Sundara Kanda, sarga 37

मणिं दत्त्वा ततः सीता हनूमन्तमथाब्रवीत्
अभिज्ञानमभिज्ञातमेतद्रामस्य तत्त्वतः

maṇiṃ dattvā tataḥ sītā hanūmantam athābravīt
abhijñānam abhijñātam etad rāmasya tattvataḥ

मणिं तु दृष्ट्वा रामो वै त्रयाणां संस्मरिष्यति
वीरो जनन्या मम च राज्ञो दशरथस्य च

maṇiṃ tu dṛṣṭvā rāmo vai trayāṇāṃ saṃsmariṣyati
vīro jananyā mama ca rājño daśarathasya ca

स भूयस्त्वं समुत्साहे चोदितो हरिसत्तम
अस्मिन्कार्यसमारम्भे प्रचिन्तय यदुत्तरम्

sa bhūyas tvaṃ samutsāhe codito harisattama
asmin kāryasamārambhe pracintaya yaduttaram

त्वमस्मिन्कार्यनिर्योगे प्रमाणं हरिसत्तम
तस्य चिन्तय यो यत्नो दुःखक्षयकरो भवेत्

tvam asmin kāryaniryoge pramāṇaṃ harisattama
tasya cintaya yo yatno duḥkhakṣayakaro bhavet

स तथेति प्रतिज्ञाय मारुतिर्भीमविक्रमः
शिरसावन्द्य वैदेहीं गमनायोपचक्रमे

sa tatheti pratijñāya mārutir bhīmavikramaḥ
śirasāvandya vaidehīṃ gamanāyopacakrame

ज्ञात्वा संप्रस्थितं देवी वानरं मारुतात्मजम्
बाष्पगद्गदया वाचा मैथिली वाक्यमब्रवीत्

jñātvā saṃprasthitaṃ devī vānaraṃ mārutātmajam
bāṣpagadgadayā vācā maithilī vākyam abravīt

कुशलं हनुमन्ब्रूयाः सहितौ रामलक्ष्मणौ
सुग्रीवं च सहामात्यं वृद्धान्सर्वांश्च वानरान्

kuśalaṃ hanuman brūyāḥ sahitau rāmalakṣmaṇau
sugrīvaṃ ca sahāmātyaṃ vṛddhān sarvāṃś ca vānarān

यथा च स महाबाहुर्मां तारयति राघवः
अस्माद्दुःखाम्बुसंरोधात्त्वं समाधातुमर्हसि

yathā ca sa mahābāhur māṃ tārayati rāghavaḥ
asmād duḥkhāmbusaṃrodhāt tvaṃ samādhātum arhasi

जीवन्तीं मां यथा रामः संभावयति कीर्तिमान्
तत्त्वया हनुमन्वाच्यं वाचा धर्ममवाप्नुहि

jīvantīṃ māṃ yathā rāmaḥ saṃbhāvayati kīrtimān
tat tvayā hanuman vācyaṃ vācā dharmam avāpnuhi

नित्यमुत्साहयुक्ताश्च वाचः श्रुत्वा मयेरिताः
वर्धिष्यते दाशरथेः पौरुषं मदवाप्तये

nityam utsāhayuktāś ca vācaḥ śrutvā mayeritāḥ
vardhiṣyate dāśaratheḥ pauruṣaṃ madavāptaye

मत्संदेशयुता वाचस्त्वत्तः श्रुत्वैव राघवः
पराक्रमविधिं वीरो विधिवत्संविधास्यति

matsaṃdeśayutā vācas tvattaḥ śrutvaiva rāghavaḥ
parākramavidhiṃ vīro vidhivat saṃvidhāsyati

सीतायास्तद्वचः श्रुत्वा हनुमान्मारुतात्मजः
शिरस्यञ्जलिमाधाय वाक्यमुत्तरमब्रवीत्

sītāyās tad vacaḥ śrutvā hanumān mārutātmajaḥ
śirasy añjalim ādhāya vākyam uttaram abravīt

क्षिप्रमेष्यति काकुत्स्थो हर्यृक्षप्रवरैर्वृतः
यस्ते युधि विजित्यारीञ्शोकं व्यपनयिष्यति

kṣipram eṣyati kākutstho haryṛkṣapravarair vṛtaḥ
yas te yudhi vijityārīñ śokaṃ vyapanayiṣyati

