Sundara Kanda, sarga 20

सीताया वचनं श्रुत्वा परुषं राक्षसाधिपः
प्रत्युवाच ततः सीतां विप्रियं प्रियदर्शनाम्

sītāyā vacanaṃ śrutvā paruṣaṃ rākṣasādhipaḥ
pratyuvāca tataḥ sītāṃ vipriyaṃ priyadarśanām

यथा यथा सान्त्वयिता वश्यः स्त्रीणां तथा तथा
यथा यथा प्रियं वक्ता परिभूतस्तथा तथा

yathā yathā sāntvayitā vaśyaḥ strīṇāṃ tathā tathā
yathā yathā priyaṃ vaktā paribhūtas tathā tathā

संनियच्छति मे क्रोधं त्वयि कामः समुत्थितः
द्रवतो मार्गमासाद्य हयानिव सुसारथिः

saṃniyacchati me krodhaṃ tvayi kāmaḥ samutthitaḥ
dravato mārgam āsādya hayān iva susārathiḥ

वामः कामो मनुष्याणां यस्मिन्किल निबध्यते
जने तस्मिंस्त्वनुक्रोशः स्नेहश्च किल जायते

vāmaḥ kāmo manuṣyāṇāṃ yasmin kila nibadhyate
jane tasmiṃs tv anukrośaḥ snehaś ca kila jāyate

एतस्मात्कारणान्न तां घतयामि वरानने
वधार्हामवमानार्हां मिथ्याप्रव्रजिते रताम्

etasmāt kāraṇān na tāṃ ghatayāmi varānane
vadhārhām avamānārhāṃ mithyāpravrajite ratām

परुषाणि हि वाक्यानि यानि यानि ब्रवीषि माम्
तेषु तेषु वधो युक्तस्तव मैथिलि दारुणः

paruṣāṇi hi vākyāni yāni yāni bravīṣi mām
teṣu teṣu vadho yuktas tava maithili dāruṇaḥ

एवमुक्त्वा तु वैदेहीं रावणो राक्षसाधिपः
क्रोधसंरम्भसंयुक्तः सीतामुत्तरमब्रवीत्

evam uktvā tu vaidehīṃ rāvaṇo rākṣasādhipaḥ
krodhasaṃrambhasaṃyuktaḥ sītām uttaram abravīt

द्वौ मासौ रक्षितव्यौ मे योऽवधिस्ते मया कृतः
ततः शयनमारोह मम त्वं वरवर्णिनि

dvau māsau rakṣitavyau me yo 'vadhis te mayā kṛtaḥ
tataḥ śayanam āroha mama tvaṃ varavarṇini

द्वाभ्यामूर्ध्वं तु मासाभ्यां भर्तारं मामनिच्छतीम्
मम त्वां प्रातराशार्थमारभन्ते महानसे

dvābhyām ūrdhvaṃ tu māsābhyāṃ bhartāraṃ mām anicchatīm
mama tvāṃ prātarāśārtham ārabhante mahānase

तां तर्ज्यमानां संप्रेक्ष्य राक्षसेन्द्रेण जानकीम्
देवगन्धर्वकन्यास्ता विषेदुर्विपुलेक्षणाः

tāṃ tarjyamānāṃ saṃprekṣya rākṣasendreṇa jānakīm
devagandharvakanyās tā viṣedur vipulekṣaṇāḥ

ओष्ठप्रकारैरपरा नेत्रवक्त्रैस्तथापराः
सीतामाश्वासयामासुस्तर्जितां तेन रक्षसा

oṣṭhaprakārair aparā netravaktrais tathāparāḥ
sītām āśvāsayām āsus tarjitāṃ tena rakṣasā

ताभिराश्वासिता सीता रावणं राक्षसाधिपम्
उवाचात्महितं वाक्यं वृत्तशौण्डीर्यगर्वितम्

tābhir āśvāsitā sītā rāvaṇaṃ rākṣasādhipam
uvācātmahitaṃ vākyaṃ vṛttaśauṇḍīryagarvitam

नूनं न ते जनः कश्चिदसिन्निःश्रेयसे स्थितः
निवारयति यो न त्वां कर्मणोऽस्माद्विगर्हितात्

nūnaṃ na te janaḥ kaś cid asin niḥśreyase sthitaḥ
nivārayati yo na tvāṃ karmaṇo 'smād vigarhitāt

मां हि धर्मात्मनः पत्नीं शचीमिव शचीपतेः
त्वदन्यस्त्रिषु लोकेषु प्रार्थयेन्मनसापि कः

māṃ hi dharmātmanaḥ patnīṃ śacīm iva śacīpateḥ
tvadanyas triṣu lokeṣu prārthayen manasāpi kaḥ

