Sundara Kanda, sarga 16

Sundarakāṇḍa · 28 Critical Edition verses · 4 Southern-only

तथा विप्रेक्षमाणस्य वनं पुष्पितपादपम्
विचिन्वतश्च वैदेहीं किंचिच्छेषा निशाभवत्

tathā viprekṣamāṇasya vanaṃ puṣpitapādapam
vicinvataś ca vaidehīṃ kiṃ cic cheṣā niśābhavat

षडङ्गवेदविदुषां क्रतुप्रवरयाजिनाम्
शुश्राव ब्रह्मघोषांश्च विरात्रे ब्रह्मरक्षसाम्

ṣaḍaṅgavedaviduṣāṃ kratupravarayājinām
śuśrāva brahmaghoṣāṃś ca virātre brahmarakṣasām

अथ मङ्गलवादित्रैः शब्दैः श्रोत्रमनोहरैः
प्राबोध्यत महाबाहुर्दशग्रीवो महाबलः

atha maṅgalavāditraiḥ śabdaiḥ śrotramanoharaiḥ
prābodhyata mahābāhur daśagrīvo mahābalaḥ

विबुध्य तु यथाकालं राक्षसेन्द्रः प्रतावपान्
स्रस्तमाल्याम्बरधरो वैदेहीमन्वचिन्तयत्

vibudhya tu yathākālaṃ rākṣasendraḥ pratāvapān
srastamālyāmbaradharo vaidehīm anvacintayat

भृशं नियुक्तस्तस्यां च मदनेन मदोत्कटः
न स तं राक्षसः कामं शशाकात्मनि गूहितुम्

bhṛśaṃ niyuktas tasyāṃ ca madanena madotkaṭaḥ
na sa taṃ rākṣasaḥ kāmaṃ śaśākātmani gūhitum

स सर्वाभरणैर्युक्तो बिभ्रच्छ्रियमनुत्तमाम्
तां नगैर्विविधैर्जुष्टां सर्वपुष्पफलोपगैः

sa sarvābharaṇair yukto bibhrac chriyam anuttamām
tāṃ nagair vividhair juṣṭāṃ sarvapuṣpaphalopagaiḥ

वृतां पुष्करिणीभिश्च नानापुष्पोपशोभिताम्
सदामदैश्च विहगैर्विचित्रां परमाद्भुताम्

vṛtāṃ puṣkariṇībhiś ca nānāpuṣpopaśobhitām
sadāmadaiś ca vihagair vicitrāṃ paramādbhutām

ईहामृगैश्च विविधैश्वृतां दृष्टिमनोहरैः
वीथीः संप्रेक्षमाणश्च मणिकाञ्चनतोरणाः

īhāmṛgaiś ca vividhaiś vṛtāṃ dṛṣṭimanoharaiḥ
vīthīḥ saṃprekṣamāṇaś ca maṇikāñcanatoraṇāḥ

नानामृगगणाकीर्णां फलैः प्रपतितैर्वृताम्
अशोकवनिकामेव प्राविशत्संततद्रुमाम्

nānāmṛgagaṇākīrṇāṃ phalaiḥ prapatitair vṛtām
aśokavanikām eva prāviśat saṃtatadrumām

अङ्गनाशतमात्रं तु तं व्रजन्तमनुव्रजत्
महेन्द्रमिव पौलस्त्यं देवगन्धर्वयोषितः

aṅganāśatamātraṃ tu taṃ vrajantam anuvrajat
mahendram iva paulastyaṃ devagandharvayoṣitaḥ

दीपिकाः काञ्चनीः काश्चिज्जगृहुस्तत्र योषितः
बालव्यजनहस्ताश्च तालवृन्तानि चापराः

dīpikāḥ kāñcanīḥ kāś cij jagṛhus tatra yoṣitaḥ
bālavyajanahastāś ca tālavṛntāni cāparāḥ

काञ्चनैरपि भृङ्गारैर्जह्रुः सलिलमग्रतः
मण्डलाग्रानसींश्चैव गृह्यान्याः पृष्ठतो ययुः

kāñcanair api bhṛṅgārair jahruḥ salilam agrataḥ
maṇḍalāgrān asīṃś caiva gṛhyānyāḥ pṛṣṭhato yayuḥ

काचिद्रत्नमयीं पात्रीं पूर्णां पानस्य भामिनी
दक्षिणा दक्षिणेनैव तदा जग्राह पाणिना

kā cid ratnamayīṃ pātrīṃ pūrṇāṃ pānasya bhāminī
dakṣiṇā dakṣiṇenaiva tadā jagrāha pāṇinā

राजहंसप्रतीकाशं छत्रं पूर्णशशिप्रभम्
सौवर्णदण्डमपरा गृहीत्वा पृष्ठतो ययौ

rājahaṃsapratīkāśaṃ chatraṃ pūrṇaśaśiprabham
sauvarṇadaṇḍam aparā gṛhītvā pṛṣṭhato yayau

निद्रामदपरीताक्ष्यो रावणस्योत्तमस्त्रियः
अनुजग्मुः पतिं वीरं घनं विद्युल्लता इव

nidrāmadaparītākṣyo rāvaṇasyottamastriyaḥ
anujagmuḥ patiṃ vīraṃ ghanaṃ vidyullatā iva

