Sundara Kanda, sarga 51

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा दशग्रीवो महाबलः
देशकालहितं वाक्यं भ्रातुरुत्तममब्रवीत्

tasya tad vacanaṃ śrutvā daśagrīvo mahābalaḥ
deśakālahitaṃ vākyaṃ bhrātur uttamam abravīt

सम्यगुक्तं हि भवता दूतवध्या विगर्हिता
अवश्यं तु वधादन्यः क्रियतामस्य निग्रहः

samyag uktaṃ hi bhavatā dūtavadhyā vigarhitā
avaśyaṃ tu vadhād anyaḥ kriyatām asya nigrahaḥ

कपीनां किल लाङ्गूलमिष्टं भवति भूषणम्
तदस्य दीप्यतां शीघ्रं तेन दग्धेन गच्छतु

kapīnāṃ kila lāṅgūlam iṣṭaṃ bhavati bhūṣaṇam
tad asya dīpyatāṃ śīghraṃ tena dagdhena gacchatu

ततः पश्यन्त्विमं दीनमङ्गवैरूप्यकर्शितम्
समित्रा ज्ञातयः सर्वे बान्धवाः ससुहृज्जनाः

tataḥ paśyantv imaṃ dīnam aṅgavairūpyakarśitam
samitrā jñātayaḥ sarve bāndhavāḥ sasuhṛjjanāḥ

आज्ञापयद्राक्षसेन्द्रः पुरं सर्वं सचत्वरम्
लाङ्गूलेन प्रदीप्तेन रक्षोभिः परिणीयताम्

ājñāpayad rākṣasendraḥ puraṃ sarvaṃ sacatvaram
lāṅgūlena pradīptena rakṣobhiḥ pariṇīyatām

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा राक्षसाः कोपकर्कशाः
वेष्टन्ते तस्य लाङ्गूलं जीर्णैः कार्पासिकैः पटैः

tasya tad vacanaṃ śrutvā rākṣasāḥ kopakarkaśāḥ
veṣṭante tasya lāṅgūlaṃ jīrṇaiḥ kārpāsikaiḥ paṭaiḥ

संवेष्ट्यमाने लाङ्गूले व्यवर्धत महाकपिः
शुष्कमिन्धनमासाद्य वनेष्विव हुताशनः

saṃveṣṭyamāne lāṅgūle vyavardhata mahākapiḥ
śuṣkam indhanam āsādya vaneṣv iva hutāśanaḥ

तैलेन परिषिच्याथ तेऽग्निं तत्रावपातयन्

tailena pariṣicyātha te 'gniṃ tatrāvapātayan

लाङ्गूलेन प्रदीप्तेन राक्षसांस्तानपातयत्
रोषामर्षपरीतात्मा बालसूर्यसमाननः

lāṅgūlena pradīptena rākṣasāṃs tān apātayat
roṣāmarṣaparītātmā bālasūryasamānanaḥ

स भूयः संगतैः क्रूरै राकसैर्हरिसत्तमः
निबद्धः कृतवान्वीरस्तत्कालसदृशीं मतिम्

sa bhūyaḥ saṃgataiḥ krūrai rākasair harisattamaḥ
nibaddhaḥ kṛtavān vīras tatkālasadṛśīṃ matim

कामं खलु न मे शक्ता निबधस्यापि राक्षसाः
छित्त्वा पाशान्समुत्पत्य हन्यामहमिमान्पुनः

kāmaṃ khalu na me śaktā nibadhasyāpi rākṣasāḥ
chittvā pāśān samutpatya hanyām aham imān punaḥ

सर्वेषामेव पर्याप्तो राक्षसानामहं युधि
किं तु रामस्य प्रीत्यर्थं विषहिष्येऽहमीदृशम्

sarveṣām eva paryāpto rākṣasānām ahaṃ yudhi
kiṃ tu rāmasya prītyarthaṃ viṣahiṣye 'ham īdṛśam

लङ्का चरयितव्या मे पुनरेव भवेदिति
रात्रौ न हि सुदृष्टा मे दुर्गकर्मविधानतः
अवश्यमेव द्रष्टव्या मया लङ्का निशाक्षये

laṅkā carayitavyā me punar eva bhaved iti
rātrau na hi sudṛṣṭā me durgakarmavidhānataḥ
avaśyam eva draṣṭavyā mayā laṅkā niśākṣaye

