṛṣṭvā janakātmajām

सागरानूपजे देशे बहुमूलफलोदके
चितां कृत्वा प्रवेक्ष्यामि समिद्धमरणीसुतम्

sāgarānūpaje deśe bahumūlaphalodake
citāṃ kṛtvā pravekṣyāmi samiddham araṇīsutam

उपविष्टस्य वा सम्यग्लिङ्गिनं साधयिष्यतः
शरीरं भक्षयिष्यन्ति वायसाः श्वापदानि च

upaviṣṭasya vā samyag liṅginaṃ sādhayiṣyataḥ
śarīraṃ bhakṣayiṣyanti vāyasāḥ śvāpadāni ca

इदमप्यृषिभिर्दृष्टं निर्याणमिति मे मतिः
सम्यगापः प्रवेक्ष्यामि न चेत्पश्यामि जानकीम्

idam apy ṛṣibhir dṛṣṭaṃ niryāṇam iti me matiḥ
samyag āpaḥ pravekṣyāmi na cet paśyāmi jānakīm

सुजातमूला सुभगा कीर्तिमालायशस्विनी
प्रभग्ना चिररात्रीयं मम सीतामपश्यतः

sujātamūlā subhagā kīrtimālāyaśasvinī
prabhagnā cirarātrīyaṃ mama sītām apaśyataḥ

तापसो वा भविष्यामि नियतो वृक्षमूलिकः
नेतः प्रतिगमिष्यामि तामदृष्ट्वासितेक्षणाम्

tāpaso vā bhaviṣyāmi niyato vṛkṣamūlikaḥ
netaḥ pratigamiṣyāmi tām adṛṣṭvāsitekṣaṇām

यदीतः प्रतिगच्छामि सीतामनधिगम्य ताम्
अङ्गदः सहितैः सर्वैर्वानरैर्न भविष्यति

yadītaḥ pratigacchāmi sītām anadhigamya tām
aṅgadaḥ sahitaiḥ sarvair vānarair na bhaviṣyati

विनाशे बहवो दोषा जीवन्प्राप्नोति भद्रकम्
तस्मात्प्राणान्धरिष्यामि ध्रुवो जीवति संगमः

vināśe bahavo doṣā jīvan prāpnoti bhadrakam
tasmāt prāṇān dhariṣyāmi dhruvo jīvati saṃgamaḥ

एवं बहुविधं दुःखं मनसा धारयन्मुहुः
नाध्यगच्छत्तदा पारं शोकस्य कपिकुञ्जरः

evaṃ bahuvidhaṃ duḥkhaṃ manasā dhārayan muhuḥ
nādhyagacchat tadā pāraṃ śokasya kapikuñjaraḥ

रावणं वा वधिष्यामि दशग्रीवं महाबलम्
काममस्तु हृता सीता प्रत्याचीर्णं भविष्यति

rāvaṇaṃ vā vadhiṣyāmi daśagrīvaṃ mahābalam
kāmam astu hṛtā sītā pratyācīrṇaṃ bhaviṣyati

अथ वैनं समुत्क्षिप्य उपर्युपरि सागरम्
रामायोपहरिष्यामि पशुं पशुपतेरिव

atha vainaṃ samutkṣipya upary upari sāgaram
rāmāyopahariṣyāmi paśuṃ paśupater iva

इति चिन्ता समापन्नः सीतामनधिगम्य ताम्
ध्यानशोका परीतात्मा चिन्तयामास वानरः

iti cintā samāpannaḥ sītām anadhigamya tām
dhyānaśokā parītātmā cintayām āsa vānaraḥ

यावत्सीतां न पश्यामि रामपत्नीं यशस्विनीम्
तावदेतां पुरीं लङ्कां विचिनोमि पुनः पुनः

yāvat sītāṃ na paśyāmi rāmapatnīṃ yaśasvinīm
tāvad etāṃ purīṃ laṅkāṃ vicinomi punaḥ punaḥ

संपाति वचनाच्चापि रामं यद्यानयाम्यहम्
अपश्यन्राघवो भार्यां निर्दहेत्सर्ववानरान्

saṃpāti vacanāc cāpi rāmaṃ yady ānayāmy aham
apaśyan rāghavo bhāryāṃ nirdahet sarvavānarān

इहैव नियताहारो वत्स्यामि नियतेन्द्रियः
न मत्कृते विनश्येयुः सर्वे ते नरवानराः

ihaiva niyatāhāro vatsyāmi niyatendriyaḥ
na matkṛte vinaśyeyuḥ sarve te naravānarāḥ

अशोकवनिका चापि महतीयं महाद्रुमा
इमामभिगमिष्यामि न हीयं विचिता मया

aśokavanikā cāpi mahatīyaṃ mahādrumā
imām abhigamiṣyāmi na hīyaṃ vicitā mayā

वसून्रुद्रांस्तथादित्यानश्विनौ मरुतोऽपि च
नमस्कृत्वा गमिष्यामि रक्षसां शोकवर्धनः

vasūn rudrāṃs tathādityān aśvinau maruto 'pi ca
namaskṛtvā gamiṣyāmi rakṣasāṃ śokavardhanaḥ

