Sundara Kanda, sarga 59

Sundarakāṇḍa · 22 Critical Edition verses

ततो जाम्बवतो वाक्यमगृह्णन्त वनौकसः
अङ्गदप्रमुखा वीरा हनूमांश्च महाकपिः

tato jāmbavato vākyam agṛhṇanta vanaukasaḥ
aṅgadapramukhā vīrā hanūmāṃś ca mahākapiḥ

प्रीतिमन्तस्ततः सर्वे वायुपुत्रपुरःसराः
महेन्द्राग्रं परित्यज्य पुप्लुवुः प्लवगर्षभाः

prītimantas tataḥ sarve vāyuputrapuraḥsarāḥ
mahendrāgraṃ parityajya pupluvuḥ plavagarṣabhāḥ

मेरुमन्दरसंकाशा मत्ता इव महागजाः
छादयन्त इवाकाशं महाकाया महाबलाः

merumandarasaṃkāśā mattā iva mahāgajāḥ
chādayanta ivākāśaṃ mahākāyā mahābalāḥ

सभाज्यमानं भूतैस्तमात्मवन्तं महाबलम्
हनूमन्तं महावेगं वहन्त इव दृष्टिभिः

sabhājyamānaṃ bhūtais tam ātmavantaṃ mahābalam
hanūmantaṃ mahāvegaṃ vahanta iva dṛṣṭibhiḥ

राघवे चार्थनिर्वृत्तिं भर्तुश्च परमं यशः
समाधाय समृद्धार्थाः कर्मसिद्धिभिरुन्नताः

rāghave cārthanirvṛttiṃ bhartuś ca paramaṃ yaśaḥ
samādhāya samṛddhārthāḥ karmasiddhibhir unnatāḥ

प्रियाख्यानोन्मुखाः सर्वे सर्वे युद्धाभिनन्दिनः
सर्वे रामप्रतीकारे निश्चितार्था मनस्विनः

priyākhyānonmukhāḥ sarve sarve yuddhābhinandinaḥ
sarve rāmapratīkāre niścitārthā manasvinaḥ

प्लवमानाः खमाप्लुत्य ततस्ते काननौक्षकः
नन्दनोपममासेदुर्वनं द्रुमलतायुतम्

plavamānāḥ kham āplutya tatas te kānanaukṣakaḥ
nandanopamam āsedur vanaṃ drumalatāyutam

यत्तन्मधुवनं नाम सुग्रीवस्याभिरक्षितम्
अधृष्यं सर्वभूतानां सर्वभूतमनोहरम्

yat tan madhuvanaṃ nāma sugrīvasyābhirakṣitam
adhṛṣyaṃ sarvabhūtānāṃ sarvabhūtamanoharam

यद्रक्षति महावीर्यः सदा दधिमुखः कपिः
मातुलः कपिमुख्यस्य सुग्रीवस्य महात्मनः

yad rakṣati mahāvīryaḥ sadā dadhimukhaḥ kapiḥ
mātulaḥ kapimukhyasya sugrīvasya mahātmanaḥ

ते तद्वनमुपागम्य बभूवुः परमोत्कटाः
वानरा वानरेन्द्रस्य मनःकान्ततमं महत्

te tad vanam upāgamya babhūvuḥ paramotkaṭāḥ
vānarā vānarendrasya manaḥkāntatamaṃ mahat

ततस्ते वानरा हृष्टा दृष्ट्वा मधुवनं महत्
कुमारमभ्ययाचन्त मधूनि मधुपिङ्गलाः

tatas te vānarā hṛṣṭā dṛṣṭvā madhuvanaṃ mahat
kumāram abhyayācanta madhūni madhupiṅgalāḥ

ततः कुमारस्तान्वृद्धाञ्जाम्बवत्प्रमुखान्कपीन्
अनुमान्य ददौ तेषां निसर्गं मधुभक्षणे

tataḥ kumāras tān vṛddhāñ jāmbavatpramukhān kapīn
anumānya dadau teṣāṃ nisargaṃ madhubhakṣaṇe

ततश्चानुमताः सर्वे संप्रहृष्टा वनौकसः
मुदिताश्च ततस्ते च प्रनृत्यन्ति ततस्ततः

tataś cānumatāḥ sarve saṃprahṛṣṭā vanaukasaḥ
muditāś ca tatas te ca pranṛtyanti tatas tataḥ

