Sundara Kanda, sarga 34

भूय एव महातेजा हनूमान्मारुतात्मजः
अब्रवीत्प्रश्रितं वाक्यं सीताप्रत्ययकारणात्

bhūya eva mahātejā hanūmān mārutātmajaḥ
abravīt praśritaṃ vākyaṃ sītāpratyayakāraṇāt

वानरोऽहं महाभागे दूतो रामस्य धीमतः
रामनामाङ्कितं चेदं पश्य देव्यङ्गुलीयकम्
समाश्वसिहि भद्रं ते क्षीणदुःखफला ह्यसि

vānaro 'haṃ mahābhāge dūto rāmasya dhīmataḥ
rāmanāmāṅkitaṃ cedaṃ paśya devy aṅgulīyakam
samāśvasihi bhadraṃ te kṣīṇaduḥkhaphalā hy asi

गृहीत्वा प्रेक्षमाणा सा भर्तुः करविभूषणम्
भर्तारमिव संप्राप्ता जानकी मुदिताभवत्

gṛhītvā prekṣamāṇā sā bhartuḥ karavibhūṣaṇam
bhartāram iva saṃprāptā jānakī muditābhavat

चारु तद्वदनं तस्यास्ताम्रशुक्लायतेक्षणम्
बभूव प्रहर्षोदग्रं राहुमुक्त इवोडुराट्

cāru tad vadanaṃ tasyās tāmraśuklāyatekṣaṇam
babhūva praharṣodagraṃ rāhumukta ivoḍurāṭ

ततः सा ह्रीमती बाला भर्तुः संदेशहर्षिता
परितुट्षा प्रियं श्रुत्वा प्राशंसत महाकपिम्

tataḥ sā hrīmatī bālā bhartuḥ saṃdeśaharṣitā
parituṭṣā priyaṃ śrutvā prāśaṃsata mahākapim

विक्रान्तस्त्वं समर्थस्त्वं प्राज्ञस्त्वं वानरोत्तम
येनेदं राक्षसपदं त्वयैकेन प्रधर्षितम्

vikrāntas tvaṃ samarthas tvaṃ prājñas tvaṃ vānarottama
yenedaṃ rākṣasapadaṃ tvayaikena pradharṣitam

शतयोजनविस्तीर्णः सागरो मकरालयः
विक्रमश्लाघनीयेन क्रमता गोष्पदीकृतः

śatayojanavistīrṇaḥ sāgaro makarālayaḥ
vikramaślāghanīyena kramatā goṣpadīkṛtaḥ

न हि त्वां प्राकृतं मन्ये वनरं वनरर्षभ
यस्य ते नास्ति संत्रासो रावणान्नापि संभ्रमः

na hi tvāṃ prākṛtaṃ manye vanaraṃ vanararṣabha
yasya te nāsti saṃtrāso rāvaṇān nāpi saṃbhramaḥ

अर्हसे च कपिश्रेष्ठ मया समभिभाषितुम्
यद्यसि प्रेषितस्तेन रामेण विदितात्मना

arhase ca kapiśreṣṭha mayā samabhibhāṣitum
yady asi preṣitas tena rāmeṇa viditātmanā

प्रेषयिष्यति दुर्धर्षो रामो न ह्यपरीक्षितम्
पराक्रममविज्ञाय मत्सकाशं विशेषतः

preṣayiṣyati durdharṣo rāmo na hy aparīkṣitam
parākramam avijñāya matsakāśaṃ viśeṣataḥ

दिष्ट्या च कुशली रामो धर्मात्मा धर्मवत्सलः
लक्ष्मणश्च महातेजाः सुमित्रानन्दवर्धनः

diṣṭyā ca kuśalī rāmo dharmātmā dharmavatsalaḥ
lakṣmaṇaś ca mahātejāḥ sumitrānandavardhanaḥ