कामं बन्धैश्च मे भूयः पुच्छस्योद्दीपनेन च
पीडां कुर्वन्तु रक्षांसि न मेऽस्ति मनसः श्रमः

kāmaṃ bandhaiś ca me bhūyaḥ pucchasyoddīpanena ca
pīḍāṃ kurvantu rakṣāṃsi na me 'sti manasaḥ śramaḥ

ततस्ते संवृताकारं सत्त्ववन्तं महाकपिम्
परिगृह्य ययुर्हृष्टा राक्षसाः कपिकुञ्जरम्

tatas te saṃvṛtākāraṃ sattvavantaṃ mahākapim
parigṛhya yayur hṛṣṭā rākṣasāḥ kapikuñjaram

शङ्खभेरीनिनादैस्तैर्घोषयन्तः स्वकर्मभिः
राक्षसाः क्रूरकर्माणश्चारयन्ति स्म तां पुरीम्

śaṅkhabherīninādais tair ghoṣayantaḥ svakarmabhiḥ
rākṣasāḥ krūrakarmāṇaś cārayanti sma tāṃ purīm

हनुमांश्चारयामास राक्षसानां महापुरीम्
अथापश्यद्विमानानि विचित्राणि महाकपिः

hanumāṃś cārayām āsa rākṣasānāṃ mahāpurīm
athāpaśyad vimānāni vicitrāṇi mahākapiḥ

संवृतान्भूमिभागांश्च सुविभक्तांश्च चत्वरान्
रथ्याश्च गृहसंबाधाः कपिः शृङ्गाटकानि च

saṃvṛtān bhūmibhāgāṃś ca suvibhaktāṃś ca catvarān
rathyāś ca gṛhasaṃbādhāḥ kapiḥ śṛṅgāṭakāni ca

चत्वरेषु चतुष्केषु राजमार्गे तथैव च
घोषयन्ति कपिं सर्वे चारीक इति राक्षसाः

catvareṣu catuṣkeṣu rājamārge tathaiva ca
ghoṣayanti kapiṃ sarve cārīka iti rākṣasāḥ

दीप्यमाने ततस्तस्य लाङ्गूलाग्रे हनूमतः
राक्षस्यस्ता विरूपाक्ष्यः शंसुर्देव्यास्तदप्रियम्

dīpyamāne tatas tasya lāṅgūlāgre hanūmataḥ
rākṣasyas tā virūpākṣyaḥ śaṃsur devyās tad apriyam

यस्त्वया कृतसंवादः सीते ताम्रमुखः कपिः
लाङ्गूलेन प्रदीप्तेन स एष परिणीयते

yas tvayā kṛtasaṃvādaḥ sīte tāmramukhaḥ kapiḥ
lāṅgūlena pradīptena sa eṣa pariṇīyate

श्रुत्वा तद्वचनं क्रूरमात्मापहरणोपमम्
वैदेही शोकसंतप्ता हुताशनमुपागमत्

śrutvā tad vacanaṃ krūram ātmāpaharaṇopamam
vaidehī śokasaṃtaptā hutāśanam upāgamat

मङ्गलाभिमुखी तस्य सा तदासीन्महाकपेः
उपतस्थे विशालाक्षी प्रयता हव्यवाहनम्

maṅgalābhimukhī tasya sā tadāsīn mahākapeḥ
upatasthe viśālākṣī prayatā havyavāhanam

यद्यस्ति पतिशुश्रूषा यद्यस्ति चरितं तपः
यदि चास्त्येकपत्नीत्वं शीतो भव हनूमतः

yady asti patiśuśrūṣā yady asti caritaṃ tapaḥ
yadi cāsty ekapatnītvaṃ śīto bhava hanūmataḥ

यदि कश्चिदनुक्रोशस्तस्य मय्यस्ति धीमतः
यदि वा भाग्यशेषं मे शीतो भव हनूमतः

yadi kaś cid anukrośas tasya mayy asti dhīmataḥ
yadi vā bhāgyaśeṣaṃ me śīto bhava hanūmataḥ

यदि मां वृत्तसंपन्नां तत्समागमलालसाम्
स विजानाति धर्मात्मा शीतो भव हनूमतः

yadi māṃ vṛttasaṃpannāṃ tatsamāgamalālasām
sa vijānāti dharmātmā śīto bhava hanūmataḥ

