Sundara Kanda, sarga 2

स सागरमनाधृष्यमतिक्रम्य महाबलः
त्रिकूटशिखरे लङ्कां स्थितां स्वस्थो ददर्श ह

sa sāgaram anādhṛṣyam atikramya mahābalaḥ
trikūṭaśikhare laṅkāṃ sthitāṃ svastho dadarśa ha

ततः पादपमुक्तेन पुष्पवर्षेण वीर्यवान्
अभिवृष्टः स्थितस्तत्र बभौ पुष्पमयो यथा

tataḥ pādapamuktena puṣpavarṣeṇa vīryavān
abhivṛṣṭaḥ sthitas tatra babhau puṣpamayo yathā

योजनानां शतं श्रीमांस्तीर्त्वाप्युत्तमविक्रमः
अनिश्वसन्कपिस्तत्र न ग्लानिमधिगच्छति

yojanānāṃ śataṃ śrīmāṃs tīrtvāpy uttamavikramaḥ
aniśvasan kapis tatra na glānim adhigacchati

शतान्यहं योजनानां क्रमेयं सुबहून्यपि
किं पुनः सागरस्यान्तं संख्यातं शतयोजनम्

śatāny ahaṃ yojanānāṃ krameyaṃ subahūny api
kiṃ punaḥ sāgarasyāntaṃ saṃkhyātaṃ śatayojanam

स तु वीर्यवतां श्रेष्ठः प्लवतामपि चोत्तमः
जगाम वेगवाँल्लङ्कां लङ्घयित्वा महोदधिम्

sa tu vīryavatāṃ śreṣṭhaḥ plavatām api cottamaḥ
jagāma vegavām̐l laṅkāṃ laṅghayitvā mahodadhim

शाद्वलानि च नीलानि गन्धवन्ति वनानि च
गण्डवन्ति च मध्येन जगाम नगवन्ति च

śādvalāni ca nīlāni gandhavanti vanāni ca
gaṇḍavanti ca madhyena jagāma nagavanti ca

शैलांश्च तरुसंछन्नान्वनराजीश्च पुष्पिताः
अभिचक्राम तेजस्वी हनुमान्प्लवगर्षभः

śailāṃś ca tarusaṃchannān vanarājīś ca puṣpitāḥ
abhicakrāma tejasvī hanumān plavagarṣabhaḥ

स तस्मिन्नचले तिष्ठन्वनान्युपवनानि च
स नगाग्रे च तां लङ्कां ददर्श पवनात्मजः

sa tasminn acale tiṣṭhan vanāny upavanāni ca
sa nagāgre ca tāṃ laṅkāṃ dadarśa pavanātmajaḥ

सरलान्कर्णिकारांश्च खर्जूरांश्च सुपुष्पितान्
प्रियालान्मुचुलिन्दांश्च कुटजान्केतकानपि

saralān karṇikārāṃś ca kharjūrāṃś ca supuṣpitān
priyālān muculindāṃś ca kuṭajān ketakān api

प्रियङ्गून्गन्धपूर्णांश्च नीपान्सप्तच्छदांस्तथा
असनान्कोविदारांश्च करवीरांश्च पुष्पितान्

priyaṅgūn gandhapūrṇāṃś ca nīpān saptacchadāṃs tathā
asanān kovidārāṃś ca karavīrāṃś ca puṣpitān

पुष्पभारनिबद्धांश्च तथा मुकुलितानपि
पादपान्विहगाकीर्णान्पवनाधूतमस्तकान्

puṣpabhāranibaddhāṃś ca tathā mukulitān api
pādapān vihagākīrṇān pavanādhūtamastakān

हंसकारण्डवाकीर्णा वापीः पद्मोत्पलायुताः
आक्रीडान्विविधान्रम्यान्विविधांश्च जलाशयान्

haṃsakāraṇḍavākīrṇā vāpīḥ padmotpalāyutāḥ
ākrīḍān vividhān ramyān vividhāṃś ca jalāśayān

संततान्विविधैर्वृक्षैः सर्वर्तुफलपुष्पितैः
उद्यानानि च रम्याणि ददर्श कपिकुञ्जरः

saṃtatān vividhair vṛkṣaiḥ sarvartuphalapuṣpitaiḥ
udyānāni ca ramyāṇi dadarśa kapikuñjaraḥ

समासाद्य च लक्ष्मीवाँल्लङ्कां रावणपालिताम्
परिखाभिः सपद्माभिः सोत्पलाभिरलंकृताम्

samāsādya ca lakṣmīvām̐l laṅkāṃ rāvaṇapālitām
parikhābhiḥ sapadmābhiḥ sotpalābhir alaṃkṛtām

