Sundara Kanda, sarga 53
संदीप्यमानां विध्वस्तां त्रस्तरक्षो गणां पुरीम्
अवेक्ष्य हानुमाँल्लङ्कां चिन्तयामास वानरः
saṃdīpyamānāṃ vidhvastāṃ trastarakṣo gaṇāṃ purīm
avekṣya hānumām̐l laṅkāṃ cintayām āsa vānaraḥ
तस्याभूत्सुमहांस्त्रासः कुत्सा चात्मन्यजायत
लङ्कां प्रदहता कर्म किंस्वित्कृतमिदं मया
tasyābhūt sumahāṃs trāsaḥ kutsā cātmany ajāyata
laṅkāṃ pradahatā karma kiṃsvit kṛtam idaṃ mayā
धन्यास्ते पुरुषश्रेष्ठ ये बुद्ध्या कोपमुत्थितम्
निरुन्धन्ति महात्मानो दीप्तमग्निमिवाम्भसा
dhanyās te puruṣaśreṣṭha ye buddhyā kopam utthitam
nirundhanti mahātmāno dīptam agnim ivāmbhasā
क्रुद्धः पापं न कुर्यात्कः क्रुद्धो हन्याद्गुरूनपि।
क्रुद्धः परुषया वाचा नरस्साधूनधिक्षिपेत्
kruddhaḥ pāpaṃ na kuryātkaḥ kruddho hanyādgurūnapi|
kruddhaḥ paruṣayā vācā narassādhūnadhikṣipet
वाच्यावाच्यं प्रकुपितो न विजानाति कर्हिचित्।
नाकार्यमस्ति क्रुद्धस्य नावाच्यं विद्यते क्वचित्
vācyāvācyaṃ prakupito na vijānāti karhicit|
nākāryamasti kruddhasya nāvācyaṃ vidyate kvacit
यस्समुत्पतितं क्रोधं क्षमयैव निरस्यति।
यथोरगस्त्वचं जीर्णां स वै पुरुष उच्यते
yassamutpatitaṃ krodhaṃ kṣamayaiva nirasyati|
yathoragastvacaṃ jīrṇāṃ sa vai puruṣa ucyate
धिगस्तु मां सुदुर्बुद्धिं निर्लज्जं पापकृत्तमम्।
अचिन्तयित्वा तां सीतामग्निदं स्वामिघातुकम्
dhigastu māṃ sudurbuddhiṃ nirlajjaṃ pāpakṛttamam|
acintayitvā tāṃ sītāmagnidaṃ svāmighātukam
यदि दग्धा त्वियं लङ्का नूनमार्यापि जानकी
दग्धा तेन मया भर्तुर्हतं कार्यमजानता
yadi dagdhā tv iyaṃ laṅkā nūnam āryāpi jānakī
dagdhā tena mayā bhartur hataṃ kāryam ajānatā
यदर्थमयमारम्भस्तत्कार्यमवसादितम्
मया हि दहता लङ्कां न सीता परिरक्षिता
yad artham ayam ārambhas tat kāryam avasāditam
mayā hi dahatā laṅkāṃ na sītā parirakṣitā
ईषत्कार्यमिदं कार्यं कृतमासीन्न संशयः
तस्य क्रोधाभिभूतेन मया मूलक्षयः कृतः
īṣatkāryam idaṃ kāryaṃ kṛtam āsīn na saṃśayaḥ
tasya krodhābhibhūtena mayā mūlakṣayaḥ kṛtaḥ
विनष्टा जानकी व्यक्तं न ह्यदग्धः प्रदृश्यते
लङ्कायाः कश्चिदुद्देशः सर्वा भस्मीकृता पुरी
vinaṣṭā jānakī vyaktaṃ na hy adagdhaḥ pradṛśyate
laṅkāyāḥ kaś cid uddeśaḥ sarvā bhasmīkṛtā purī
यदि तद्विहतं कार्यं मया प्रज्ञाविपर्ययात्
इहैव प्राणसंन्यासो ममापि ह्यतिरोचते
yadi tad vihataṃ kāryaṃ mayā prajñāviparyayāt
ihaiva prāṇasaṃnyāso mamāpi hy atirocate
किमग्नौ निपताम्यद्य आहोस्विद्वडवामुखे
शरीरमाहो सत्त्वानां दद्मि सागरवासिनाम्
kim agnau nipatāmy adya āhosvid vaḍavāmukhe
śarīram āho sattvānāṃ dadmi sāgaravāsinām
कथं हि जीवता शक्यो मया द्रष्टुं हरीश्वरः
तौ वा पुरुषशार्दूलौ कार्यसर्वस्वघातिना
kathaṃ hi jīvatā śakyo mayā draṣṭuṃ harīśvaraḥ
tau vā puruṣaśārdūlau kāryasarvasvaghātinā
मया खलु तदेवेदं रोषदोषात्प्रदर्शितम्
प्रथितं त्रिषु लोकेषु कपितमनवस्थितम्
mayā khalu tad evedaṃ roṣadoṣāt pradarśitam
prathitaṃ triṣu lokeṣu kapitam anavasthitam
धिगस्तु राजसं भावमनीशमनवस्थितम्
ईश्वरेणापि यद्रागान्मया सीता न रक्षिता
dhig astu rājasaṃ bhāvam anīśam anavasthitam
īśvareṇāpi yad rāgān mayā sītā na rakṣitā
विनष्टायां तु सीतायां तावुभौ विनशिष्यतः
तयोर्विनाशे सुग्रीवः सबन्धुर्विनशिष्यति
