Sundara Kanda, sarga 63

Sundarakāṇḍa · 26 Critical Edition verses

ततः प्रस्रवणं शैलं ते गत्वा चित्रकाननम्
प्रणम्य शिरसा रामं लक्ष्मणं च महाबलम्

tataḥ prasravaṇaṃ śailaṃ te gatvā citrakānanam
praṇamya śirasā rāmaṃ lakṣmaṇaṃ ca mahābalam

युवराजं पुरस्कृत्य सुग्रीवमभिवाद्य च
प्रवृत्तमथ सीतायाः प्रवक्तुमुपचक्रमुः

yuvarājaṃ puraskṛtya sugrīvam abhivādya ca
pravṛttam atha sītāyāḥ pravaktum upacakramuḥ

रावणान्तःपुरे रोधं राक्षसीभिश्च तर्जनम्
रामे समनुरागं च यश्चापि समयः कृतः

rāvaṇāntaḥpure rodhaṃ rākṣasībhiś ca tarjanam
rāme samanurāgaṃ ca yaś cāpi samayaḥ kṛtaḥ

एतदाख्यान्ति ते सर्वे हरयो राम संनिधौ
वैदेहीमक्षतां श्रुत्वा रामस्तूत्तरमब्रवीत्

etad ākhyānti te sarve harayo rāma saṃnidhau
vaidehīm akṣatāṃ śrutvā rāmas tūttaram abravīt

क्व सीता वर्तते देवी कथं च मयि वर्तते
एतन्मे सर्वमाख्यात वैदेहीं प्रति वानराः

kva sītā vartate devī kathaṃ ca mayi vartate
etan me sarvam ākhyāta vaidehīṃ prati vānarāḥ

रामस्य गदितं श्रुत्व हरयो रामसंनिधौ
चोदयन्ति हनूमन्तं सीतावृत्तान्तकोविदम्

rāmasya gaditaṃ śrutva harayo rāmasaṃnidhau
codayanti hanūmantaṃ sītāvṛttāntakovidam

श्रुत्वा तु वचनं तेषां हनूमान्मारुतात्मजः
उवाच वाक्यं वाक्यज्ञः सीताया दर्शनं यथा

śrutvā tu vacanaṃ teṣāṃ hanūmān mārutātmajaḥ
uvāca vākyaṃ vākyajñaḥ sītāyā darśanaṃ yathā

समुद्रं लङ्घयित्वाहं शतयोजनमायतम्
अगच्छं जानकीं सीतां मार्गमाणो दिदृक्षया

samudraṃ laṅghayitvāhaṃ śatayojanam āyatam
agacchaṃ jānakīṃ sītāṃ mārgamāṇo didṛkṣayā

तत्र लङ्केति नगरी रावणस्य दुरात्मनः
दक्षिणस्य समुद्रस्य तीरे वसति दक्षिणे

tatra laṅketi nagarī rāvaṇasya durātmanaḥ
dakṣiṇasya samudrasya tīre vasati dakṣiṇe

तत्र दृष्टा मया सीता रावणान्तःपुरे सती
संन्यस्य त्वयि जीवन्ती रामा राम मनोरथम्

tatra dṛṣṭā mayā sītā rāvaṇāntaḥpure satī
saṃnyasya tvayi jīvantī rāmā rāma manoratham

दृष्टा मे राक्षसी मध्ये तर्ज्यमाना मुहुर्मुहुः
राक्षसीभिर्विरूपाभी रक्षिता प्रमदावने

dṛṣṭā me rākṣasī madhye tarjyamānā muhur muhuḥ
rākṣasībhir virūpābhī rakṣitā pramadāvane

दुःखमापद्यते देवी तवादुःखोचिता सती
रावणान्तःपुरे रुद्ध्वा राक्षसीभिः सुरक्षिता

duḥkham āpadyate devī tavāduḥkhocitā satī
rāvaṇāntaḥpure ruddhvā rākṣasībhiḥ surakṣitā

एकवेणीधरा दीना त्वयि चिन्तापरायणा
अधःशय्या विवर्णाङ्गी पद्मिनीव हिमागमे

ekaveṇīdharā dīnā tvayi cintāparāyaṇā
adhaḥśayyā vivarṇāṅgī padminīva himāgame

रावणाद्विनिवृत्तार्था मर्तव्यकृतनिश्चया
देवी कथंचित्काकुत्स्थ त्वन्मना मार्गिता मया

rāvaṇād vinivṛttārthā martavyakṛtaniścayā
devī kathaṃ cit kākutstha tvanmanā mārgitā mayā