सीतापहरणार्थेन रावणेन सुरक्षिताम्
समन्ताद्विचरद्भिश्च राक्षसैरुग्रधन्विभिः

sītāpaharaṇārthena rāvaṇena surakṣitām
samantād vicaradbhiś ca rākṣasair ugradhanvibhiḥ

काञ्चनेनावृतां रम्यां प्राकारेण महापुरीम्
अट्टालकशताकीर्णां पताकाध्वजमालिनीम्

kāñcanenāvṛtāṃ ramyāṃ prākāreṇa mahāpurīm
aṭṭālakaśatākīrṇāṃ patākādhvajamālinīm

तोरणैः काञ्चनैर्दिव्यैर्लतापङ्क्तिविचित्रितैः
ददर्श हनुमाँल्लङ्कां दिवि देवपुरीमिव

toraṇaiḥ kāñcanair divyair latāpaṅktivicitritaiḥ
dadarśa hanumām̐l laṅkāṃ divi devapurīm iva

गिरिमूर्ध्नि स्थितां लङ्कां पाण्डुरैर्भवनैः शुभैः
ददर्श स कपिः श्रीमान्पुरमाकाशगं यथा

girimūrdhni sthitāṃ laṅkāṃ pāṇḍurair bhavanaiḥ śubhaiḥ
dadarśa sa kapiḥ śrīmān puram ākāśagaṃ yathā

पालितां राक्षसेन्द्रेण निर्मितां विश्वकर्मणा
प्लवमानामिवाकाशे ददर्श हनुमान्पुरीम्

pālitāṃ rākṣasendreṇa nirmitāṃ viśvakarmaṇā
plavamānām ivākāśe dadarśa hanumān purīm

संपूर्णां राक्षसैर्घोरैर्नागैर्भोगवतीमिव
अचिन्त्यां सुकृतां स्पष्टां कुबेराध्युषितां पुरा

saṃpūrṇāṃ rākṣasair ghorair nāgair bhogavatīm iva
acintyāṃ sukṛtāṃ spaṣṭāṃ kuberādhyuṣitāṃ purā

दंष्ट्रिभिर्बहुभिः शूरैः शूलपट्टिशपाणिभिः
रक्षितां राक्षसैर्घोरैर्गुहामाशीविषैरपि

daṃṣṭribhir bahubhiḥ śūraiḥ śūlapaṭṭiśapāṇibhiḥ
rakṣitāṃ rākṣasair ghorair guhām āśīviṣair api

वप्रप्राकारजघनां विपुलाम्बुनवाम्बराम्
शतघ्नीशूलकेशान्तामट्टालकवतंसकाम्

vapraprākārajaghanāṃ vipulāmbunavāmbarām
śataghnīśūlakeśāntām aṭṭālakavataṃsakām

द्वारमुत्तरमासाद्य चिन्तयामास वानरः
कैलासशिखरप्रख्यमालिखन्तमिवाम्बरम्
ध्रियमाणमिवाकाशमुच्छ्रितैर्भवनोत्तमैः

dvāram uttaram āsādya cintayām āsa vānaraḥ
kailāsaśikharaprakhyam ālikhantam ivāmbaram
dhriyamāṇam ivākāśam ucchritair bhavanottamaiḥ

तस्याश्च महतीं गुप्तिं सागरं च निरीक्ष्य सः
रावणं च रिपुं घोरं चिन्तयामास वानरः

tasyāś ca mahatīṃ guptiṃ sāgaraṃ ca nirīkṣya saḥ
rāvaṇaṃ ca ripuṃ ghoraṃ cintayām āsa vānaraḥ

आगत्यापीह हरयो भविष्यन्ति निरर्थकाः
न हि युद्धेन वै लङ्का शक्या जेतुं सुरैरपि

āgatyāpīha harayo bhaviṣyanti nirarthakāḥ
na hi yuddhena vai laṅkā śakyā jetuṃ surair api

इमां तु विषमां दुर्गां लङ्कां रावणपालिताम्
प्राप्यापि स महाबाहुः किं करिष्यति राघवः

imāṃ tu viṣamāṃ durgāṃ laṅkāṃ rāvaṇapālitām
prāpyāpi sa mahābāhuḥ kiṃ kariṣyati rāghavaḥ

अवकाशो न सान्त्वस्य राक्षसेष्वभिगम्यते
न दानस्य न भेदस्य नैव युद्धस्य दृश्यते

avakāśo na sāntvasya rākṣaseṣv abhigamyate
na dānasya na bhedasya naiva yuddhasya dṛśyate

चतुर्णामेव हि गतिर्वानराणां महात्मनाम्
वालिपुत्रस्य नीलस्य मम राज्ञश्च धीमतः

caturṇām eva hi gatir vānarāṇāṃ mahātmanām
vāliputrasya nīlasya mama rājñaś ca dhīmataḥ

