Sundara Kanda, sarga 55

सचन्द्रकुमुदं रम्यं सार्ककारण्डवं शुभम्
तिष्यश्रवणकदम्बमभ्रशैवलशाद्वलम्

sacandrakumudaṃ ramyaṃ sārkakāraṇḍavaṃ śubham
tiṣyaśravaṇakadambam abhraśaivalaśādvalam

पुनर्वसु महामीनं लोहिताङ्गमहाग्रहम्
ऐरावतमहाद्वीपं स्वातीहंसविलोडितम्

punarvasu mahāmīnaṃ lohitāṅgamahāgraham
airāvatamahādvīpaṃ svātīhaṃsaviloḍitam

वातसंघातजातोर्मिं चन्द्रांशुशिशिराम्बुमत्
भुजंगयक्षगन्धर्वप्रबुद्धकमलोत्पलम्

vātasaṃghātajātormiṃ candrāṃśuśiśirāmbumat
bhujaṃgayakṣagandharvaprabuddhakamalotpalam

ग्रसमान इवाकाशं ताराधिपमिवालिखन्
हरन्निव सनक्षत्रं गगनं सार्कमण्डलम्

grasamāna ivākāśaṃ tārādhipam ivālikhan
harann iva sanakṣatraṃ gaganaṃ sārkamaṇḍalam

मारुतस्यालयं श्रीमान्कपिर्व्योमचरो महान्
हनूमान्मेघजालानि विकर्षन्निव गच्छति

mārutasyālayaṃ śrīmān kapir vyomacaro mahān
hanūmān meghajālāni vikarṣann iva gacchati

पाण्डुरारुणवर्णानि नीलमाञ्जिष्ठकानि च
हरितारुणवर्णानि महाभ्राणि चकाशिरे

pāṇḍurāruṇavarṇāni nīlamāñjiṣṭhakāni ca
haritāruṇavarṇāni mahābhrāṇi cakāśire

प्रविशन्नभ्रजालानि निष्क्रमंश्च पुनः पुनः
प्रच्छन्नश्च प्रकाशश्च चन्द्रमा इव लक्ष्यते

praviśann abhrajālāni niṣkramaṃś ca punaḥ punaḥ
pracchannaś ca prakāśaś ca candramā iva lakṣyate

नदन्नादेन महता मेघस्वनमहास्वनः
आजगाम महातेजाः पुनर्मध्येन सागरम्

nadan nādena mahatā meghasvanamahāsvanaḥ
ājagāma mahātejāḥ punar madhyena sāgaram

पर्वतेन्द्रं सुनाभं च समुपस्पृश्य वीर्यवान्
ज्यामुक्त इव नाराचो महावेगोऽभ्युपागतः

parvatendraṃ sunābhaṃ ca samupaspṛśya vīryavān
jyāmukta iva nārāco mahāvego 'bhyupāgataḥ

स किंचिदनुसंप्राप्तः समालोक्य महागिरिम्
महेन्द्रमेघसंकाशं ननाद हरिपुंगवः

sa kiṃ cid anusaṃprāptaḥ samālokya mahāgirim
mahendrameghasaṃkāśaṃ nanāda haripuṃgavaḥ

निशम्य नदतो नादं वानरास्ते समन्ततः
बभूवुरुत्सुकाः सर्वे सुहृद्दर्शनकाङ्क्षिणः

niśamya nadato nādaṃ vānarās te samantataḥ
babhūvur utsukāḥ sarve suhṛddarśanakāṅkṣiṇaḥ

जाम्बवान्स हरिश्रेष्ठः प्रीतिसंहृष्टमानसः
उपामन्त्र्य हरीन्सर्वानिदं वचनमब्रवीत्

jāmbavān sa hariśreṣṭhaḥ prītisaṃhṛṣṭamānasaḥ
upāmantrya harīn sarvān idaṃ vacanam abravīt

सर्वथा कृतकार्योऽसौ हनूमान्नात्र संशयः
न ह्यस्याकृतकार्यस्य नाद एवंविधो भवेत्

sarvathā kṛtakāryo 'sau hanūmān nātra saṃśayaḥ
na hy asyākṛtakāryasya nāda evaṃvidho bhavet

