Sundara Kanda, sarga 57

Sundarakāṇḍa · 17 Critical Edition verses

एतदाख्यानं तत्सर्वं हनूमान्मारुतात्मजः
भूयः समुपचक्राम वचनं वक्तुमुत्तरम्

etad ākhyānaṃ tat sarvaṃ hanūmān mārutātmajaḥ
bhūyaḥ samupacakrāma vacanaṃ vaktum uttaram

सफलो राघवोद्योगः सुग्रीवस्य च संभ्रमः
शीलमासाद्य सीताया मम च प्लवनं महत्

saphalo rāghavodyogaḥ sugrīvasya ca saṃbhramaḥ
śīlam āsādya sītāyā mama ca plavanaṃ mahat

आर्यायाः सदृशं शीलं सीतायाः प्लवगर्षभाः
तपसा धारयेल्लोकान्क्रुद्धा वा निर्दहेदपि

āryāyāḥ sadṛśaṃ śīlaṃ sītāyāḥ plavagarṣabhāḥ
tapasā dhārayel lokān kruddhā vā nirdahed api

सर्वथातिप्रवृद्धोऽसौ रावणो राक्षसाधिपः
यस्य तां स्पृशतो गात्रं तपसा न विनाशितम्

sarvathātipravṛddho 'sau rāvaṇo rākṣasādhipaḥ
yasya tāṃ spṛśato gātraṃ tapasā na vināśitam

न तदग्निशिखा कुर्यात्संस्पृष्टा पाणिना सती
जनकस्यात्मजा कुर्यादुत्क्रोधकलुषीकृता

na tad agniśikhā kuryāt saṃspṛṣṭā pāṇinā satī
janakasyātmajā kuryād utkrodhakaluṣīkṛtā

अशोकवनिकामध्ये रावणस्य दुरात्मनः
अधस्ताच्छिंशपावृक्षे साध्वी करुणमास्थिता

aśokavanikāmadhye rāvaṇasya durātmanaḥ
adhastāc chiṃśapāvṛkṣe sādhvī karuṇam āsthitā

राक्षसीभिः परिवृता शोकसंतापकर्शिता
मेघलेखापरिवृता चन्द्रलेखेव निष्प्रभा

rākṣasībhiḥ parivṛtā śokasaṃtāpakarśitā
meghalekhāparivṛtā candralekheva niṣprabhā

अचिन्तयन्ती वैदेही रावणं बलदर्पितम्
पतिव्रता च सुश्रोणी अवष्टब्धा च जानकी

acintayantī vaidehī rāvaṇaṃ baladarpitam
pativratā ca suśroṇī avaṣṭabdhā ca jānakī

अनुरक्ता हि वैदेही रामं सर्वात्मना शुभा
अनन्यचित्ता रामे च पौलोमीव पुरंदरे

anuraktā hi vaidehī rāmaṃ sarvātmanā śubhā
ananyacittā rāme ca paulomīva puraṃdare

तदेकवासःसंवीता रजोध्वस्ता तथैव च
शोकसंतापदीनाङ्गी सीता भर्तृहिते रता

tad ekavāsaḥsaṃvītā rajodhvastā tathaiva ca
śokasaṃtāpadīnāṅgī sītā bhartṛhite ratā

सा मया राक्षसी मध्ये तर्ज्यमाना मुहुर्मुहुः
राक्षसीभिर्विरूपाभिर्दृष्टा हि प्रमदा वने

sā mayā rākṣasī madhye tarjyamānā muhur muhuḥ
rākṣasībhir virūpābhir dṛṣṭā hi pramadā vane

एकवेणीधरा दीना भर्तृचिन्तापरायणा
अधःशय्या विवर्णाङ्गी पद्मिनीव हिमागमे

ekaveṇīdharā dīnā bhartṛcintāparāyaṇā
adhaḥśayyā vivarṇāṅgī padminīva himāgame

रावणाद्विनिवृत्तार्था मर्तव्यकृतनिश्चया
कथंचिन्मृगशावाक्षी विश्वासमुपपादिता

rāvaṇād vinivṛttārthā martavyakṛtaniścayā
kathaṃ cin mṛgaśāvākṣī viśvāsam upapāditā

ततः संभाषिता चैव सर्वमर्थं च दर्शिता
रामसुग्रीवसख्यं च श्रुत्वा प्रीतिमुपागता

tataḥ saṃbhāṣitā caiva sarvam arthaṃ ca darśitā
rāmasugrīvasakhyaṃ ca śrutvā prītim upāgatā

नियतः समुदाचारो भक्तिर्भर्तरि चोत्तमा

niyataḥ samudācāro bhaktir bhartari cottamā

यन्न हन्ति दशग्रीवं स महात्मा दशाननः
निमित्तमात्रं रामस्तु वधे तस्य भविष्यति

yan na hanti daśagrīvaṃ sa mahātmā daśānanaḥ
nimittamātraṃ rāmas tu vadhe tasya bhaviṣyati

एवमास्ते महाभागा सीता शोकपरायणा
यदत्र प्रतिकर्तव्यं तत्सर्वमुपपाद्यताम्

evam āste mahābhāgā sītā śokaparāyaṇā
yad atra pratikartavyaṃ tat sarvam upapādyatām