राक्षसाधम रामस्य भार्याममिततेजसः
उक्तवानसि यत्पापं क्व गतस्तस्य मोक्ष्यसे

rākṣasādhama rāmasya bhāryām amitatejasaḥ
uktavān asi yat pāpaṃ kva gatas tasya mokṣyase

यथा दृप्तश्च मातङ्गः शशश्च सहितौ वने
तथा द्विरदवद्रामस्त्वं नीच शशवत्स्मृतः

yathā dṛptaś ca mātaṅgaḥ śaśaś ca sahitau vane
tathā dviradavad rāmas tvaṃ nīca śaśavat smṛtaḥ

स त्वमिक्ष्वाकुनाथं वै क्षिपन्निह न लज्जसे
चक्षुषो विषयं तस्य न तावदुपगच्छसि

sa tvam ikṣvākunāthaṃ vai kṣipann iha na lajjase
cakṣuṣo viṣayaṃ tasya na tāvad upagacchasi

इमे ते नयने क्रूरे विरूपे कृष्णपिङ्गले
क्षितौ न पतिते कस्मान्मामनार्यनिरीक्षितः

ime te nayane krūre virūpe kṛṣṇapiṅgale
kṣitau na patite kasmān mām anāryanirīkṣitaḥ

तस्य धर्मात्मनः पत्नीं स्नुषां दशरथस्य च
कथं व्याहरतो मां ते न जिह्वा पाप शीर्यते

tasya dharmātmanaḥ patnīṃ snuṣāṃ daśarathasya ca
kathaṃ vyāharato māṃ te na jihvā pāpa śīryate

असंदेशात्तु रामस्य तपसश्चानुपालनात्
न त्वां कुर्मि दशग्रीव भस्म भस्मार्हतेजसा

asaṃdeśāt tu rāmasya tapasaś cānupālanāt
na tvāṃ kurmi daśagrīva bhasma bhasmārhatejasā

नापहर्तुमहं शक्या तस्य रामस्य धीमतः
विधिस्तव वधार्थाय विहितो नात्र संशयः

nāpahartum ahaṃ śakyā tasya rāmasya dhīmataḥ
vidhis tava vadhārthāya vihito nātra saṃśayaḥ

शूरेण धनदभ्राता बलैः समुदितेन च
अपोह्य रामं कस्माद्धि दारचौर्यं त्वया कृतम्

śūreṇa dhanadabhrātā balaiḥ samuditena ca
apohya rāmaṃ kasmād dhi dāracauryaṃ tvayā kṛtam

सीताया वचनं श्रुत्वा रावणो राक्षसाधिपः
विवृत्य नयने क्रूरे जानकीमन्ववैक्षत

sītāyā vacanaṃ śrutvā rāvaṇo rākṣasādhipaḥ
vivṛtya nayane krūre jānakīm anvavaikṣata

नीलजीमूतसंकाशो महाभुजशिरोधरः
सिंहसत्त्वगतिः श्रीमान्दीप्तजिह्वोग्रलोचनः

nīlajīmūtasaṃkāśo mahābhujaśirodharaḥ
siṃhasattvagatiḥ śrīmān dīptajihvogralocanaḥ

चलाग्रमकुटः प्रांशुश्चित्रमाल्यानुलेपनः
रक्तमाल्याम्बरधरस्तप्ताङ्गदविभूषणः

calāgramakuṭaḥ prāṃśuś citramālyānulepanaḥ
raktamālyāmbaradharas taptāṅgadavibhūṣaṇaḥ

श्रोणीसूत्रेण महता मेककेन सुसंवृतः
अमृतोत्पादनद्धेन भुजंगेनेव मन्दरः

śroṇīsūtreṇa mahatā mekakena susaṃvṛtaḥ
amṛtotpādanaddhena bhujaṃgeneva mandaraḥ

तरुणादित्यवर्णाभ्यां कुण्डलाभ्यां विभूषितः
रक्तपल्लवपुष्पाभ्यामशोकाभ्यामिवाचलः

taruṇādityavarṇābhyāṃ kuṇḍalābhyāṃ vibhūṣitaḥ
raktapallavapuṣpābhyām aśokābhyām ivācalaḥ

अवेक्षमाणो वैदेहीं कोपसंरक्तलोचनः
उवाच रावणः सीतां भुजंग इव निःश्वसन्

avekṣamāṇo vaidehīṃ kopasaṃraktalocanaḥ
uvāca rāvaṇaḥ sītāṃ bhujaṃga iva niḥśvasan