तस्या बाहूरुवेगं च निनादं च महात्मनः
निशम्य हरयो हृष्टाः समुत्पेतुस्ततस्ततः

tasyā bāhūruvegaṃ ca ninādaṃ ca mahātmanaḥ
niśamya harayo hṛṣṭāḥ samutpetus tatas tataḥ

ते नगाग्रान्नगाग्राणि शिखराच्छिखराणि च
प्रहृष्टाः समपद्यन्त हनूमन्तं दिदृक्षवः

te nagāgrān nagāgrāṇi śikharāc chikharāṇi ca
prahṛṣṭāḥ samapadyanta hanūmantaṃ didṛkṣavaḥ

ते प्रीताः पादपाग्रेषु गृह्य शाखाः सुपुष्पिताः
वासांसीव प्रकाशानि समाविध्यन्त वानराः

te prītāḥ pādapāgreṣu gṛhya śākhāḥ supuṣpitāḥ
vāsāṃsīva prakāśāni samāvidhyanta vānarāḥ

तमभ्रघनसंकाशमापतन्तं महाकपिम्
दृष्ट्वा ते वानराः सर्वे तस्थुः प्राञ्जलयस्तदा

tam abhraghanasaṃkāśam āpatantaṃ mahākapim
dṛṣṭvā te vānarāḥ sarve tasthuḥ prāñjalayas tadā

ततस्तु वेगवांस्तस्य गिरेर्गिरिनिभः कपिः
निपपात महेन्द्रस्य शिखरे पादपाकुले

tatas tu vegavāṃs tasya girer girinibhaḥ kapiḥ
nipapāta mahendrasya śikhare pādapākule

ततस्ते प्रीतमनसः सर्वे वानरपुंगवाः
हनूमन्तं महात्मानं परिवार्योपतस्थिरे

tatas te prītamanasaḥ sarve vānarapuṃgavāḥ
hanūmantaṃ mahātmānaṃ parivāryopatasthire

परिवार्य च ते सर्वे परां प्रीतिमुपागताः
प्रहृष्टवदनाः सर्वे तमरोगमुपागतम्

parivārya ca te sarve parāṃ prītim upāgatāḥ
prahṛṣṭavadanāḥ sarve tam arogam upāgatam

उपायनानि चादाय मूलानि च फलानि च
प्रत्यर्चयन्हरिश्रेष्ठं हरयो मारुतात्मजम्

upāyanāni cādāya mūlāni ca phalāni ca
pratyarcayan hariśreṣṭhaṃ harayo mārutātmajam

विनेदुर्मुदिताः केचिच्चक्रुः किल किलां तथा
हृष्टाः पादपशाखाश्च आनिन्युर्वानरर्षभाः

vinedur muditāḥ ke cic cakruḥ kila kilāṃ tathā
hṛṣṭāḥ pādapaśākhāś ca āninyur vānararṣabhāḥ

हनूमांस्तु गुरून्वृद्धाञ्जाम्बवत्प्रमुखांस्तदा
कुमारमङ्गदं चैव सोऽवन्दत महाकपिः

hanūmāṃs tu gurūn vṛddhāñ jāmbavat pramukhāṃs tadā
kumāram aṅgadaṃ caiva so 'vandata mahākapiḥ

स ताभ्यां पूजितः पूज्यः कपिभिश्च प्रसादितः
दृष्टा देवीति विक्रान्तः संक्षेपेण न्यवेदयत्

sa tābhyāṃ pūjitaḥ pūjyaḥ kapibhiś ca prasāditaḥ
dṛṣṭā devīti vikrāntaḥ saṃkṣepeṇa nyavedayat

निषसाद च हस्तेन गृहीत्वा वालिनः सुतम्
रमणीये वनोद्देशे महेन्द्रस्य गिरेस्तदा

niṣasāda ca hastena gṛhītvā vālinaḥ sutam
ramaṇīye vanoddeśe mahendrasya gires tadā

हनूमानब्रवीद्धृष्टस्तदा तान्वानरर्षभान्
अशोकवनिकासंस्था दृष्टा सा जनकात्मजा

hanūmān abravīd dhṛṣṭas tadā tān vānararṣabhān
aśokavanikāsaṃsthā dṛṣṭā sā janakātmajā