vinaṣṭāyāṃ tu sītāyāṃ tāv ubhau vinaśiṣyataḥ
tayor vināśe sugrīvaḥ sabandhur vinaśiṣyati
एतदेव वचः श्रुत्वा भरतो भ्रातृवत्सलः
धर्मात्मा सहशत्रुघ्नः कथं शक्ष्यति जीवितुम्
etad eva vacaḥ śrutvā bharato bhrātṛvatsalaḥ
dharmātmā sahaśatrughnaḥ kathaṃ śakṣyati jīvitum
इक्ष्वाकुवंशे धर्मिष्ठे गते नाशमसंशयम्
भविष्यन्ति प्रजाः सर्वाः शोकसंतापपीडिताः
ikṣvākuvaṃśe dharmiṣṭhe gate nāśam asaṃśayam
bhaviṣyanti prajāḥ sarvāḥ śokasaṃtāpapīḍitāḥ
तदहं भाग्यरहितो लुप्तधर्मार्थसंग्रहः
रोषदोषपरीतात्मा व्यक्तं लोकविनाशनः
tad ahaṃ bhāgyarahito luptadharmārthasaṃgrahaḥ
roṣadoṣaparītātmā vyaktaṃ lokavināśanaḥ
इति चिन्तयतस्तस्य निमित्तान्युपपेदिरे
पूरमप्युपलब्धानि साक्षात्पुनरचिन्तयत्
iti cintayatas tasya nimittāny upapedire
pūram apy upalabdhāni sākṣāt punar acintayat
अथ वा चारुसर्वाङ्गी रक्षिता स्वेन तेजसा
न नशिष्यति कल्याणी नाग्निरग्नौ प्रवर्तते
atha vā cārusarvāṅgī rakṣitā svena tejasā
na naśiṣyati kalyāṇī nāgnir agnau pravartate
न हि धर्मान्मनस्तस्य भार्याममिततेजसः
स्वचारित्राभिगुप्तां तां स्प्रष्टुमर्हति पावकः
na hi dharmān manas tasya bhāryām amitatejasaḥ
svacāritrābhiguptāṃ tāṃ spraṣṭum arhati pāvakaḥ
नूनं रामप्रभावेन वैदेह्याः सुकृतेन च
यन्मां दहनकर्मायं नादहद्धव्यवाहनः
nūnaṃ rāmaprabhāvena vaidehyāḥ sukṛtena ca
yan māṃ dahanakarmāyaṃ nādahad dhavyavāhanaḥ
त्रयाणां भरतादीनां भ्रातॄणां देवता च या
रामस्य च मनःकान्ता सा कथं विनशिष्यति
trayāṇāṃ bharatādīnāṃ bhrātṝṇāṃ devatā ca yā
rāmasya ca manaḥkāntā sā kathaṃ vinaśiṣyati
यद्वा दहनकर्मायं सर्वत्र प्रभुरव्ययः
न मे दहति लाङ्गूलं कथमार्यां प्रधक्ष्यति
yad vā dahanakarmāyaṃ sarvatra prabhur avyayaḥ
na me dahati lāṅgūlaṃ katham āryāṃ pradhakṣyati
पुनश्चाचिन्तयत्तत्र हनुमान्विस्मितस्तदा |
हिरण्यनाभस्य गिरेर्जलमध्ये प्रदर्शनम्
punaścācintayattatra hanumānvismitastadā |
hiraṇyanābhasya girerjalamadhye pradarśanam
तपसा सत्यवाक्येन अनन्यत्वाच्च भर्तरि
अपि सा निर्दहेदग्निं न तामग्निः प्रधक्ष्यति
tapasā satyavākyena ananyatvāc ca bhartari
api sā nirdahed agniṃ na tām agniḥ pradhakṣyati
स तथा चिन्तयंस्तत्र देव्या धर्मपरिग्रहम्
शुश्राव हनुमान्वाक्यं चारणानां महात्मनाम्
sa tathā cintayaṃs tatra devyā dharmaparigraham
śuśrāva hanumān vākyaṃ cāraṇānāṃ mahātmanām
अहो खलु कृतं कर्म दुर्विषह्यं हनूमता
अग्निं विसृजताभीक्ष्णं भीमं राक्षससद्मनि
aho khalu kṛtaṃ karma durviṣahyaṃ hanūmatā
agniṃ visṛjatābhīkṣṇaṃ bhīmaṃ rākṣasasadmani
दग्धेयं नगरी लङ्का साट्टप्राकारतोरणा
जानकी न च दग्धेति विस्मयोऽद्भुत एव नः
dagdheyaṃ nagarī laṅkā sāṭṭaprākāratoraṇā
jānakī na ca dagdheti vismayo 'dbhuta eva naḥ
स निमित्तैश्च दृष्टार्थैः कारणैश्च महागुणैः
ऋषिवाक्यैश्च हनुमानभवत्प्रीतमानसः
sa nimittaiś ca dṛṣṭārthaiḥ kāraṇaiś ca mahāguṇaiḥ
ṛṣivākyaiś ca hanumān abhavat prītamānasaḥ
ततः कपिः प्राप्तमनोरथार्थ;स्तामक्षतां राजसुतां विदित्वा
प्रत्यक्षतस्तां पुनरेव दृष्ट्वा; प्रतिप्रयाणाय मतिं चकार
tataḥ kapiḥ prāptamanorathārthas; tām akṣatāṃ rājasutāṃ viditvā
pratyakṣatas tāṃ punar eva dṛṣṭvā; pratiprayāṇāya matiṃ cakāra