अनयेनाभिसंपन्नमर्थहीनमनुव्रते
नाशयाम्यहमद्य त्वां सूर्यः संध्यामिवौजसा

anayenābhisaṃpannam arthahīnam anuvrate
nāśayāmy aham adya tvāṃ sūryaḥ saṃdhyām ivaujasā

इत्युक्त्वा मैथिलीं राजा रावणः शत्रुरावणः
संदिदेश ततः सर्वा राक्षसीर्घोरदर्शनाः

ity uktvā maithilīṃ rājā rāvaṇaḥ śatrurāvaṇaḥ
saṃdideśa tataḥ sarvā rākṣasīr ghoradarśanāḥ

एकाक्षीमेककर्णां च कर्णप्रावरणां तथा
गोकर्णीं हस्तिकर्णीं च लम्बकर्णीमकर्णिकाम्

ekākṣīm ekakarṇāṃ ca karṇaprāvaraṇāṃ tathā
gokarṇīṃ hastikarṇīṃ ca lambakarṇīm akarṇikām

हस्तिपद्य श्वपद्यौ च गोपदीं पादचूलिकाम्
एकाक्षीमेकपादीं च पृथुपादीमपादिकाम्

hastipadya śvapadyau ca gopadīṃ pādacūlikām
ekākṣīm ekapādīṃ ca pṛthupādīm apādikām

अतिमात्रशिरोग्रीवामतिमात्रकुचोदरीम्
अतिमात्रास्यनेत्रां च दीर्घजिह्वामजिह्विकाम्
अनासिकां सिंहमुखीं गोमुखीं सूकरीमुखीम्

atimātraśirogrīvām atimātrakucodarīm
atimātrāsyanetrāṃ ca dīrghajihvām ajihvikām
anāsikāṃ siṃhamukhīṃ gomukhīṃ sūkarīmukhīm

यथा मद्वशगा सीता क्षिप्रं भवति जानकी
तथा कुरुत राक्षस्यः सर्वाः क्षिप्रं समेत्य च

yathā madvaśagā sītā kṣipraṃ bhavati jānakī
tathā kuruta rākṣasyaḥ sarvāḥ kṣipraṃ sametya ca

प्रतिलोमानुलोमैश्च सामदानादिभेदनैः
आवर्तयत वैदेहीं दण्डस्योद्यमनेन च

pratilomānulomaiś ca sāmadānādibhedanaiḥ
āvartayata vaidehīṃ daṇḍasyodyamanena ca

इति प्रतिसमादिश्य राक्षसेन्द्रः पुनः पुनः
काममन्युपरीतात्मा जानकीं पर्यतर्जयत्

iti pratisamādiśya rākṣasendraḥ punaḥ punaḥ
kāmamanyuparītātmā jānakīṃ paryatarjayat

उपगम्य ततः क्षिप्रं राक्षसी धान्यमालिनी
परिष्वज्य दशग्रीवमिदं वचनमब्रवीत्

upagamya tataḥ kṣipraṃ rākṣasī dhānyamālinī
pariṣvajya daśagrīvam idaṃ vacanam abravīt

मया क्रीड महाराजसीतया किं तवानया
अकामां कामयानस्य शरीरमुपतप्यते
इच्छन्तीं कामयानस्य प्रीतिर्भवति शोभना

mayā krīḍa mahārājasītayā kiṃ tavānayā
akāmāṃ kāmayānasya śarīram upatapyate
icchantīṃ kāmayānasya prītir bhavati śobhanā

एवमुक्तस्तु राक्षस्या समुत्क्षिप्तस्ततो बली
ज्वलद्भास्करवर्णाभं प्रविवेश निवेशनम्

evam uktas tu rākṣasyā samutkṣiptas tato balī
jvaladbhāskaravarṇābhaṃ praviveśa niveśanam

देवगन्धर्वकन्याश्च नागकन्याश्च तास्ततः
परिवार्य दशग्रीवं विविशुस्तद्गृहोत्तमम्

devagandharvakanyāś ca nāgakanyāś ca tās tataḥ
parivārya daśagrīvaṃ viviśus tad gṛhottamam

स मैथिलीं धर्मपरामवस्थितां; प्रवेपमानां परिभर्त्स्य रावणः
विहाय सीतां मदनेन मोहितः; स्वमेव वेश्म प्रविवेश भास्वरम्

sa maithilīṃ dharmaparām avasthitāṃ; pravepamānāṃ paribhartsya rāvaṇaḥ
vihāya sītāṃ madanena mohitaḥ; svam eva veśma praviveśa bhāsvaram