Sundara Kanda, sarga 38

Sundarakāṇḍa · 24 Critical Edition verses

श्रुत्वा तु वचनं तस्य वायुसूनोर्महात्मनः
उवाचात्महितं वाक्यं सीता सुरसुतोपमा

śrutvā tu vacanaṃ tasya vāyusūnor mahātmanaḥ
uvācātmahitaṃ vākyaṃ sītā surasutopamā

त्वां दृष्ट्वा प्रियवक्तारं संप्रहृष्यामि वानर
अर्धसंजातसस्येव वृष्टिं प्राप्य वसुंधरा

tvāṃ dṛṣṭvā priyavaktāraṃ saṃprahṛṣyāmi vānara
ardhasaṃjātasasyeva vṛṣṭiṃ prāpya vasuṃdharā

यथा तं पुरुषव्याघ्रं गात्रैः शोकाभिकर्शितैः
संस्पृशेयं सकामाहं तथा कुरु दयां मयि

yathā taṃ puruṣavyāghraṃ gātraiḥ śokābhikarśitaiḥ
saṃspṛśeyaṃ sakāmāhaṃ tathā kuru dayāṃ mayi

अभिज्ञानं च रामस्य दत्तं हरिगणोत्तम
क्षिप्तामीषिकां काकस्य कोपादेकाक्षिशातनीम्

abhijñānaṃ ca rāmasya dattaṃ harigaṇottama
kṣiptām īṣikāṃ kākasya kopād ekākṣiśātanīm

मनःशिलायास्तिकलो गण्डपार्श्वे निवेशितः
त्वया प्रनष्टे तिलके तं किल स्मर्तुमर्हसि

manaḥśilāyās tikalo gaṇḍapārśve niveśitaḥ
tvayā pranaṣṭe tilake taṃ kila smartum arhasi

स वीर्यवान्कथं सीतां हृतां समनुमन्यसे
वसन्तीं रक्षसां मध्ये महेन्द्रवरुणोपम

sa vīryavān kathaṃ sītāṃ hṛtāṃ samanumanyase
vasantīṃ rakṣasāṃ madhye mahendravaruṇopama

एष चूडामणिर्दिव्यो मया सुपरिरक्षितः
एतं दृष्ट्वा प्रहृष्यामि व्यसने त्वामिवानघ

eṣa cūḍāmaṇir divyo mayā suparirakṣitaḥ
etaṃ dṛṣṭvā prahṛṣyāmi vyasane tvām ivānagha

एष निर्यातितः श्रीमान्मया ते वारिसंभवः
अतः परं न शक्ष्यामि जीवितुं शोकलालसा

eṣa niryātitaḥ śrīmān mayā te vārisaṃbhavaḥ
ataḥ paraṃ na śakṣyāmi jīvituṃ śokalālasā

असह्यानि च दुःखानि वाचश्च हृदयच्छिदः
राक्षसीनां सुघोराणां त्वत्कृते मर्षयाम्यहम्

asahyāni ca duḥkhāni vācaś ca hṛdayacchidaḥ
rākṣasīnāṃ sughorāṇāṃ tvatkṛte marṣayāmy aham

धारयिष्यामि मासं तु जीवितं शत्रुसूदन
मासादूर्ध्वं न जीविष्ये त्वया हीना नृपात्मज

dhārayiṣyāmi māsaṃ tu jīvitaṃ śatrusūdana
māsād ūrdhvaṃ na jīviṣye tvayā hīnā nṛpātmaja

घोरो राक्षसराजोऽयं दृष्टिश्च न सुखा मयि
त्वां च श्रुत्वा विपद्यन्तं न जीवेयमहं क्षणम्

ghoro rākṣasarājo 'yaṃ dṛṣṭiś ca na sukhā mayi
tvāṃ ca śrutvā vipadyantaṃ na jīveyam ahaṃ kṣaṇam

वैदेह्या वचनं श्रुत्वा करुणं साश्रुभाषितम्
अथाब्रवीन्महातेजा हनुमान्मारुतात्मजः

vaidehyā vacanaṃ śrutvā karuṇaṃ sāśrubhāṣitam
athābravīn mahātejā hanumān mārutātmajaḥ

त्वच्छोकविमुखो रामो देवि सत्येन ते शपे
रामे शोकाभिभूते तु लक्ष्मणः परितप्यते

tvacchokavimukho rāmo devi satyena te śape
rāme śokābhibhūte tu lakṣmaṇaḥ paritapyate