यावज्जानामि वैदेहीं यदि जीवति वा न वा
तत्रैव चिन्तयिष्यामि दृष्ट्वा तां जनकात्मजाम्

yāvaj jānāmi vaidehīṃ yadi jīvati vā na vā
tatraiva cintayiṣyāmi dṛṣṭvā tāṃ janakātmajām

ततः स चिन्तयामास मुहूर्तं कपिकुञ्जरः
गिरिशृङ्गे स्थितस्तस्मिन्रामस्याभ्युदये रतः

tataḥ sa cintayām āsa muhūrtaṃ kapikuñjaraḥ
giriśṛṅge sthitas tasmin rāmasyābhyudaye rataḥ

अनेन रूपेण मया न शक्या रक्षसां पुरी
प्रवेष्टुं राक्षसैर्गुप्ता क्रूरैर्बलसमन्वितैः

anena rūpeṇa mayā na śakyā rakṣasāṃ purī
praveṣṭuṃ rākṣasair guptā krūrair balasamanvitaiḥ

उग्रौजसो महावीर्यो बलवन्तश्च राक्षसाः
वञ्चनीया मया सर्वे जानकीं परिमार्गिता

ugraujaso mahāvīryo balavantaś ca rākṣasāḥ
vañcanīyā mayā sarve jānakīṃ parimārgitā

लक्ष्यालक्ष्येण रूपेण रात्रौ लङ्का पुरी मया
प्रवेष्टुं प्राप्तकालं मे कृत्यं साधयितुं महत्

lakṣyālakṣyeṇa rūpeṇa rātrau laṅkā purī mayā
praveṣṭuṃ prāptakālaṃ me kṛtyaṃ sādhayituṃ mahat

तां पुरीं तादृशीं दृष्ट्वा दुराधर्षां सुरासुरैः
हनूमांश्चिन्तयामास विनिःश्वस्य मुहुर्मुहुः

tāṃ purīṃ tādṛśīṃ dṛṣṭvā durādharṣāṃ surāsuraiḥ
hanūmāṃś cintayām āsa viniḥśvasya muhur muhuḥ

केनोपायेन पश्येयं मैथिलीं जनकात्मजाम्
अदृष्टो राक्षसेन्द्रेण रावणेन दुरात्मना

kenopāyena paśyeyaṃ maithilīṃ janakātmajām
adṛṣṭo rākṣasendreṇa rāvaṇena durātmanā

न विनश्येत्कथं कार्यं रामस्य विदितात्मनः
एकामेकश्च पश्येयं रहिते जनकात्मजाम्

na vinaśyet kathaṃ kāryaṃ rāmasya viditātmanaḥ
ekām ekaś ca paśyeyaṃ rahite janakātmajām

भूताश्चार्थो विपद्यन्ते देशकालविरोधिताः
विक्लवं दूतमासाद्य तमः सूर्योदये यथा

bhūtāś cārtho vipadyante deśakālavirodhitāḥ
viklavaṃ dūtam āsādya tamaḥ sūryodaye yathā

अर्थानर्थान्तरे बुद्धिर्निश्चितापि न शोभते
घातयन्ति हि कार्याणि दूताः पण्डितमानिनः

arthānarthāntare buddhir niścitāpi na śobhate
ghātayanti hi kāryāṇi dūtāḥ paṇḍitamāninaḥ

न विनश्येत्कथं कार्यं वैक्लव्यं न कथं भवेत्
लङ्घनं च समुद्रस्य कथं नु न वृथा भवेत्

na vinaśyet kathaṃ kāryaṃ vaiklavyaṃ na kathaṃ bhavet
laṅghanaṃ ca samudrasya kathaṃ nu na vṛthā bhavet

मयि दृष्टे तु रक्षोभी रामस्य विदितात्मनः
भवेद्व्यर्थमिदं कार्यं रावणानर्थमिच्छतः

mayi dṛṣṭe tu rakṣobhī rāmasya viditātmanaḥ
bhaved vyartham idaṃ kāryaṃ rāvaṇānartham icchataḥ

न हि शक्यं क्वचित्स्थातुमविज्ञातेन राक्षसैः
अपि राक्षसरूपेण किमुतान्येन केनचित्

na hi śakyaṃ kva cit sthātum avijñātena rākṣasaiḥ
api rākṣasarūpeṇa kim utānyena kena cit

वायुरप्यत्र नाज्ञातश्चरेदिति मतिर्मम
न ह्यस्त्यविदितं किंचिद्राक्षसानां बलीयसाम्

vāyur apy atra nājñātaś cared iti matir mama
na hy asty aviditaṃ kiṃ cid rākṣasānāṃ balīyasām

इहाहं यदि तिष्ठामि स्वेन रूपेण संवृतः
विनाशमुपयास्यामि भर्तुरर्थश्च हीयते

ihāhaṃ yadi tiṣṭhāmi svena rūpeṇa saṃvṛtaḥ
vināśam upayāsyāmi bhartur arthaś ca hīyate