जित्वा तु राक्षसान्देवीमिक्ष्वाकुकुलनन्दिनीम्
संप्रदास्यामि रामाया यथासिद्धिं तपस्विने

jitvā tu rākṣasān devīm ikṣvākukulanandinīm
saṃpradāsyāmi rāmāyā yathāsiddhiṃ tapasvine

स मुहूर्तमिव ध्यात्वा चिन्ताविग्रथितेन्द्रियः
उदतिष्ठन्महाबाहुर्हनूमान्मारुतात्मजः

sa muhūrtam iva dhyātvā cintāvigrathitendriyaḥ
udatiṣṭhan mahābāhur hanūmān mārutātmajaḥ

नमोऽस्तु रामाय सलक्ष्मणाय; देव्यै च तस्यै जनकात्मजायै
नमोऽस्तु रुद्रेन्द्रयमानिलेभ्यो; नमोऽस्तु चन्द्रार्कमरुद्गणेभ्यः

namo 'stu rāmāya salakṣmaṇāya; devyai ca tasyai janakātmajāyai
namo 'stu rudrendrayamānilebhyo; namo 'stu candrārkamarudgaṇebhyaḥ

स तेभ्यस्तु नमस्कृत्वा सुग्रीवाय च मारुतिः
दिशः सर्वाः समालोक्य अशोकवनिकां प्रति

sa tebhyas tu namaskṛtvā sugrīvāya ca mārutiḥ
diśaḥ sarvāḥ samālokya aśokavanikāṃ prati

स गत्वा मनसा पूर्वमशोकवनिकां शुभाम्
उत्तरं चिन्तयामास वानरो मारुतात्मजः

sa gatvā manasā pūrvam aśokavanikāṃ śubhām
uttaraṃ cintayām āsa vānaro mārutātmajaḥ

ध्रुवं तु रक्षोबहुला भविष्यति वनाकुला
अशोकवनिका चिन्त्या सर्वसंस्कारसंस्कृता

dhruvaṃ tu rakṣobahulā bhaviṣyati vanākulā
aśokavanikā cintyā sarvasaṃskārasaṃskṛtā

रक्षिणश्चात्र विहिता नूनं रक्षन्ति पादपान्
भगवानपि सर्वात्मा नातिक्षोभं प्रवायति

rakṣiṇaś cātra vihitā nūnaṃ rakṣanti pādapān
bhagavān api sarvātmā nātikṣobhaṃ pravāyati

संक्षिप्तोऽयं मयात्मा च रामार्थे रावणस्य च
सिद्धिं मे संविधास्यन्ति देवाः सर्षिगणास्त्विह

saṃkṣipto 'yaṃ mayātmā ca rāmārthe rāvaṇasya ca
siddhiṃ me saṃvidhāsyanti devāḥ sarṣigaṇās tv iha

ब्रह्मा स्वयम्भूर्भगवान्देवाश्चैव दिशन्तु मे
सिद्धिमग्निश्च वायुश्च पुरुहूतश्च वज्रधृत्

brahmā svayambhūr bhagavān devāś caiva diśantu me
siddhim agniś ca vāyuś ca puruhūtaś ca vajradhṛt

वरुणः पाशहस्तश्च सोमादित्यै तथैव च
अश्विनौ च महात्मानौ मरुतः सर्व एव च

varuṇaḥ pāśahastaś ca somādityai tathaiva ca
aśvinau ca mahātmānau marutaḥ sarva eva ca

सिद्धिं सर्वाणि भूतानि भूतानां चैव यः प्रभुः
दास्यन्ति मम ये चान्ये अदृष्टाः पथि गोचराः

siddhiṃ sarvāṇi bhūtāni bhūtānāṃ caiva yaḥ prabhuḥ
dāsyanti mama ye cānye adṛṣṭāḥ pathi gocarāḥ

तदुन्नसं पाण्डुरदन्तमव्रणं; शुचिस्मितं पद्मपलाशलोचनम्
द्रक्ष्ये तदार्यावदनं कदा न्वहं; प्रसन्नताराधिपतुल्यदर्शनम्

tad unnasaṃ pāṇḍuradantam avraṇaṃ; śucismitaṃ padmapalāśalocanam
drakṣye tad āryāvadanaṃ kadā nv ahaṃ; prasannatārādhipatulyadarśanam

क्षुद्रेण पापेन नृशंसकर्मणा; सुदारुणालांकृतवेषधारिणा
बलाभिभूता अबला तपस्विनी; कथं नु मे दृष्टपथेऽद्य सा भवेत्

kṣudreṇa pāpena nṛśaṃsakarmaṇā; sudāruṇālāṃkṛtaveṣadhāriṇā
balābhibhūtā abalā tapasvinī; kathaṃ nu me dṛṣṭapathe 'dya sā bhavet