दृष्टा कथंचिद्भवती न कालः परिशोचितुम्
इमं मुहूर्तं दुःखानामन्तं द्रक्ष्यसि भामिनि

dṛṣṭā kathaṃ cid bhavatī na kālaḥ pariśocitum
imaṃ muhūrtaṃ duḥkhānām antaṃ drakṣyasi bhāmini

तावुभौ पुरुषव्याघ्रौ राजपुत्रावनिन्दितौ
त्वद्दर्शनकृतोत्साहौ लङ्कां भस्मीकरिष्यतः

tāv ubhau puruṣavyāghrau rājaputrāv aninditau
tvaddarśanakṛtotsāhau laṅkāṃ bhasmīkariṣyataḥ

हत्वा तु समरे क्रूरं रावणं सह बान्धवम्
राघवौ त्वां विशालाक्षि स्वां पुरीं प्रापयिष्यतः

hatvā tu samare krūraṃ rāvaṇaṃ saha bāndhavam
rāghavau tvāṃ viśālākṣi svāṃ purīṃ prāpayiṣyataḥ

यत्तु रामो विजानीयादभिज्ञानमनिन्दिते
प्रीतिसंजननं तस्य भूयस्त्वं दातुमर्हसि

yat tu rāmo vijānīyād abhijñānam anindite
prītisaṃjananaṃ tasya bhūyas tvaṃ dātum arhasi

साब्रवीद्दत्तमेवेह मयाभिज्ञानमुत्तमम्
एतदेव हि रामस्य दृष्ट्वा मत्केशभूषणम्
श्रद्धेयं हनुमन्वाक्यं तव वीर भविष्यति

sābravīd dattam eveha mayābhijñānam uttamam
etad eva hi rāmasya dṛṣṭvā matkeśabhūṣaṇam
śraddheyaṃ hanuman vākyaṃ tava vīra bhaviṣyati

स तं मणिवरं गृह्य श्रीमान्प्लवगसत्तमः
प्रणम्य शिरसा देवीं गमनायोपचक्रमे

sa taṃ maṇivaraṃ gṛhya śrīmān plavagasattamaḥ
praṇamya śirasā devīṃ gamanāyopacakrame

तमुत्पातकृतोत्साहमवेक्ष्य हरिपुंगवम्
वर्धमानं महावेगमुवाच जनकात्मजा
अश्रुपूर्णमुखी दीना बाष्पगद्गदया गिरा

tam utpātakṛtotsāham avekṣya haripuṃgavam
vardhamānaṃ mahāvegam uvāca janakātmajā
aśrupūrṇamukhī dīnā bāṣpagadgadayā girā

हनूमन्सिंहसंकाशौ भ्रातरौ रामलक्ष्मणौ
सुग्रीवं च सहामात्यं सर्वान्ब्रूया अनामयम्

hanūman siṃhasaṃkāśau bhrātarau rāmalakṣmaṇau
sugrīvaṃ ca sahāmātyaṃ sarvān brūyā anāmayam

यथा च स महाबाहुर्मां तारयति राघवः
अस्माद्दुःखाम्बुसंरोधात्तत्समाधातुमर्हसि

yathā ca sa mahābāhur māṃ tārayati rāghavaḥ
asmād duḥkhāmbusaṃrodhāt tat samādhātum arhasi

इमं च तीव्रं मम शोकवेगं; रक्षोभिरेभिः परिभर्त्सनं च
ब्रूयास्तु रामस्य गतः समीपं; शिवश्च तेऽध्वास्तु हरिप्रवीर

imaṃ ca tīvraṃ mama śokavegaṃ; rakṣobhir ebhiḥ paribhartsanaṃ ca
brūyās tu rāmasya gataḥ samīpaṃ; śivaś ca te 'dhvāstu haripravīra

स राजपुत्र्या प्रतिवेदितार्थः; कपिः कृतार्थः परिहृष्टचेताः
तदल्पशेषं प्रसमीक्ष्य कार्यं; दिशं ह्युदीचीं मनसा जगाम

sa rājaputryā prativeditārthaḥ; kapiḥ kṛtārthaḥ parihṛṣṭacetāḥ
tad alpaśeṣaṃ prasamīkṣya kāryaṃ; diśaṃ hy udīcīṃ manasā jagāma