Sundara Kanda, sarga 60

तानुवाच हरिश्रेष्ठो हनूमान्वानरर्षभः
अव्यग्रमनसो यूयं मधु सेवत वानराः

tān uvāca hariśreṣṭho hanūmān vānararṣabhaḥ
avyagramanaso yūyaṃ madhu sevata vānarāḥ

श्रुत्वा हनुमतो वाक्यं हरीणां प्रवरोऽङ्गदः
प्रत्युवाच प्रसन्नात्मा पिबन्तु हरयो मधु

śrutvā hanumato vākyaṃ harīṇāṃ pravaro 'ṅgadaḥ
pratyuvāca prasannātmā pibantu harayo madhu

अवश्यं कृतकार्यस्य वाक्यं हनुमतो मया
अकार्यमपि कर्तव्यं किमङ्ग पुनरीदृशम्

avaśyaṃ kṛtakāryasya vākyaṃ hanumato mayā
akāryam api kartavyaṃ kim aṅga punar īdṛśam

अन्दगस्य मुखाच्छ्रुत्वा वचनं वानरर्षभाः
साधु साध्विति संहृष्टा वानराः प्रत्यपूजयन्

andagasya mukhāc chrutvā vacanaṃ vānararṣabhāḥ
sādhu sādhv iti saṃhṛṣṭā vānarāḥ pratyapūjayan

पूजयित्वाङ्गदं सर्वे वानरा वानरर्षभम्
जग्मुर्मधुवनं यत्र नदीवेग इव द्रुतम्

pūjayitvāṅgadaṃ sarve vānarā vānararṣabham
jagmur madhuvanaṃ yatra nadīvega iva drutam

ते प्रहृष्टा मधुवनं पालानाक्रम्य वीर्यतः
अतिसर्गाच्च पटवो दृष्ट्वा श्रुत्वा च मैथिलीम्

te prahṛṣṭā madhuvanaṃ pālān ākramya vīryataḥ
atisargāc ca paṭavo dṛṣṭvā śrutvā ca maithilīm

उत्पत्य च ततः सर्वे वनपालान्समागताः
ताडयन्ति स्म शतशः सक्तान्मधुवने तदा

utpatya ca tataḥ sarve vanapālān samāgatāḥ
tāḍayanti sma śataśaḥ saktān madhuvane tadā

मधूनि द्रोणमात्राणि बहुभिः परिगृह्य ते
घ्नन्ति स्म सहिताः सर्वे भक्षयन्ति तथापरे

madhūni droṇamātrāṇi bahubhiḥ parigṛhya te
ghnanti sma sahitāḥ sarve bhakṣayanti tathāpare

केचित्पीत्वापविध्यन्ति मधूनि मधुपिङ्गलाः
मधूच्चिष्टेन केचिच्च जघ्नुरन्योन्यमुत्कटाः

ke cit pītvāpavidhyanti madhūni madhupiṅgalāḥ
madhūcciṣṭena ke cic ca jaghnur anyonyam utkaṭāḥ

अपरे वृक्षमूलेषु शाखां गृह्य व्यवस्थितः
अत्यर्थं च मदग्लानाः पर्णान्यास्तीर्य शेरते

apare vṛkṣamūleṣu śākhāṃ gṛhya vyavasthitaḥ
atyarthaṃ ca madaglānāḥ parṇāny āstīrya śerate

उन्मत्तभूताः प्लवगा मधुमत्ताश्च हृष्टवत्
क्षिपन्त्यपि तथान्योन्यं स्खलन्त्यपि तथापरे

unmattabhūtāḥ plavagā madhumattāś ca hṛṣṭavat
kṣipanty api tathānyonyaṃ skhalanty api tathāpare

केचित्क्ष्वेडान्प्रकुर्वन्ति केचित्कूजन्ति हृष्टवत्
हरयो मधुना मत्ताः केचित्सुप्ता महीतले

ke cit kṣveḍān prakurvanti ke cit kūjanti hṛṣṭavat
harayo madhunā mattāḥ ke cit suptā mahītale