रक्ष्यमाणा सुघोराभी राक्षसीभिरनिन्दिता
एकवेणीधरा बाला रामदर्शनलालसा
उपवासपरिश्रान्ता मलिना जटिला कृशा

rakṣyamāṇā sughorābhī rākṣasībhir aninditā
ekaveṇīdharā bālā rāmadarśanalālasā
upavāsapariśrāntā malinā jaṭilā kṛśā

ततो दृष्टेति वचनं महार्थममृतोपमम्
निशम्य मारुतेः सर्वे मुदिता वानरा भवन्

tato dṛṣṭeti vacanaṃ mahārtham amṛtopamam
niśamya māruteḥ sarve muditā vānarā bhavan

क्ष्वेडन्त्यन्ये नदन्त्यन्ये गर्जन्त्यन्ये महाबलाः
चक्रुः किल किलामन्ये प्रतिगर्जन्ति चापरे

kṣveḍanty anye nadanty anye garjanty anye mahābalāḥ
cakruḥ kila kilām anye pratigarjanti cāpare

केचिदुच्छ्रितलाङ्गूलाः प्रहृष्टाः कपिकुञ्जराः
अञ्चितायतदीर्घाणि लाङ्गूलानि प्रविव्यधुः

ke cid ucchritalāṅgūlāḥ prahṛṣṭāḥ kapikuñjarāḥ
añcitāyatadīrghāṇi lāṅgūlāni pravivyadhuḥ

अपरे तु हनूमन्तं वानरा वारणोपमम्
आप्लुत्य गिरिशृङ्गेभ्यः संस्पृशन्ति स्म हर्षिताः

apare tu hanūmantaṃ vānarā vāraṇopamam
āplutya giriśṛṅgebhyaḥ saṃspṛśanti sma harṣitāḥ

उक्तवाक्यं हनूमन्तमङ्गदस्तु तदाब्रवीत्
सर्वेषां हरिवीराणां मध्ये वाचमनुत्तमाम्

uktavākyaṃ hanūmantam aṅgadas tu tadābravīt
sarveṣāṃ harivīrāṇāṃ madhye vācam anuttamām

सत्त्वे वीर्ये न ते कश्चित्समो वानरविद्यते
यदवप्लुत्य विस्तीर्णं सागरं पुनरागतः

sattve vīrye na te kaś cit samo vānaravidyate
yad avaplutya vistīrṇaṃ sāgaraṃ punar āgataḥ

दिष्ट्या दृष्टा त्वया देवी रामपत्नी यशस्विनी
दिष्ट्या त्यक्ष्यति काकुत्स्थः शोकं सीता वियोगजम्

diṣṭyā dṛṣṭā tvayā devī rāmapatnī yaśasvinī
diṣṭyā tyakṣyati kākutsthaḥ śokaṃ sītā viyogajam

ततोऽङ्गदं हनूमन्तं जाम्बवन्तं च वानराः
परिवार्य प्रमुदिता भेजिरे विपुलाः शिलाः

tato 'ṅgadaṃ hanūmantaṃ jāmbavantaṃ ca vānarāḥ
parivārya pramuditā bhejire vipulāḥ śilāḥ

श्रोतुकामाः समुद्रस्य लङ्घनं वानरोत्तमाः
दर्शनं चापि लङ्कायाः सीताया रावणस्य च
तस्थुः प्राञ्जलयः सर्वे हनूमद्वदनोन्मुखाः

śrotukāmāḥ samudrasya laṅghanaṃ vānarottamāḥ
darśanaṃ cāpi laṅkāyāḥ sītāyā rāvaṇasya ca
tasthuḥ prāñjalayaḥ sarve hanūmad vadanonmukhāḥ

तस्थौ तत्राङ्गदः श्रीमान्वानरैर्बहुभिर्वृतः
उपास्यमानो विबुधैर्दिवि देवपतिर्यथा

tasthau tatrāṅgadaḥ śrīmān vānarair bahubhir vṛtaḥ
upāsyamāno vibudhair divi devapatir yathā

हनूमता कीर्तिमता यशस्विना; तथाङ्गदेनाङ्गदबद्धबाहुना
मुदा तदाध्यासितमुन्नतं मह;न्महीधराग्रं ज्वलितं श्रियाभवत्

hanūmatā kīrtimatā yaśasvinā; tathāṅgadenāṅgadabaddhabāhunā
mudā tadādhyāsitam unnataṃ mahan; mahīdharāgraṃ jvalitaṃ śriyābhavat