गायन्ति केचित्प्रणमन्ति केचि;न्नृत्यन्ति केचित्प्रहसन्ति केचित्
पतन्ति केचिद्विचरन्ति केचि;त्प्लवन्ति केचित्प्रलपन्ति केचित्

gāyanti ke cit praṇamanti ke cin; nṛtyanti ke cit prahasanti ke cit
patanti ke cid vicaranti ke cit; plavanti ke cit pralapanti ke cit

परस्परं केचिदुपाश्रयन्ते; परस्परं केचिदतिब्रुवन्ते
द्रुमाद्द्रुमं केचिदभिप्लवन्ते; क्षितौ नगाग्रान्निपतन्ति केचित्

parasparaṃ ke cid upāśrayante; parasparaṃ ke cid atibruvante
drumād drumaṃ ke cid abhiplavante; kṣitau nagāgrān nipatanti ke cit

महीतलात्केचिदुदीर्णवेगा; महाद्रुमाग्राण्यभिसंपतन्ते
गायन्तमन्यः प्रहसन्नुपैति; हसन्तमन्यः प्रहसन्नुपैति

mahītalāt ke cid udīrṇavegā; mahādrumāgrāṇy abhisaṃpatante
gāyantam anyaḥ prahasann upaiti; hasantam anyaḥ prahasann upaiti

रुदन्तमन्यः प्ररुदन्नुपैति; नुदन्तमन्यः प्रणुदन्नुपैति
समाकुलं तत्कपिसैन्यमासी;न्मधुप्रपानोत्कट सत्त्वचेष्टम्
न चात्र कश्चिन्न बभूव मत्तो; न चात्र कश्चिन्न बभूव तृप्तो

rudantam anyaḥ prarudann upaiti; nudantam anyaḥ praṇudann upaiti
samākulaṃ tat kapisainyam āsīn; madhuprapānotkaṭa sattvaceṣṭam
na cātra kaś cin na babhūva matto; na cātra kaś cin na babhūva tṛpto

ततो वनं तत्परिभक्ष्यमाणं; द्रुमांश्च विध्वंसितपत्रपुष्पान्
समीक्ष्य कोपाद्दधिवक्त्रनामा; निवारयामास कपिः कपींस्तान्

tato vanaṃ tat paribhakṣyamāṇaṃ; drumāṃś ca vidhvaṃsitapatrapuṣpān
samīkṣya kopād dadhivaktranāmā; nivārayām āsa kapiḥ kapīṃs tān

स तैः प्रवृद्धैः परिभर्त्स्यमानो; वनस्य गोप्ता हरिवीरवृद्धः
चकार भूयो मतिमुग्रतेजा; वनस्य रक्षां प्रति वानरेभ्यः

sa taiḥ pravṛddhaiḥ paribhartsyamāno; vanasya goptā harivīravṛddhaḥ
cakāra bhūyo matim ugratejā; vanasya rakṣāṃ prati vānarebhyaḥ

उवाच कांश्चित्परुषाणि धृष्ट;मसक्तमन्यांश्च तलैर्जघान
समेत्य कैश्चित्कलहं चकार; तथैव साम्नोपजगाम कांश्चित्

uvāca kāṃś cit paruṣāṇi dhṛṣṭam; asaktam anyāṃś ca talair jaghāna
sametya kaiś cit kalahaṃ cakāra; tathaiva sāmnopajagāma kāṃś cit

स तैर्मदाच्चाप्रतिवार्य वेगै;र्बलाच्च तेनाप्रतिवार्यमाणैः
प्रधर्षितस्त्यक्तभयैः समेत्य; प्रकृष्यते चाप्यनवेक्ष्य दोषम्

sa tair madāc cāprativārya vegair; balāc ca tenāprativāryamāṇaiḥ
pradharṣitas tyaktabhayaiḥ sametya; prakṛṣyate cāpy anavekṣya doṣam

नखैस्तुदन्तो दशनैर्दशन्त;स्तलैश्च पादैश्च समाप्नुवन्तः
मदात्कपिं तं कपयः समग्रा; महावनं निर्विषयं च चक्रुः

nakhais tudanto daśanair daśantas; talaiś ca pādaiś ca samāpnuvantaḥ
madāt kapiṃ taṃ kapayaḥ samagrā; mahāvanaṃ nirviṣayaṃ ca cakruḥ