न हि पश्यामि मर्त्येषु नामरेष्वसुरेषु वा
यस्तस्य वमतो बाणान्स्थातुमुत्सहतेऽग्रतः

na hi paśyāmi martyeṣu nāmareṣv asureṣu vā
yas tasya vamato bāṇān sthātum utsahate 'grataḥ

अप्यर्कमपि पर्जन्यमपि वैवस्वतं यमम्
स हि सोढुं रणे शक्तस्तवहेतोर्विशेषतः

apy arkam api parjanyam api vaivasvataṃ yamam
sa hi soḍhuṃ raṇe śaktas tavahetor viśeṣataḥ

स हि सागरपर्यन्तां महीं शासितुमीहते
त्वन्निमित्तो हि रामस्य जयो जनकनन्दिनि

sa hi sāgaraparyantāṃ mahīṃ śāsitum īhate
tvan nimitto hi rāmasya jayo janakanandini

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा सम्यक्सत्यं सुभाषितम्
जानकी बहु मेनेऽथ वचनं चेदमब्रवीत्

tasya tad vacanaṃ śrutvā samyak satyaṃ subhāṣitam
jānakī bahu mene 'tha vacanaṃ cedam abravīt

ततस्तं प्रस्थितं सीता वीक्षमाणा पुनः पुनः
भर्तुः स्नेहान्वितं वाक्यं सौहार्दादनुमानयत्

tatas taṃ prasthitaṃ sītā vīkṣamāṇā punaḥ punaḥ
bhartuḥ snehānvitaṃ vākyaṃ sauhārdād anumānayat

यदि वा मन्यसे वीर वसैकाहमरिंदम
कस्मिंश्चित्संवृते देशे विश्रान्तः श्वो गमिष्यसि

yadi vā manyase vīra vasaikāham ariṃdama
kasmiṃś cit saṃvṛte deśe viśrāntaḥ śvo gamiṣyasi

मम चेदल्पभाग्यायाः साम्निध्यात्तव वीर्यवान्
अस्य शोकस्य महतो मुहूर्तं मोक्षणं भवेत्

mama ced alpabhāgyāyāḥ sāmnidhyāt tava vīryavān
asya śokasya mahato muhūrtaṃ mokṣaṇaṃ bhavet

गते हि हरिशार्दूल पुनरागमनाय तु
प्राणानामपि संदेहो मम स्यान्नात्र संशयः

gate hi hariśārdūla punarāgamanāya tu
prāṇānām api saṃdeho mama syān nātra saṃśayaḥ

तवादर्शनजः शोको भूयो मां परितापयेत्
दुःखाद्दुःखपरामृष्टां दीपयन्निव वानर

tavādarśanajaḥ śoko bhūyo māṃ paritāpayet
duḥkhād duḥkhaparāmṛṣṭāṃ dīpayann iva vānara

अयं च वीर संदेहस्तिष्ठतीव ममाग्रतः
सुमहांस्त्वत्सहायेषु हर्यृक्षेषु हरीश्वर

ayaṃ ca vīra saṃdehas tiṣṭhatīva mamāgrataḥ
sumahāṃs tvatsahāyeṣu haryṛkṣeṣu harīśvara

कथं नु खलु दुष्पारं तरिष्यन्ति महोदधिम्
तानि हर्यृक्षसैन्यानि तौ वा नरवरात्मजौ

kathaṃ nu khalu duṣpāraṃ tariṣyanti mahodadhim
tāni haryṛkṣasainyāni tau vā naravarātmajau

त्रयाणामेव भूतानां सागरस्येह लङ्घने
शक्तिः स्याद्वैनतेयस्य तव वा मारुतस्य वा

trayāṇām eva bhūtānāṃ sāgarasyeha laṅghane
śaktiḥ syād vainateyasya tava vā mārutasya vā

तदस्मिन्कार्यनिर्योगे वीरैवं दुरतिक्रमे
किं पश्यसि समाधानं त्वं हि कार्यविदां वरः

tad asmin kāryaniryoge vīraivaṃ duratikrame
kiṃ paśyasi samādhānaṃ tvaṃ hi kāryavidāṃ varaḥ

काममस्य त्वमेवैकः कार्यस्य परिसाधने
पर्याप्तः परवीरघ्न यशस्यस्ते बलोदयः

kāmam asya tvam evaikaḥ kāryasya parisādhane
paryāptaḥ paravīraghna yaśasyas te balodayaḥ

