Sundara Kanda, sarga 62

सुग्रीवेणैवमुक्तस्तु हृष्टो दधिमुखः कपिः
राघवं लक्ष्मणं चैव सुग्रीवं चाभ्यवादयत्

sugrīveṇaivam uktas tu hṛṣṭo dadhimukhaḥ kapiḥ
rāghavaṃ lakṣmaṇaṃ caiva sugrīvaṃ cābhyavādayat

स प्रणम्य च सुग्रीवं राघवौ च महाबलौ
वानरैः सहितैः शूरैर्दिवमेवोत्पपात ह

sa praṇamya ca sugrīvaṃ rāghavau ca mahābalau
vānaraiḥ sahitaiḥ śūrair divam evotpapāta ha

स यथैवागतः पूर्वं तथैव त्वरितो गतः
निपत्य गगनाद्भूमौ तद्वनं प्रविवेश ह

sa yathaivāgataḥ pūrvaṃ tathaiva tvarito gataḥ
nipatya gaganād bhūmau tad vanaṃ praviveśa ha

स प्रविष्टो मधुवनं ददर्श हरियूथपान्
विमदानुद्धतान्सर्वान्मेहमानान्मधूदकम्

sa praviṣṭo madhuvanaṃ dadarśa hariyūthapān
vimadān uddhatān sarvān mehamānān madhūdakam

स तानुपागमद्वीरो बद्ध्वा करपुटाञ्जलिम्
उवाच वचनं श्लक्ष्णमिदं हृष्टवदङ्गदम्

sa tān upāgamad vīro baddhvā karapuṭāñjalim
uvāca vacanaṃ ślakṣṇam idaṃ hṛṣṭavad aṅgadam

सौम्य रोषो न कर्तव्यो यदेभिरभिवारितः
अज्ञानाद्रक्षिभिः क्रोधाद्भवन्तः प्रतिषेधिताः

saumya roṣo na kartavyo yad ebhir abhivāritaḥ
ajñānād rakṣibhiḥ krodhād bhavantaḥ pratiṣedhitāḥ

युवराजस्त्वमीशश्च वनस्यास्य महाबल
मौर्ख्यात्पूर्वं कृतो दोषस्तद्भवान्क्षन्तुमर्हति

yuvarājas tvam īśaś ca vanasyāsya mahābala
maurkhyāt pūrvaṃ kṛto doṣas tad bhavān kṣantum arhati

यथैव हि पिता तेऽभूत्पूर्वं हरिगणेश्वरः
तथा त्वमपि सुग्रीवो नान्यस्तु हरिसत्तम

yathaiva hi pitā te 'bhūt pūrvaṃ harigaṇeśvaraḥ
tathā tvam api sugrīvo nānyas tu harisattama

आख्यातं हि मया गत्वा पितृव्यस्य तवानघ
इहोपयानं सर्वेषामेतेषां वनचारिणाम्

ākhyātaṃ hi mayā gatvā pitṛvyasya tavānagha
ihopayānaṃ sarveṣām eteṣāṃ vanacāriṇām

स त्वदागमनं श्रुत्वा सहैभिर्हरियूथपैः
प्रहृष्टो न तु रुष्टोऽसौ वनं श्रुत्वा प्रधर्षितम्

sa tvadāgamanaṃ śrutvā sahaibhir hariyūthapaiḥ
prahṛṣṭo na tu ruṣṭo 'sau vanaṃ śrutvā pradharṣitam

प्रहृष्टो मां पितृव्यस्ते सुग्रीवो वानरेश्वरः
शीघ्रं प्रेषय सर्वांस्तानिति होवाच पार्थिवः

prahṛṣṭo māṃ pitṛvyas te sugrīvo vānareśvaraḥ
śīghraṃ preṣaya sarvāṃs tān iti hovāca pārthivaḥ

श्रुत्वा दधिमुखस्यैतद्वचनं श्लक्ष्णमङ्गदः
अब्रवीत्तान्हरिश्रेष्ठो वाक्यं वाक्यविशारदः

śrutvā dadhimukhasyaitad vacanaṃ ślakṣṇam aṅgadaḥ
abravīt tān hariśreṣṭho vākyaṃ vākyaviśāradaḥ

शङ्के श्रुतोऽयं वृत्तान्तो रामेण हरियूथपाः
तत्क्षमं नेह नः स्थातुं कृते कार्ये परंतपाः

śaṅke śruto 'yaṃ vṛttānto rāmeṇa hariyūthapāḥ
tat kṣamaṃ neha naḥ sthātuṃ kṛte kārye paraṃtapāḥ