कुशली यदि काकुत्स्थः किं नु सागरमेखलाम्
महीं दहति कोपेन युगान्ताग्निरिवोत्थितः

kuśalī yadi kākutsthaḥ kiṃ nu sāgaramekhalām
mahīṃ dahati kopena yugāntāgnir ivotthitaḥ

अथ वा शक्तिमन्तौ तौ सुराणामपि निग्रहे
ममैव तु न दुःखानामस्ति मन्ये विपर्ययः

atha vā śaktimantau tau surāṇām api nigrahe
mamaiva tu na duḥkhānām asti manye viparyayaḥ

कच्चिच्च व्यथते रामः कच्चिन्न परिपत्यते
उत्तराणि च कार्याणि कुरुते पुरुषोत्तमः

kaccic ca vyathate rāmaḥ kaccin na paripatyate
uttarāṇi ca kāryāṇi kurute puruṣottamaḥ

कच्चिन्न दीनः संभ्रान्तः कार्येषु च न मुह्यति
कच्चिन्पुरुषकार्याणि कुरुते नृपतेः सुतः

kaccin na dīnaḥ saṃbhrāntaḥ kāryeṣu ca na muhyati
kaccin puruṣakāryāṇi kurute nṛpateḥ sutaḥ

द्विविधं त्रिविधोपायमुपायमपि सेवते
विजिगीषुः सुहृत्कच्चिन्मित्रेषु च परंतपः

dvividhaṃ trividhopāyam upāyam api sevate
vijigīṣuḥ suhṛt kaccin mitreṣu ca paraṃtapaḥ

कच्चिन्मित्राणि लभते मित्रैश्चाप्यभिगम्यते
कच्चित्कल्याणमित्रश्च मित्रैश्चापि पुरस्कृतः

kaccin mitrāṇi labhate mitraiś cāpy abhigamyate
kaccit kalyāṇamitraś ca mitraiś cāpi puraskṛtaḥ

कच्चिदाशास्ति देवानां प्रसादं पार्थिवात्मजः
कच्चित्पुरुषकारं च दैवं च प्रतिपद्यते

kaccid āśāsti devānāṃ prasādaṃ pārthivātmajaḥ
kaccit puruṣakāraṃ ca daivaṃ ca pratipadyate

कच्चिन्न विगतस्नेहो विवासान्मयि राघवः
कच्चिन्मां व्यसनादस्मान्मोक्षयिष्यति वानरः

kaccin na vigatasneho vivāsān mayi rāghavaḥ
kaccin māṃ vyasanād asmān mokṣayiṣyati vānaraḥ

सुखानामुचितो नित्यमसुखानामनूचितः
दुःखमुत्तरमासाद्य कच्चिद्रामो न सीदति

sukhānām ucito nityam asukhānām anūcitaḥ
duḥkham uttaram āsādya kaccid rāmo na sīdati

कौसल्यायास्तथा कच्चित्सुमित्रायास्तथैव च
अभीक्ष्णं श्रूयते कच्चित्कुशलं भरतस्य च

kausalyāyās tathā kaccit sumitrāyās tathaiva ca
abhīkṣṇaṃ śrūyate kaccit kuśalaṃ bharatasya ca

मन्निमित्तेन मानार्हः कच्चिच्छोकेन राघवः
कच्चिन्नान्यमना रामः कच्चिन्मां तारयिष्यति

mannimittena mānārhaḥ kaccic chokena rāghavaḥ
kaccin nānyamanā rāmaḥ kaccin māṃ tārayiṣyati

कच्चिदक्षौहिणीं भीमां भरतो भ्रातृवत्सलः
ध्वजिनीं मन्त्रिभिर्गुप्तां प्रेषयिष्यति मत्कृते

kaccid akṣauhiṇīṃ bhīmāṃ bharato bhrātṛvatsalaḥ
dhvajinīṃ mantribhir guptāṃ preṣayiṣyati matkṛte

वानराधिपतिः श्रीमान्सुग्रीवः कच्चिदेष्यति
मत्कृते हरिभिर्वीरैर्वृतो दन्तनखायुधैः

vānarādhipatiḥ śrīmān sugrīvaḥ kaccid eṣyati
matkṛte haribhir vīrair vṛto dantanakhāyudhaiḥ