इक्ष्वाकुवंशविख्यातिं शनैः कीर्तयतानघ
स मया नरशार्दूल विश्वासमुपपादिता

ikṣvākuvaṃśavikhyātiṃ śanaiḥ kīrtayatānagha
sa mayā naraśārdūla viśvāsam upapāditā

ततः संभाषिता देवी सर्वमर्थं च दर्शिता
रामसुग्रीवसख्यं च श्रुत्वा प्रीतिमुपागता

tataḥ saṃbhāṣitā devī sarvam arthaṃ ca darśitā
rāmasugrīvasakhyaṃ ca śrutvā prītim upāgatā

नियतः समुदाचारो भक्तिश्चास्यास्तथा त्वयि
एवं मया महाभागा दृष्टा जनकनन्दिनी
उग्रेण तपसा युक्ता त्वद्भक्त्या पुरुषर्षभ

niyataḥ samudācāro bhaktiś cāsyās tathā tvayi
evaṃ mayā mahābhāgā dṛṣṭā janakanandinī
ugreṇa tapasā yuktā tvadbhaktyā puruṣarṣabha

अभिज्ञानं च मे दत्तं यथावृत्तं तवान्तिके
चित्रकूटे महाप्राज्ञ वायसं प्रति राघव

abhijñānaṃ ca me dattaṃ yathāvṛttaṃ tavāntike
citrakūṭe mahāprājña vāyasaṃ prati rāghava

विज्ञाप्यश्च नर व्याघ्रो रामो वायुसुत त्वया
अखिलेनेह यद्दृष्टमिति मामाह जानकी

vijñāpyaś ca nara vyāghro rāmo vāyusuta tvayā
akhileneha yad dṛṣṭam iti mām āha jānakī

इदं चास्मै प्रदातव्यं यत्नात्सुपरिरक्षितम्
ब्रुवता वचनान्येवं सुग्रीवस्योपशृण्वतः

idaṃ cāsmai pradātavyaṃ yatnāt suparirakṣitam
bruvatā vacanāny evaṃ sugrīvasyopaśṛṇvataḥ

एष चूडामणिः श्रीमान्मया ते यत्नरक्षितः
मनःशिलायास्तिकलस्तं स्मरस्वेति चाब्रवीत्

eṣa cūḍāmaṇiḥ śrīmān mayā te yatnarakṣitaḥ
manaḥśilāyās tikalas taṃ smarasveti cābravīt

एष निर्यातितः श्रीमान्मया ते वारिसंभवः
एतं दृष्ट्वा प्रमोदिष्ये व्यसने त्वामिवानघ

eṣa niryātitaḥ śrīmān mayā te vārisaṃbhavaḥ
etaṃ dṛṣṭvā pramodiṣye vyasane tvām ivānagha

जीवितं धारयिष्यामि मासं दशरथात्मज
ऊर्ध्वं मासान्न जीवेयं रक्षसां वशमागता

jīvitaṃ dhārayiṣyāmi māsaṃ daśarathātmaja
ūrdhvaṃ māsān na jīveyaṃ rakṣasāṃ vaśam āgatā

इति मामब्रवीत्सीता कृशाङ्गी धर्म चारिणी
रावणान्तःपुरे रुद्धा मृगीवोत्फुल्ललोचना

iti mām abravīt sītā kṛśāṅgī dharma cāriṇī
rāvaṇāntaḥpure ruddhā mṛgīvotphullalocanā

एतदेव मयाख्यातं सर्वं राघव यद्यथा
सर्वथा सागरजले संतारः प्रविधीयताम्

etad eva mayākhyātaṃ sarvaṃ rāghava yad yathā
sarvathā sāgarajale saṃtāraḥ pravidhīyatām

तौ जाताश्वासौ राजपुत्रौ विदित्वा; तच्चाभिज्ञानं राघवाय प्रदाय
देव्या चाख्यातं सर्वमेवानुपूर्व्या;द्वाचा संपूर्णं वायुपुत्रः शशंस

tau jātāśvāsau rājaputrau viditvā; tac cābhijñānaṃ rāghavāya pradāya
devyā cākhyātaṃ sarvam evānupūrvyād; vācā saṃpūrṇaṃ vāyuputraḥ śaśaṃsa