येऽप्यत्र मधुपालाः स्युः प्रेष्या दधिमुखस्य तु
तेऽपि तैर्वानरैर्भीमैः प्रतिषिद्धा दिशो गताः

ye 'py atra madhupālāḥ syuḥ preṣyā dadhimukhasya tu
te 'pi tair vānarair bhīmaiḥ pratiṣiddhā diśo gatāḥ

जानुभिश्च प्रकृष्टाश्च देवमार्गं च दर्शिताः
अब्रुवन्परमोद्विग्ना गत्वा दधिमुखं वचः

jānubhiś ca prakṛṣṭāś ca devamārgaṃ ca darśitāḥ
abruvan paramodvignā gatvā dadhimukhaṃ vacaḥ

हनूमता दत्तवरैर्हतं मधुवनं बलात्
वयं च जानुभिः कृष्टा देवमार्गं च दर्शिताः

hanūmatā dattavarair hataṃ madhuvanaṃ balāt
vayaṃ ca jānubhiḥ kṛṣṭā devamārgaṃ ca darśitāḥ

ततो दधिमुखः क्रुद्धो वनपस्तत्र वानरः
हतं मधुवनं श्रुत्वा सान्त्वयामास तान्हरीन्

tato dadhimukhaḥ kruddho vanapas tatra vānaraḥ
hataṃ madhuvanaṃ śrutvā sāntvayām āsa tān harīn

एतागच्छत गच्छामो वानरानतिदर्पितान्
बलेनावारयिष्यामो मधु भक्षयतो वयम्

etāgacchata gacchāmo vānarān atidarpitān
balenāvārayiṣyāmo madhu bhakṣayato vayam

श्रुत्वा दधिमुखस्येदं वचनं वानरर्षभाः
पुनर्वीरा मधुवनं तेनैव सहिता ययुः

śrutvā dadhimukhasyedaṃ vacanaṃ vānararṣabhāḥ
punar vīrā madhuvanaṃ tenaiva sahitā yayuḥ

मध्ये चैषां दधिमुखः प्रगृह्य सुमहातरुम्
समभ्यधावद्वेगेना ते च सर्वे प्लवंगमाः

madhye caiṣāṃ dadhimukhaḥ pragṛhya sumahātarum
samabhyadhāvad vegenā te ca sarve plavaṃgamāḥ

ते शिलाः पादपांश्चापि पाषाणांश्चापि वानराः
गृहीत्वाभ्यागमन्क्रुद्धा यत्र ते कपिकुञ्जराः

te śilāḥ pādapāṃś cāpi pāṣāṇāṃś cāpi vānarāḥ
gṛhītvābhyāgaman kruddhā yatra te kapikuñjarāḥ

ते स्वामिवचनं वीरा हृदयेष्ववसज्य तत्
त्वरया ह्यभ्यधावन्त सालतालशिलायुधाः

te svāmivacanaṃ vīrā hṛdayeṣv avasajya tat
tvarayā hy abhyadhāvanta sālatālaśilāyudhāḥ

वृक्षस्थांश्च तलस्थांश्च वानरान्बलदर्पितान्
अभ्यक्रामन्त ते वीराः पालास्तत्र सहस्रशः

vṛkṣasthāṃś ca talasthāṃś ca vānarān baladarpitān
abhyakrāmanta te vīrāḥ pālās tatra sahasraśaḥ

अथ दृष्ट्वा दधिमुखं क्रुद्धं वानरपुंगवाः
अभ्यधावन्त वेगेन हनूमत्प्रमुखास्तदा

atha dṛṣṭvā dadhimukhaṃ kruddhaṃ vānarapuṃgavāḥ
abhyadhāvanta vegena hanūmatpramukhās tadā

तं सवृक्षं महाबाहुमापतन्तं महाबलम्
आर्यकं प्राहरत्तत्र बाहुभ्यां कुपितोऽङ्गदः

taṃ savṛkṣaṃ mahābāhum āpatantaṃ mahābalam
āryakaṃ prāharat tatra bāhubhyāṃ kupito 'ṅgadaḥ