कच्चिच्च लक्ष्मणः शूरः सुमित्रानन्दवर्धनः
अस्त्रविच्छरजालेन राक्षसान्विधमिष्यति

kaccic ca lakṣmaṇaḥ śūraḥ sumitrānandavardhanaḥ
astravic charajālena rākṣasān vidhamiṣyati

रौद्रेण कच्चिदस्त्रेण रामेण निहतं रणे
द्रक्ष्याम्यल्पेन कालेन रावणं ससुहृज्जनम्

raudreṇa kaccid astreṇa rāmeṇa nihataṃ raṇe
drakṣyāmy alpena kālena rāvaṇaṃ sasuhṛjjanam

कच्चिन्न तद्धेमसमानवर्णं; तस्याननं पद्मसमानगन्धि
मया विना शुष्यति शोकदीनं; जलक्षये पद्ममिवातपेन

kaccin na tad dhemasamānavarṇaṃ; tasyānanaṃ padmasamānagandhi
mayā vinā śuṣyati śokadīnaṃ; jalakṣaye padmam ivātapena

धर्मापदेशात्त्यजतश्च राज्यां; मां चाप्यरण्यं नयतः पदातिम्
नासीद्व्यथा यस्य न भीर्न शोकः; कच्चित्स धैर्यं हृदये करोति

dharmāpadeśāt tyajataś ca rājyāṃ; māṃ cāpy araṇyaṃ nayataḥ padātim
nāsīd vyathā yasya na bhīr na śokaḥ; kaccit sa dhairyaṃ hṛdaye karoti

न चास्य माता न पिता न चान्यः; स्नेहाद्विशिष्टोऽस्ति मया समो वा
तावद्ध्यहं दूतजिजीविषेयं; यावत्प्रवृत्तिं शृणुयां प्रियस्य

na cāsya mātā na pitā na cānyaḥ; snehād viśiṣṭo 'sti mayā samo vā
tāvad dhy ahaṃ dūtajijīviṣeyaṃ; yāvat pravṛttiṃ śṛṇuyāṃ priyasya

इतीव देवी वचनं महार्थं; तं वानरेन्द्रं मधुरार्थमुक्त्वा
श्रोतुं पुनस्तस्य वचोऽभिरामं; रामार्थयुक्तं विरराम रामा

itīva devī vacanaṃ mahārthaṃ; taṃ vānarendraṃ madhurārtham uktvā
śrotuṃ punas tasya vaco 'bhirāmaṃ; rāmārthayuktaṃ virarāma rāmā

सीताया वचनं श्रुत्वा मारुतिर्भीमविक्रमः
शिरस्यञ्जलिमाधाय वाक्यमुत्तरमब्रवीत्

sītāyā vacanaṃ śrutvā mārutir bhīmavikramaḥ
śirasy añjalim ādhāya vākyam uttaram abravīt

न त्वामिहस्थां जानीते रामः कमललोचनः
श्रुत्वैव तु वचो मह्यं क्षिप्रमेष्यति राघवः

na tvām ihasthāṃ jānīte rāmaḥ kamalalocanaḥ
śrutvaiva tu vaco mahyaṃ kṣipram eṣyati rāghavaḥ

चमूं प्रकर्षन्महतीं हर्यृष्कगणसंकुलाम्
विष्टम्भयित्वा बाणौघैरक्षोभ्यं वरुणालयम्
करिष्यति पुरीं लङ्कां काकुत्स्थः शान्तराक्षसाम्

camūṃ prakarṣan mahatīṃ haryṛṣkagaṇasaṃkulām
viṣṭambhayitvā bāṇaughair akṣobhyaṃ varuṇālayam
kariṣyati purīṃ laṅkāṃ kākutsthaḥ śāntarākṣasām