पीत्वा मधु यथाकामं विश्रान्ता वनचारिणः
किं शेषं गमनं तत्र सुग्रीवो यत्र मे गुरुः

pītvā madhu yathākāmaṃ viśrāntā vanacāriṇaḥ
kiṃ śeṣaṃ gamanaṃ tatra sugrīvo yatra me guruḥ

सर्वे यथा मां वक्ष्यन्ति समेत्य हरियूथपाः
तथास्मि कर्ता कर्तव्ये भवद्भिः परवानहम्

sarve yathā māṃ vakṣyanti sametya hariyūthapāḥ
tathāsmi kartā kartavye bhavadbhiḥ paravān aham

नाज्ञापयितुमीशोऽहं युवराजोऽस्मि यद्यपि
अयुक्तं कृतकर्माणो यूयं धर्षयितुं मया

nājñāpayitum īśo 'haṃ yuvarājo 'smi yady api
ayuktaṃ kṛtakarmāṇo yūyaṃ dharṣayituṃ mayā

ब्रुवतश्चाङ्गदश्चैवं श्रुत्वा वचनमव्ययम्
प्रहृष्टमनसो वाक्यमिदमूचुर्वनौकसः

bruvataś cāṅgadaś caivaṃ śrutvā vacanam avyayam
prahṛṣṭamanaso vākyam idam ūcur vanaukasaḥ

एवं वक्ष्यति को राजन्प्रभुः सन्वानरर्षभ
ऐश्वर्यमदमत्तो हि सर्वोऽहमिति मन्यते

evaṃ vakṣyati ko rājan prabhuḥ san vānararṣabha
aiśvaryamadamatto hi sarvo 'ham iti manyate

तव चेदं सुसदृशं वाक्यं नान्यस्य कस्यचित्
संनतिर्हि तवाख्याति भविष्यच्छुभभाग्यताम्

tava cedaṃ susadṛśaṃ vākyaṃ nānyasya kasya cit
saṃnatir hi tavākhyāti bhaviṣyac chubhabhāgyatām

सर्वे वयमपि प्राप्तास्तत्र गन्तुं कृतक्षणाः
स यत्र हरिवीराणां सुग्रीवः पतिरव्ययः

sarve vayam api prāptās tatra gantuṃ kṛtakṣaṇāḥ
sa yatra harivīrāṇāṃ sugrīvaḥ patir avyayaḥ

त्वया ह्यनुक्तैर्हरिभिर्नैव शक्यं पदात्पदम्
क्वचिद्गन्तुं हरिश्रेष्ठ ब्रूमः सत्यमिदं तु ते

tvayā hy anuktair haribhir naiva śakyaṃ padāt padam
kva cid gantuṃ hariśreṣṭha brūmaḥ satyam idaṃ tu te

एवं तु वदतां तेषामङ्गदः प्रत्यभाषत
बाढं गच्छाम इत्युक्त्वा उत्पपात महीतलात्

evaṃ tu vadatāṃ teṣām aṅgadaḥ pratyabhāṣata
bāḍhaṃ gacchāma ity uktvā utpapāta mahītalāt

उत्पतन्तमनूत्पेतुः सर्वे ते हरियूथपाः
कृत्वाकाशं निराकाशं यज्ञोत्क्षिप्ता इवानलाः

utpatantam anūtpetuḥ sarve te hariyūthapāḥ
kṛtvākāśaṃ nirākāśaṃ yajñotkṣiptā ivānalāḥ

तेऽम्बरं सहसोत्पत्य वेगवन्तः प्लवंगमाः
विनदन्तो महानादं घना वातेरिता यथा

te 'mbaraṃ sahasotpatya vegavantaḥ plavaṃgamāḥ
vinadanto mahānādaṃ ghanā vāteritā yathā

अङ्गदे ह्यननुप्राप्ते सुग्रीवो वानराधिपः
उवाच शोकोपहतं रामं कमललोचनम्

aṅgade hy ananuprāpte sugrīvo vānarādhipaḥ
uvāca śokopahataṃ rāmaṃ kamalalocanam

समाश्वसिहि भद्रं ते दृष्टा देवी न संशयः
नागन्तुमिह शक्यं तैरतीते समये हि नः

samāśvasihi bhadraṃ te dṛṣṭā devī na saṃśayaḥ
nāgantum iha śakyaṃ tair atīte samaye hi naḥ