मदान्धश न वेदैनमार्यकोऽयं ममेति सः
अथैनं निष्पिपेषाशु वेगवद्वसुधातले

madāndhaś a na vedainam āryako 'yaṃ mameti saḥ
athainaṃ niṣpipeṣāśu vegavad vasudhātale

स भग्नबाहुर्विमुखो विह्वलः शोणितोक्षितः
मुमोह सहसा वीरो मुहूर्तं कपिकुञ्जरः

sa bhagnabāhur vimukho vihvalaḥ śoṇitokṣitaḥ
mumoha sahasā vīro muhūrtaṃ kapikuñjaraḥ

स कथंचिद्विमुक्तस्तैर्वानरैर्वानरर्षभः
उवाचैकान्तमागम्य भृत्यांस्तान्समुपागतान्

sa kathaṃ cid vimuktas tair vānarair vānararṣabhaḥ
uvācaikāntam āgamya bhṛtyāṃs tān samupāgatān

एते तिष्ठन्तु गच्छामो भर्ता नो यत्र वानरः
सुग्रीवो विपुलग्रीवः सह रामेण तिष्ठति

ete tiṣṭhantu gacchāmo bhartā no yatra vānaraḥ
sugrīvo vipulagrīvaḥ saha rāmeṇa tiṣṭhati

सर्वं चैवाङ्गदे दोषं श्रावयिष्यामि पार्थिव
अमर्षी वचनं श्रुत्वा घातयिष्यति वानरान्

sarvaṃ caivāṅgade doṣaṃ śrāvayiṣyāmi pārthiva
amarṣī vacanaṃ śrutvā ghātayiṣyati vānarān

इष्टं मधुवनं ह्येतत्सुग्रीवस्य महात्मनः
पितृपैतामहं दिव्यं देवैरपि दुरासदम्

iṣṭaṃ madhuvanaṃ hy etat sugrīvasya mahātmanaḥ
pitṛpaitāmahaṃ divyaṃ devair api durāsadam

स वानरानिमान्सर्वान्मधुलुब्धान्गतायुषः
घातयिष्यति दण्डेन सुग्रीवः ससुहृज्जनान्

sa vānarān imān sarvān madhulubdhān gatāyuṣaḥ
ghātayiṣyati daṇḍena sugrīvaḥ sasuhṛjjanān

वध्या ह्येते दुरात्मानो नृपाज्ञा परिभाविनः
अमर्षप्रभवो रोषः सफलो नो भविष्यति

vadhyā hy ete durātmāno nṛpājñā paribhāvinaḥ
amarṣaprabhavo roṣaḥ saphalo no bhaviṣyati

एवमुक्त्वा दधिमुखो वनपालान्महाबलः
जगाम सहसोत्पत्य वनपालैः समन्वितः

evam uktvā dadhimukho vanapālān mahābalaḥ
jagāma sahasotpatya vanapālaiḥ samanvitaḥ

निमेषान्तरमात्रेण स हि प्राप्तो वनालयः
सहस्रांशुसुतो धीमान्सुग्रीवो यत्र वानरः

nimeṣāntaramātreṇa sa hi prāpto vanālayaḥ
sahasrāṃśusuto dhīmān sugrīvo yatra vānaraḥ

रामं च लक्ष्मणं चैव दृष्ट्वा सुग्रीवमेव च
समप्रतिष्ठां जगतीमाकाशान्निपपात ह

rāmaṃ ca lakṣmaṇaṃ caiva dṛṣṭvā sugrīvam eva ca
samapratiṣṭhāṃ jagatīm ākāśān nipapāta ha

स निपत्य महावीर्यः सर्वैस्तैः परिवारितः
हरिर्दधिमुखः पालैः पालानां परमेश्वरः

sa nipatya mahāvīryaḥ sarvais taiḥ parivāritaḥ
harir dadhimukhaḥ pālaiḥ pālānāṃ parameśvaraḥ

स दीनवदनो भूत्वा कृत्वा शिरसि चाञ्जलिम्
सुग्रीवस्य शुभौ मूर्ध्ना चरणौ प्रत्यपीडयत्

sa dīnavadano bhūtvā kṛtvā śirasi cāñjalim
sugrīvasya śubhau mūrdhnā caraṇau pratyapīḍayat