तदहं स्वेन रूपेण रजन्यां ह्रस्वतां गतः
लङ्कामभिपतिष्यामि राघवस्यार्थसिद्धये

tad ahaṃ svena rūpeṇa rajanyāṃ hrasvatāṃ gataḥ
laṅkām abhipatiṣyāmi rāghavasyārthasiddhaye

रावणस्य पुरीं रात्रौ प्रविश्य सुदुरासदाम्
विचिन्वन्भवनं सर्वं द्रक्ष्यामि जनकात्मजाम्

rāvaṇasya purīṃ rātrau praviśya sudurāsadām
vicinvan bhavanaṃ sarvaṃ drakṣyāmi janakātmajām

इति संचिन्त्य हनुमान्सूर्यस्यास्तमयं कपिः
आचकाङ्क्षे तदा वीरा वैदेह्या दर्शनोत्सुकः
पृषदंशकमात्रः सन्बभूवाद्भुतदर्शनः

iti saṃcintya hanumān sūryasyāstamayaṃ kapiḥ
ācakāṅkṣe tadā vīrā vaidehyā darśanotsukaḥ
pṛṣadaṃśakamātraḥ san babhūvādbhutadarśanaḥ

प्रदोषकाले हनुमांस्तूर्णमुत्पत्य वीर्यवान्
प्रविवेश पुरीं रम्यां सुविभक्तमहापथम्

pradoṣakāle hanumāṃs tūrṇam utpatya vīryavān
praviveśa purīṃ ramyāṃ suvibhaktamahāpatham

प्रासादमालाविततां स्तम्भैः काञ्चनराजतैः
शातकुम्भमयैर्जालैर्गन्धर्वनगरोपमाम्

prāsādamālāvitatāṃ stambhaiḥ kāñcanarājataiḥ
śātakumbhamayair jālair gandharvanagaropamām

सप्तभौमाष्टभौमैश्च स ददर्श महापुरीम्
तलैः स्फाटिकसंपूर्णैः कार्तस्वरविभूषितैः

saptabhaumāṣṭabhaumaiś ca sa dadarśa mahāpurīm
talaiḥ sphāṭikasaṃpūrṇaiḥ kārtasvaravibhūṣitaiḥ

वैदूर्यमणिचित्रैश्च मुक्ताजालविभूषितैः
तलैः शुशुभिरे तानि भवनान्यत्र रक्षसाम्

vaidūryamaṇicitraiś ca muktājālavibhūṣitaiḥ
talaiḥ śuśubhire tāni bhavanāny atra rakṣasām

काञ्चनानि विचित्राणि तोरणानि च रक्षसाम्
लङ्कामुद्द्योतयामासुः सर्वतः समलंकृताम्

kāñcanāni vicitrāṇi toraṇāni ca rakṣasām
laṅkām uddyotayām āsuḥ sarvataḥ samalaṃkṛtām

अचिन्त्यामद्भुताकारां दृष्ट्वा लङ्कां महाकपिः
आसीद्विषण्णो हृष्टश्च वैदेह्या दर्शनोत्सुकः

acintyām adbhutākārāṃ dṛṣṭvā laṅkāṃ mahākapiḥ
āsīd viṣaṇṇo hṛṣṭaś ca vaidehyā darśanotsukaḥ

स पाण्डुरोद्विद्धविमानमालिनीं; महार्हजाम्बूनदजालतोरणाम्
यशस्विनां रावणबाहुपालितां; क्षपाचरैर्भीमबलैः समावृताम्

sa pāṇḍurodviddhavimānamālinīṃ; mahārhajāmbūnadajālatoraṇām
yaśasvināṃ rāvaṇabāhupālitāṃ; kṣapācarair bhīmabalaiḥ samāvṛtām

चन्द्रोऽपि साचिव्यमिवास्य कुर्वं;स्तारागणैर्मध्यगतो विराजन्
ज्योत्स्नावितानेन वितत्य लोक;मुत्तिष्ठते नैकसहस्ररश्मिः

candro 'pi sācivyam ivāsya kurvaṃs; tārāgaṇair madhyagato virājan
jyotsnāvitānena vitatya lokam; uttiṣṭhate naikasahasraraśmiḥ

शङ्खप्रभं क्षीरमृणालवर्ण;मुद्गच्छमानं व्यवभासमानम्
ददर्श चन्द्रं स कपिप्रवीरः; पोप्लूयमानं सरसीव हंसं

śaṅkhaprabhaṃ kṣīramṛṇālavarṇam; udgacchamānaṃ vyavabhāsamānam
dadarśa candraṃ sa kapipravīraḥ; poplūyamānaṃ sarasīva haṃsaṃ