न मत्सकाशमागच्छेत्कृत्ये हि विनिपातिते
युवराजो महाबाहुः प्लवतां प्रवरोऽङ्गदः

na matsakāśam āgacchet kṛtye hi vinipātite
yuvarājo mahābāhuḥ plavatāṃ pravaro 'ṅgadaḥ

यद्यप्यकृतकृत्यानामीदृशः स्यादुपक्रमः
भवेत्तु दीनवदनो भ्रान्तविप्लुतमानसः

yady apy akṛtakṛtyānām īdṛśaḥ syād upakramaḥ
bhavet tu dīnavadano bhrāntaviplutamānasaḥ

पितृपैतामहं चैतत्पूर्वकैरभिरक्षितम्
न मे मधुवनं हन्यादहृष्टः प्लवगेश्वरः

pitṛpaitāmahaṃ caitat pūrvakair abhirakṣitam
na me madhuvanaṃ hanyād ahṛṣṭaḥ plavageśvaraḥ

कौसल्या सुप्रजा राम समाश्वसिहि सुव्रत
दृष्टा देवी न संदेहो न चान्येन हनूमता
न ह्यन्यः कर्मणो हेतुः साधने तद्विधो भवेत्

kausalyā suprajā rāma samāśvasihi suvrata
dṛṣṭā devī na saṃdeho na cānyena hanūmatā
na hy anyaḥ karmaṇo hetuḥ sādhane tadvidho bhavet

हनूमति हि सिद्धिश्च मतिश्च मतिसत्तम
व्यवसायश्च वीर्यं च सूर्ये तेज इव ध्रुवम्

hanūmati hi siddhiś ca matiś ca matisattama
vyavasāyaś ca vīryaṃ ca sūrye teja iva dhruvam

जाम्बवान्यत्र नेता स्यादङ्गदश्च बलेश्वरः
हनूमांश्चाप्यधिष्ठाता न तस्य गतिरन्यथा

jāmbavān yatra netā syād aṅgadaś ca baleśvaraḥ
hanūmāṃś cāpy adhiṣṭhātā na tasya gatir anyathā

मा भूश्चिन्ता समायुक्तः संप्रत्यमितविक्रम

mā bhūś cintā samāyuktaḥ saṃpraty amitavikrama

ततः किल किला शब्दं शुश्रावासन्नमम्बरे
हनूमत्कर्मदृप्तानां नर्दतां काननौकसाम्
किष्किन्धामुपयातानां सिद्धिं कथयतामिव

tataḥ kila kilā śabdaṃ śuśrāvāsannam ambare
hanūmat karmadṛptānāṃ nardatāṃ kānanaukasām
kiṣkindhām upayātānāṃ siddhiṃ kathayatām iva

ततः श्रुत्वा निनादं तं कपीनां कपिसत्तमः
आयताञ्चितलाङ्गूलः सोऽभवद्धृष्टमानसः

tataḥ śrutvā ninādaṃ taṃ kapīnāṃ kapisattamaḥ
āyatāñcitalāṅgūlaḥ so 'bhavad dhṛṣṭamānasaḥ

आजग्मुस्तेऽपि हरयो रामदर्शनकाङ्क्षिणः
अङ्गदं पुरतः कृत्वा हनूमन्तं च वानरम्

ājagmus te 'pi harayo rāmadarśanakāṅkṣiṇaḥ
aṅgadaṃ purataḥ kṛtvā hanūmantaṃ ca vānaram

तेऽङ्गदप्रमुखा वीराः प्रहृष्टाश्च मुदान्विताः
निपेतुर्हरिराजस्य समीपे राघवस्य च

te 'ṅgadapramukhā vīrāḥ prahṛṣṭāś ca mudānvitāḥ
nipetur harirājasya samīpe rāghavasya ca

हनूमांश्च महाबहुः प्रणम्य शिरसा ततः
नियतामक्षतां देवीं राघवाय न्यवेदयत्

hanūmāṃś ca mahābahuḥ praṇamya śirasā tataḥ
niyatām akṣatāṃ devīṃ rāghavāya nyavedayat

निश्चितार्थं ततस्तस्मिन्सुग्रीवं पवनात्मजे
लक्ष्मणः प्रीतिमान्प्रीतं बहुमानादवैक्षत

niścitārthaṃ tatas tasmin sugrīvaṃ pavanātmaje
lakṣmaṇaḥ prītimān prītaṃ bahumānād avaikṣata

प्रीत्या च रममाणोऽथ राघवः परवीरहा
बहु मानेन महता हनूमन्तमवैक्षत

prītyā ca ramamāṇo 'tha rāghavaḥ paravīrahā
bahu mānena mahatā hanūmantam avaikṣata