स च कामपराधीन: पतिस्तासां महाबलः।

सीतासक्तमना मन्दो मन्दाञ्चितगतिर्बभौ

sa ca kāmaparādhīnaḥ patistāsāṃ mahābalaḥ|

sītāsaktamanā mando mandāñcitagatirbabhau

VR-S.5.16.15+25.16.15+2Southern-onlyvalmikiramayan.net

व्याविद्धहारकेयूराः समामृदितवर्णकाः |
समागळितकेशान्ताः सस्वेदवदनास्तथा

vyāviddhahārakeyūrāḥ samāmṛditavarṇakāḥ |
samāgaḻitakeśāntāḥ sasvedavadanāstathā

VR-S.5.16.15+35.16.15+3Southern-onlyvalmikiramayan.net

घोर्णन्त्यो
मदशेषेण निद्रया च शुभाननाः |
स्वेदक्लिष्टाङ्गकुसुमाः सुमाल्याकुलमूर्धजाः

ghorṇantyo
madaśeṣeṇa nidrayā ca śubhānanāḥ |
svedakliṣṭāṅgakusumāḥ sumālyākulamūrdhajāḥ

VR-S.5.16.15+45.16.15+4Southern-onlyvalmikiramayan.net

प्रयान्तं नैरृतपतिं
नार्यो मदिरलोचनाः |
बहुमानाच्च कामाच्च प्रिया भार्यास्तमन्वयुः

prayāntaṃ nairṛtapatiṃ
nāryo madiralocanāḥ |
bahumānācca kāmācca priyā bhāryāstamanvayuḥ

ततः काञ्चीनिनादं च नूपुराणां च निःस्वनम्
शुश्राव परमस्त्रीणां स कपिर्मारुतात्मजः

tataḥ kāñcīninādaṃ ca nūpurāṇāṃ ca niḥsvanam
śuśrāva paramastrīṇāṃ sa kapir mārutātmajaḥ

तं चाप्रतिमकर्माणमचिन्त्यबलपौरुषम्
द्वारदेशमनुप्राप्तं ददर्श हनुमान्कपिः

taṃ cāpratimakarmāṇam acintyabalapauruṣam
dvāradeśam anuprāptaṃ dadarśa hanumān kapiḥ

दीपिकाभिरनेकाभिः समन्तादवभासितम्
गन्धतैलावसिक्ताभिर्ध्रियमाणाभिरग्रतः

dīpikābhir anekābhiḥ samantād avabhāsitam
gandhatailāvasiktābhir dhriyamāṇābhir agrataḥ

कामदर्पमदैर्युक्तं जिह्मताम्रायतेक्षणम्
समक्षमिव कन्दर्पमपविद्ध शरासनम्

kāmadarpamadair yuktaṃ jihmatāmrāyatekṣaṇam
samakṣam iva kandarpam apaviddha śarāsanam

मथितामृतफेनाभमरजो वस्त्रमुत्तमम्
सलीलमनुकर्षन्तं विमुक्तं सक्तमङ्गदे

mathitāmṛtaphenābham arajo vastram uttamam
salīlam anukarṣantaṃ vimuktaṃ saktam aṅgade

तं पत्रविटपे लीनः पत्रपुष्पघनावृतः
समीपमुपसंक्रान्तं निध्यातुमुपचक्रमे

taṃ patraviṭape līnaḥ patrapuṣpaghanāvṛtaḥ
samīpam upasaṃkrāntaṃ nidhyātum upacakrame

अवेक्षमाणश्च ततो ददर्श कपिकुञ्जरः
रूपयौवनसंपन्ना रावणस्य वरस्त्रियः

avekṣamāṇaś ca tato dadarśa kapikuñjaraḥ
rūpayauvanasaṃpannā rāvaṇasya varastriyaḥ

ताभिः परिवृतो राजा सुरूपाभिर्महायशाः
तन्मृगद्विजसंघुष्टं प्रविष्टः प्रमदावनम्

tābhiḥ parivṛto rājā surūpābhir mahāyaśāḥ
tanmṛgadvijasaṃghuṣṭaṃ praviṣṭaḥ pramadāvanam

क्षीबो विचित्राभरणः शङ्कुकर्णो महाबलः
तेन विश्रवसः पुत्रः स दृष्टो राक्षसाधिपः

kṣībo vicitrābharaṇaḥ śaṅkukarṇo mahābalaḥ
tena viśravasaḥ putraḥ sa dṛṣṭo rākṣasādhipaḥ

वृतः परमनारीभिस्ताराभिरिव चन्द्रमाः
तं ददर्श महातेजास्तेजोवन्तं महाकपिः

vṛtaḥ paramanārībhis tārābhir iva candramāḥ
taṃ dadarśa mahātejās tejovantaṃ mahākapiḥ

रावणोऽयं महाबाहुरिति संचिन्त्य वानरः
अवप्लुतो महातेजा हनूमान्मारुतात्मजः

rāvaṇo 'yaṃ mahābāhur iti saṃcintya vānaraḥ
avapluto mahātejā hanūmān mārutātmajaḥ

स तथाप्युग्रतेजाः सन्निर्धूतस्तस्य तेजसा
पत्रगुह्यान्तरे सक्तो हनूमान्संवृतोऽभवत्

sa tathāpy ugratejāḥ san nirdhūtas tasya tejasā
patraguhyāntare sakto hanūmān saṃvṛto 'bhavat

स तामसितकेशान्तां सुश्रोणीं संहतस्तनीम्
दिदृक्षुरसितापाङ्गीमुपावर्तत रावणः

sa tām asitakeśāntāṃ suśroṇīṃ saṃhatastanīm
didṛkṣur asitāpāṅgīm upāvartata rāvaṇaḥ