Sundara Kanda, sarga 9

अवधूय च तां बुद्धिं बभूवावस्थितस्तदा
जगाम चापरां चिन्तां सीतां प्रति महाकपिः

avadhūya ca tāṃ buddhiṃ babhūvāvasthitas tadā
jagāma cāparāṃ cintāṃ sītāṃ prati mahākapiḥ

न रामेण वियुक्ता सा स्वप्तुमर्हति भामिनी
न भोक्तुं नाप्यलंकर्तुं न पानमुपसेवितुम्

na rāmeṇa viyuktā sā svaptum arhati bhāminī
na bhoktuṃ nāpy alaṃkartuṃ na pānam upasevitum

नान्यं नरमुपस्थातुं सुराणामपि चेश्वरम्
न हि रामसमः कश्चिद्विद्यते त्रिदशेष्वपि
अन्येयमिति निश्चित्य पानभूमौ चचार सः

nānyaṃ naram upasthātuṃ surāṇām api ceśvaram
na hi rāmasamaḥ kaś cid vidyate tridaśeṣv api
anyeyam iti niścitya pānabhūmau cacāra saḥ

क्रीडितेनापराः क्लान्ता गीतेन च तथा पराः
नृत्तेन चापराः क्लान्ताः पानविप्रहतास्तथा

krīḍitenāparāḥ klāntā gītena ca tathā parāḥ
nṛttena cāparāḥ klāntāḥ pānaviprahatās tathā

मुरजेषु मृदङ्गेषु पीठिकासु च संस्थिताः
तथास्तरणमुख्य्येषु संविष्टाश्चापराः स्त्रियः

murajeṣu mṛdaṅgeṣu pīṭhikāsu ca saṃsthitāḥ
tathāstaraṇamukhyyeṣu saṃviṣṭāś cāparāḥ striyaḥ

अङ्गनानां सहस्रेण भूषितेन विभूषणैः
रूपसंलापशीलेन युक्तगीतार्थभाषिणा

aṅganānāṃ sahasreṇa bhūṣitena vibhūṣaṇaiḥ
rūpasaṃlāpaśīlena yuktagītārthabhāṣiṇā

देशकालाभियुक्तेन युक्तवाक्याभिधायिना
रताभिरतसंसुप्तं ददर्श हरियूथपः

deśakālābhiyuktena yuktavākyābhidhāyinā
ratābhiratasaṃsuptaṃ dadarśa hariyūthapaḥ

तासां मध्ये महाबाहुः शुशुभे राक्षसेश्वरः
गोष्ठे महति मुख्यानां गवां मध्ये यथा वृषः

tāsāṃ madhye mahābāhuḥ śuśubhe rākṣaseśvaraḥ
goṣṭhe mahati mukhyānāṃ gavāṃ madhye yathā vṛṣaḥ

स राक्षसेन्द्रः शुशुभे ताभिः परिवृतः स्वयम्
करेणुभिर्यथारण्यं परिकीर्णो महाद्विपः

sa rākṣasendraḥ śuśubhe tābhiḥ parivṛtaḥ svayam
kareṇubhir yathāraṇyaṃ parikīrṇo mahādvipaḥ

सर्वकामैरुपेतां च पानभूमिं महात्मनः
ददर्श कपिशार्दूलस्तस्य रक्षःपतेर्गृहे

sarvakāmair upetāṃ ca pānabhūmiṃ mahātmanaḥ
dadarśa kapiśārdūlas tasya rakṣaḥpater gṛhe

मृगाणां महिषाणां च वराहाणां च भागशः
तत्र न्यस्तानि मांसानि पानभूमौ ददर्श सः

mṛgāṇāṃ mahiṣāṇāṃ ca varāhāṇāṃ ca bhāgaśaḥ
tatra nyastāni māṃsāni pānabhūmau dadarśa saḥ

रौक्मेषु च विशलेषु भाजनेष्वर्धभक्षितान्
ददर्श कपिशार्दूल मयूरान्कुक्कुटांस्तथा

raukmeṣu ca viśaleṣu bhājaneṣv ardhabhakṣitān
dadarśa kapiśārdūla mayūrān kukkuṭāṃs tathā

वराहवार्ध्राणसकान्दधिसौवर्चलायुतान्
शल्यान्मृगमयूरांश्च हनूमानन्ववैक्षत

varāhavārdhrāṇasakān dadhisauvarcalāyutān
śalyān mṛgamayūrāṃś ca hanūmān anvavaikṣata

कृकरान्विविधान्सिद्धांश्चकोरानर्धभक्षितान्
महिषानेकशल्यांश्च छागांश्च कृतनिष्ठितान्
लेख्यमुच्चावचं पेयं भोज्यानि विविधानि च

kṛkarān vividhān siddhāṃś cakorān ardhabhakṣitān
mahiṣān ekaśalyāṃś ca chāgāṃś ca kṛtaniṣṭhitān
lekhyam uccāvacaṃ peyaṃ bhojyāni vividhāni ca