बलैः समग्रैर्यदि मां रावणं जित्य संयुगे
विजयी स्वपुरं यायात्तत्तु मे स्याद्यशस्करम्

balaiḥ samagrair yadi māṃ rāvaṇaṃ jitya saṃyuge
vijayī svapuraṃ yāyāt tat tu me syād yaśaskaram

बलैस्तु संकुलां कृत्वा लङ्कां परबलार्दनः
मां नयेद्यदि काकुत्स्थस्तत्तस्य सदृशं भवेत्

balais tu saṃkulāṃ kṛtvā laṅkāṃ parabalārdanaḥ
māṃ nayed yadi kākutsthas tat tasya sadṛśaṃ bhavet

तद्यथा तस्य विक्रान्तमनुरूपं महात्मनः
भवेदाहव शूरस्य तथा त्वमुपपादय

tad yathā tasya vikrāntam anurūpaṃ mahātmanaḥ
bhaved āhava śūrasya tathā tvam upapādaya

तदर्थोपहितं वाक्यं सहितं हेतुसंहितम्
निशम्य हनुमाञ्शेषं वाक्यमुत्तरमब्रवीत्

tad arthopahitaṃ vākyaṃ sahitaṃ hetusaṃhitam
niśamya hanumāñ śeṣaṃ vākyam uttaram abravīt

देवि हर्यृक्षसैन्यानामीश्वरः प्लवतां वरः
सुग्रीवः सत्त्वसंपन्नस्तवार्थे कृतनिश्चयः

devi haryṛkṣasainyānām īśvaraḥ plavatāṃ varaḥ
sugrīvaḥ sattvasaṃpannas tavārthe kṛtaniścayaḥ

स वानरसहस्राणां कोटीभिरभिसंवृतः
क्षिप्रमेष्यति वैदेहि राक्षसानां निबर्हणः

sa vānarasahasrāṇāṃ koṭībhir abhisaṃvṛtaḥ
kṣipram eṣyati vaidehi rākṣasānāṃ nibarhaṇaḥ

तस्य विक्रमसंपन्नाः सत्त्ववन्तो महाबलाः
मनःसंकल्पसंपाता निदेशे हरयः स्थिताः

tasya vikramasaṃpannāḥ sattvavanto mahābalāḥ
manaḥsaṃkalpasaṃpātā nideśe harayaḥ sthitāḥ

येषां नोपरि नाधस्तान्न तिर्यक्सज्जते गतिः
न च कर्मसु सीदन्ति महत्स्वमिततेजसः

yeṣāṃ nopari nādhastān na tiryak sajjate gatiḥ
na ca karmasu sīdanti mahatsv amitatejasaḥ

असकृत्तैर्महोत्सहैः ससागरधराधरा
प्रदक्षिणीकृता भूमिर्वायुमार्गानुसारिभिः

asakṛt tair mahotsahaiḥ sasāgaradharādharā
pradakṣiṇīkṛtā bhūmir vāyumārgānusāribhiḥ

मद्विशिष्टाश्च तुल्याश्च सन्ति तत्र वनौकसः
मत्तः प्रत्यवरः कश्चिन्नास्ति सुग्रीवसंनिधौ

madviśiṣṭāś ca tulyāś ca santi tatra vanaukasaḥ
mattaḥ pratyavaraḥ kaś cin nāsti sugrīvasaṃnidhau

अहं तावदिह प्राप्तः किं पुनस्ते महाबलाः
न हि प्रकृष्टाः प्रेष्यन्ते प्रेष्यन्ते हीतरे जनाः

ahaṃ tāvad iha prāptaḥ kiṃ punas te mahābalāḥ
na hi prakṛṣṭāḥ preṣyante preṣyante hītare janāḥ

तदलं परितापेन देवि शोको व्यपैतु ते
एकोत्पातेन ते लङ्कामेष्यन्ति हरियूथपाः

tad alaṃ paritāpena devi śoko vyapaitu te
ekotpātena te laṅkām eṣyanti hariyūthapāḥ

मम पृष्ठगतौ तौ च चन्द्रसूर्याविवोदितौ
त्वत्सकाशं महासत्त्वौ नृसिंहावागमिष्यतः

mama pṛṣṭhagatau tau ca candrasūryāv ivoditau
tvatsakāśaṃ mahāsattvau nṛsiṃhāv āgamiṣyataḥ