यदि मां तारयत्यार्यः सुग्रीवः सत्यसंगरः
अस्माद्दुःखान्महाबाहुः शीतो भव हनूमतः

yadi māṃ tārayaty āryaḥ sugrīvaḥ satyasaṃgaraḥ
asmād duḥkhān mahābāhuḥ śīto bhava hanūmataḥ

ततस्तीक्ष्णार्चिरव्यग्रः प्रदक्षिणशिखोऽनलः
जज्वाल मृगशावाक्ष्याः शंसन्निव शिवं कपेः

tatas tīkṣṇārcir avyagraḥ pradakṣiṇaśikho 'nalaḥ
jajvāla mṛgaśāvākṣyāḥ śaṃsann iva śivaṃ kapeḥ

दह्यमाने च लाङ्गूले चिन्तयामास वानरः
प्रदीप्तोऽग्निरयं कस्मान्न मां दहति सर्वतः

dahyamāne ca lāṅgūle cintayām āsa vānaraḥ
pradīpto 'gnir ayaṃ kasmān na māṃ dahati sarvataḥ

दृश्यते च महाज्वालः करोति च न मे रुजम्
शिशिरस्येव संपातो लाङ्गूलाग्रे प्रतिष्ठितः

dṛśyate ca mahājvālaḥ karoti ca na me rujam
śiśirasyeva saṃpāto lāṅgūlāgre pratiṣṭhitaḥ

अथ वा तदिदं व्यक्तं यद्दृष्टं प्लवता मया
रामप्रभावादाश्चर्यं पर्वतः सरितां पतौ

atha vā tad idaṃ vyaktaṃ yad dṛṣṭaṃ plavatā mayā
rāmaprabhāvād āścaryaṃ parvataḥ saritāṃ patau

यदि तावत्समुद्रस्य मैनाकस्य च धीमथ
रामार्थं संभ्रमस्तादृक्किमग्निर्न करिष्यति

yadi tāvat samudrasya mainākasya ca dhīmatha
rāmārthaṃ saṃbhramas tādṛk kim agnir na kariṣyati

सीतायाश्चानृशंस्येन तेजसा राघवस्य च
पितुश्च मम सख्येन न मां दहति पावकः

sītāyāś cānṛśaṃsyena tejasā rāghavasya ca
pituś ca mama sakhyena na māṃ dahati pāvakaḥ

भूयः स चिन्तयामास मुहूर्तं कपिकुञ्जरः
उत्पपाताथ वेगेन ननाद च महाकपिः

bhūyaḥ sa cintayām āsa muhūrtaṃ kapikuñjaraḥ
utpapātātha vegena nanāda ca mahākapiḥ

पुरद्वारं ततः श्रीमाञ्शैलशृङ्गमिवोन्नतम्
विभक्तरक्षःसंबाधमाससादानिलात्मजः

puradvāraṃ tataḥ śrīmāñ śailaśṛṅgam ivonnatam
vibhaktarakṣaḥsaṃbādham āsasādānilātmajaḥ

स भूत्वा शैलसंकाशः क्षणेन पुनरात्मवान्
ह्रस्वतां परमां प्राप्तो बन्धनान्यवशातयत्

sa bhūtvā śailasaṃkāśaḥ kṣaṇena punar ātmavān
hrasvatāṃ paramāṃ prāpto bandhanāny avaśātayat

विमुक्तश्चाभवच्छ्रीमान्पुनः पर्वतसंनिभः
वीक्षमाणश्च ददृशे परिघं तोरणाश्रितम्

vimuktaś cābhavac chrīmān punaḥ parvatasaṃnibhaḥ
vīkṣamāṇaś ca dadṛśe parighaṃ toraṇāśritam

स तं गृह्य महाबाहुः कालायसपरिष्कृतम्
रक्षिणस्तान्पुनः सर्वान्सूदयामास मारुतिः

sa taṃ gṛhya mahābāhuḥ kālāyasapariṣkṛtam
rakṣiṇas tān punaḥ sarvān sūdayām āsa mārutiḥ

स तान्निहत्वा रणचण्डविक्रमः; समीक्षमाणः पुनरेव लङ्काम्
प्रदीप्तलाङ्गूलकृतार्चिमाली; प्रकाशतादित्य इवांशुमाली

sa tān nihatvā raṇacaṇḍavikramaḥ; samīkṣamāṇaḥ punar eva laṅkām
pradīptalāṅgūlakṛtārcimālī; prakāśatāditya ivāṃśumālī