तथाम्ललवणोत्तंसैर्विविधै रागषाडवैः
हार नूपुरकेयूरैरपविद्धैर्महाधनैः

tathāmlalavaṇottaṃsair vividhai rāgaṣāḍavaiḥ
hāra nūpurakeyūrair apaviddhair mahādhanaiḥ

पानभाजनविक्षिप्तैः फलैश्च विविधैरपि
कृतपुष्पोपहारा भूरधिकं पुष्यति श्रियम्

pānabhājanavikṣiptaiḥ phalaiś ca vividhair api
kṛtapuṣpopahārā bhūr adhikaṃ puṣyati śriyam

तत्र तत्र च विन्यस्तैः सुश्लिष्टैः शयनासनैः
पानभूमिर्विना वह्निं प्रदीप्तेवोपलक्ष्यते

tatra tatra ca vinyastaiḥ suśliṣṭaiḥ śayanāsanaiḥ
pānabhūmir vinā vahniṃ pradīptevopalakṣyate

बहुप्रकारैर्विविधैर्वरसंस्कारसंस्कृतैः
मांसैः कुशलसंयुक्तैः पानभूमिगतैः पृथक्

bahuprakārair vividhair varasaṃskārasaṃskṛtaiḥ
māṃsaiḥ kuśalasaṃyuktaiḥ pānabhūmigataiḥ pṛthak

दिव्याः प्रसन्ना विविधाः सुराः कृतसुरा अपि
शर्करासवमाध्वीकाः पुष्पासवफलासवाः
वासचूर्णैश्च विविधैर्मृष्टास्तैस्तैः पृथक्पृथक्

divyāḥ prasannā vividhāḥ surāḥ kṛtasurā api
śarkarāsavamādhvīkāḥ puṣpāsavaphalāsavāḥ
vāsacūrṇaiś ca vividhair mṛṣṭās tais taiḥ pṛthakpṛthak

संतता शुशुभे भूमिर्माल्यैश्च बहुसंस्थितैः
हिरण्मयैश्च करकैर्भाजनैः स्फाटिकैरपि
जाम्बूनदमयैश्चान्यैः करकैरभिसंवृता

saṃtatā śuśubhe bhūmir mālyaiś ca bahusaṃsthitaiḥ
hiraṇmayaiś ca karakair bhājanaiḥ sphāṭikair api
jāmbūnadamayaiś cānyaiḥ karakair abhisaṃvṛtā

राजतेषु च कुम्भेषु जाम्बूनदमयेषु च
पानश्रेष्ठं तदा भूरि कपिस्तत्र ददर्श ह

rājateṣu ca kumbheṣu jāmbūnadamayeṣu ca
pānaśreṣṭhaṃ tadā bhūri kapis tatra dadarśa ha

सोऽपश्यच्छातकुम्भानि शीधोर्मणिमयानि च
राजतानि च पूर्णानि भाजनानि महाकपिः

so 'paśyac chātakumbhāni śīdhor maṇimayāni ca
rājatāni ca pūrṇāni bhājanāni mahākapiḥ

क्वचिदर्धावशेषाणि क्वचित्पीतानि सर्वशः
क्वचिन्नैव प्रपीतानि पानानि स ददर्श ह

kva cid ardhāvaśeṣāṇi kva cit pītāni sarvaśaḥ
kva cin naiva prapītāni pānāni sa dadarśa ha

क्वचिद्भक्ष्यांश्च विविधान्क्वचित्पानानि भागशः
क्वचिदन्नावशेषाणि पश्यन्वै विचचार ह

kva cid bhakṣyāṃś ca vividhān kva cit pānāni bhāgaśaḥ
kva cid annāvaśeṣāṇi paśyan vai vicacāra ha

क्वचित्प्रभिन्नैः करकैः क्वचिदालोडितैर्घटैः
क्वचित्संपृक्तमाल्यानि जलानि च फलानि च

kva cit prabhinnaiḥ karakaiḥ kva cid āloḍitair ghaṭaiḥ
kva cit saṃpṛktamālyāni jalāni ca phalāni ca

शयनान्यत्र नारीणां शून्यानि बहुधा पुनः
परस्परं समाश्लिष्य काश्चित्सुप्ता वराङ्गनाः

śayanāny atra nārīṇāṃ śūnyāni bahudhā punaḥ
parasparaṃ samāśliṣya kāś cit suptā varāṅganāḥ

काचिच्च वस्त्रमन्यस्या अपहृत्योपगुह्य च
उपगम्याबला सुप्ता निद्राबलपराजिता

kā cic ca vastram anyasyā apahṛtyopaguhya ca
upagamyābalā suptā nidrābalaparājitā

तासामुच्छ्वासवातेन वस्त्रं माल्यं च गात्रजम्
नात्यर्थं स्पन्दते चित्रं प्राप्य मन्दमिवानिलम्

tāsām ucchvāsavātena vastraṃ mālyaṃ ca gātrajam
nātyarthaṃ spandate citraṃ prāpya mandam ivānilam

चन्दनस्य च शीतस्य शीधोर्मधुरसस्य च
विविधस्य च माल्यस्य पुष्पस्य विविधस्य च

candanasya ca śītasya śīdhor madhurasasya ca
vividhasya ca mālyasya puṣpasya vividhasya ca