तौ हि वीरौ नरवरौ सहितौ रामलक्ष्मणौ
आगम्य नगरीं लङ्कां सायकैर्विधमिष्यतः

tau hi vīrau naravarau sahitau rāmalakṣmaṇau
āgamya nagarīṃ laṅkāṃ sāyakair vidhamiṣyataḥ

सगणं रावणं हत्वा राघवो रघुनन्दनः
त्वामादाय वरारोहे स्वपुरं प्रतियास्यति

sagaṇaṃ rāvaṇaṃ hatvā rāghavo raghunandanaḥ
tvām ādāya varārohe svapuraṃ pratiyāsyati

तदाश्वसिहि भद्रं ते भव त्वं कालकाङ्क्षिणी
नचिराद्द्रक्ष्यसे रामं प्रज्वजन्तमिवानिलम्

tad āśvasihi bhadraṃ te bhava tvaṃ kālakāṅkṣiṇī
nacirād drakṣyase rāmaṃ prajvajantam ivānilam

निहते राक्षसेन्द्रे च सपुत्रामात्यबान्धवे
त्वं समेष्यसि रामेण शशाङ्केनेव रोहिणी

nihate rākṣasendre ca saputrāmātyabāndhave
tvaṃ sameṣyasi rāmeṇa śaśāṅkeneva rohiṇī

क्षिप्रं त्वं देवि शोकस्य पारं यास्यसि मैथिलि
रावणं चैव रामेण निहतं द्रक्ष्यसेऽचिरात्

kṣipraṃ tvaṃ devi śokasya pāraṃ yāsyasi maithili
rāvaṇaṃ caiva rāmeṇa nihataṃ drakṣyase 'cirāt

एवमाश्वस्य वैदेहीं हनूमान्मारुतात्मजः
गमनाय मतिं कृत्वा वैदेहीं पुनरब्रवीत्

evam āśvasya vaidehīṃ hanūmān mārutātmajaḥ
gamanāya matiṃ kṛtvā vaidehīṃ punar abravīt

तमरिघ्नं कृतात्मानं क्षिप्रं द्रक्ष्यसि राघवम्
लक्ष्मणं च धनुष्पाणिं लङ्काद्वारमुपस्थितम्

tam arighnaṃ kṛtātmānaṃ kṣipraṃ drakṣyasi rāghavam
lakṣmaṇaṃ ca dhanuṣpāṇiṃ laṅkādvāram upasthitam

नखदंष्ट्रायुधान्वीरान्सिंहशार्दूलविक्रमान्
वानरान्वारणेन्द्राभान्क्षिप्रं द्रक्ष्यसि संगतान्

nakhadaṃṣṭrāyudhān vīrān siṃhaśārdūlavikramān
vānarān vāraṇendrābhān kṣipraṃ drakṣyasi saṃgatān

शैलाम्बुदनिकाशानां लङ्कामलयसानुषु
नर्दतां कपिमुख्यानामार्ये यूथान्यनेकशः

śailāmbudanikāśānāṃ laṅkāmalayasānuṣu
nardatāṃ kapimukhyānām ārye yūthāny anekaśaḥ

स तु मर्मणि घोरेण ताडितो मन्मथेषुणा
न शर्म लभते रामः सिंहार्दित इव द्विपः

sa tu marmaṇi ghoreṇa tāḍito manmatheṣuṇā
na śarma labhate rāmaḥ siṃhārdita iva dvipaḥ

मा रुदो देवि शोकेन मा भूत्ते मनसोऽप्रियम्
शचीव पथ्या शक्रेण भर्त्रा नाथवती ह्यसि

mā rudo devi śokena mā bhūt te manaso 'priyam
śacīva pathyā śakreṇa bhartrā nāthavatī hy asi

रामाद्विशिष्टः कोऽन्योऽस्ति कश्चित्सौमित्रिणा समः
अग्निमारुतकल्पौ तौ भ्रातरौ तव संश्रयौ

rāmād viśiṣṭaḥ ko 'nyo 'sti kaś cit saumitriṇā samaḥ
agnimārutakalpau tau bhrātarau tava saṃśrayau

नास्मिंश्चिरं वत्स्यसि देवि देशे; रक्षोगणैरध्युषितोऽतिरौद्रे
न ते चिरादागमनं प्रियस्य; क्षमस्व मत्संगमकालमात्रम्

nāsmiṃś ciraṃ vatsyasi devi deśe; rakṣogaṇair adhyuṣito 'tiraudre
na te cirād āgamanaṃ priyasya; kṣamasva matsaṃgamakālamātram