तत्र यद्यन्तरा मृत्युर्यदि देवाः सहासुराः
स्थास्यन्ति पथि रामस्य स तानपि वधिष्यति

tatra yady antarā mṛtyur yadi devāḥ sahāsurāḥ
sthāsyanti pathi rāmasya sa tān api vadhiṣyati

तवादर्शनजेनार्ये शोकेन स परिप्लुतः
न शर्म लभते रामः सिंहार्दित इव द्विपः

tavādarśanajenārye śokena sa pariplutaḥ
na śarma labhate rāmaḥ siṃhārdita iva dvipaḥ

दर्दरेण च ते देवि शपे मूलफलेन च
मलयेन च विन्ध्येन मेरुणा मन्दरेण च

dardareṇa ca te devi śape mūlaphalena ca
malayena ca vindhyena meruṇā mandareṇa ca

यथा सुनयनं वल्गु बिम्बौष्ठं चारुकुण्डलम्
मुखं द्रक्ष्यसि रामस्य पूर्णचन्द्रमिवोदितम्

yathā sunayanaṃ valgu bimbauṣṭhaṃ cārukuṇḍalam
mukhaṃ drakṣyasi rāmasya pūrṇacandram ivoditam

क्षिप्रं द्रक्ष्यसि वैदेहि रामं प्रस्रवणे गिरौ
शतक्रतुमिवासीनं नाकपृष्ठस्य मूर्धनि

kṣipraṃ drakṣyasi vaidehi rāmaṃ prasravaṇe girau
śatakratum ivāsīnaṃ nākapṛṣṭhasya mūrdhani

न मांसं राघवो भुङ्क्ते न चापि मधुसेवते
वन्यं सुविहितं नित्यं भक्तमश्नाति पञ्चमम्

na māṃsaṃ rāghavo bhuṅkte na cāpi madhusevate
vanyaṃ suvihitaṃ nityaṃ bhaktam aśnāti pañcamam

नैव दंशान्न मशकान्न कीटान्न सरीसृपान्
राघवोऽपनयेद्गत्रात्त्वद्गतेनान्तरात्मना

naiva daṃśān na maśakān na kīṭān na sarīsṛpān
rāghavo 'panayed gatrāt tvadgatenāntarātmanā

नित्यं ध्यानपरो रामो नित्यं शोकपरायणः
नान्यच्चिन्तयते किंचित्स तु कामवशं गतः

nityaṃ dhyānaparo rāmo nityaṃ śokaparāyaṇaḥ
nānyac cintayate kiṃ cit sa tu kāmavaśaṃ gataḥ

अनिद्रः सततं रामः सुप्तोऽपि च नरोत्तमः
सीतेति मधुरां वाणीं व्याहरन्प्रतिबुध्यते

anidraḥ satataṃ rāmaḥ supto 'pi ca narottamaḥ
sīteti madhurāṃ vāṇīṃ vyāharan pratibudhyate

दृष्ट्वा फलं वा पुष्पं वा यच्चान्यत्स्त्रीमनोहरम्
बहुशो हा प्रियेत्येवं श्वसंस्त्वामभिभाषते

dṛṣṭvā phalaṃ vā puṣpaṃ vā yac cānyat strīmanoharam
bahuśo hā priyety evaṃ śvasaṃs tvām abhibhāṣate

स देवि नित्यं परितप्यमान;स्त्वामेव सीतेत्यभिभाषमाणः
धृतव्रतो राजसुतो महात्मा; तवैव लाभाय कृतप्रयत्नः

sa devi nityaṃ paritapyamānas; tvām eva sītety abhibhāṣamāṇaḥ
dhṛtavrato rājasuto mahātmā; tavaiva lābhāya kṛtaprayatnaḥ

सा रामसंकीर्तनवीतशोका; रामस्य शोकेन समानशोका
शरन्मुखेनाम्बुदशेषचन्द्रा; निशेव वैदेहसुता बभूव

sā rāmasaṃkīrtanavītaśokā; rāmasya śokena samānaśokā
śaranmukhenāmbudaśeṣacandrā; niśeva vaidehasutā babhūva