बहुधा मारुतस्तत्र गन्धं विविधमुद्वहन्
स्नानानां चन्दनानां च धूपानां चैव मूर्छितः
प्रववौ सुरभिर्गन्धो विमाने पुष्पके तदा

bahudhā mārutas tatra gandhaṃ vividham udvahan
snānānāṃ candanānāṃ ca dhūpānāṃ caiva mūrchitaḥ
pravavau surabhir gandho vimāne puṣpake tadā

श्यामावदातास्तत्रान्याः काश्चित्कृष्णा वराङ्गनाः
काश्चित्काञ्चनवर्णाङ्ग्यः प्रमदा राक्षसालये

śyāmāvadātās tatrānyāḥ kāś cit kṛṣṇā varāṅganāḥ
kāś cit kāñcanavarṇāṅgyaḥ pramadā rākṣasālaye

तासां निद्रावशत्वाच्च मदनेन विमूर्छितम्
पद्मिनीनां प्रसुप्तानां रूपमासीद्यथैव हि

tāsāṃ nidrāvaśatvāc ca madanena vimūrchitam
padminīnāṃ prasuptānāṃ rūpam āsīd yathaiva hi

एवं सर्वमशेषेण रावणान्तःपुरं कपिः
ददर्श सुमहातेजा न ददर्श च जानकीम्

evaṃ sarvam aśeṣeṇa rāvaṇāntaḥpuraṃ kapiḥ
dadarśa sumahātejā na dadarśa ca jānakīm

निरीक्षमाणश्च ततस्ताः स्त्रियः स महाकपिः
जगाम महतीं चिन्तां धर्मसाध्वसशङ्कितः

nirīkṣamāṇaś ca tatas tāḥ striyaḥ sa mahākapiḥ
jagāma mahatīṃ cintāṃ dharmasādhvasaśaṅkitaḥ

परदारावरोधस्य प्रसुप्तस्य निरीक्षणम्
इदं खलु ममात्यर्थं धर्मलोपं करिष्यति

paradārāvarodhasya prasuptasya nirīkṣaṇam
idaṃ khalu mamātyarthaṃ dharmalopaṃ kariṣyati

न हि मे परदाराणां दृष्टिर्विषयवर्तिनी
अयं चात्र मया दृष्टः परदारपरिग्रहः

na hi me paradārāṇāṃ dṛṣṭir viṣayavartinī
ayaṃ cātra mayā dṛṣṭaḥ paradāraparigrahaḥ

तस्य प्रादुरभूच्चिन्तापुनरन्या मनस्विनः
निश्चितैकान्तचित्तस्य कार्यनिश्चयदर्शिनी

tasya prādurabhūc cintāpunar anyā manasvinaḥ
niścitaikāntacittasya kāryaniścayadarśinī

कामं दृष्ट्वा मया सर्वा विश्वस्ता रावणस्त्रियः
न तु मे मनसः किंचिद्वैकृत्यमुपपद्यते

kāmaṃ dṛṣṭvā mayā sarvā viśvastā rāvaṇastriyaḥ
na tu me manasaḥ kiṃ cid vaikṛtyam upapadyate

मनो हि हेतुः सर्वेषामिन्द्रियाणां प्रवर्तते
शुभाशुभास्ववस्थासु तच्च मे सुव्यवस्थितम्

mano hi hetuḥ sarveṣām indriyāṇāṃ pravartate
śubhāśubhāsv avasthāsu tac ca me suvyavasthitam

नान्यत्र हि मया शक्या वैदेही परिमार्गितुम्
स्त्रियो हि स्त्रीषु दृश्यन्ते सदा संपरिमार्गणे

nānyatra hi mayā śakyā vaidehī parimārgitum
striyo hi strīṣu dṛśyante sadā saṃparimārgaṇe

यस्य सत्त्वस्य या योनिस्तस्यां तत्परिमार्ग्यते
न शक्यं प्रमदा नष्टा मृगीषु परिमार्गितुम्

yasya sattvasya yā yonis tasyāṃ tat parimārgyate
na śakyaṃ pramadā naṣṭā mṛgīṣu parimārgitum

तदिदं मार्गितं तावच्छुद्धेन मनसा मया
रावणान्तःपुरं सरं दृश्यते न च जानकी

tad idaṃ mārgitaṃ tāvac chuddhena manasā mayā
rāvaṇāntaḥpuraṃ saraṃ dṛśyate na ca jānakī

देवगन्धर्वकन्याश्च नागकन्याश्च वीर्यवान्
अवेक्षमाणो हनुमान्नैवापश्यत जानकीम्

devagandharvakanyāś ca nāgakanyāś ca vīryavān
avekṣamāṇo hanumān naivāpaśyata jānakīm

तामपश्यन्कपिस्तत्र पश्यंश्चान्या वरस्त्रियः
अपक्रम्य तदा वीरः प्रध्यातुमुपचक्रमे

tām apaśyan kapis tatra paśyaṃś cānyā varastriyaḥ
apakramya tadā vīraḥ pradhyātum upacakrame