Sundara Kanda, sarga 65

एवमुक्तस्तु हनुमान्राघवेण महात्मना
सीताया भाषितं सर्वं न्यवेदयत राघवे

evam uktas tu hanumān rāghaveṇa mahātmanā
sītāyā bhāṣitaṃ sarvaṃ nyavedayata rāghave

इदमुक्तवती देवी जानकी पुरुषर्षभ
पूर्ववृत्तमभिज्ञानं चित्रकूटे यथा तथम्

idam uktavatī devī jānakī puruṣarṣabha
pūrvavṛttam abhijñānaṃ citrakūṭe yathā tatham

सुखसुप्ता त्वया सार्धं जानकी पूर्वमुत्थिता
वायसः सहसोत्पत्य विरराद स्तनान्तरे

sukhasuptā tvayā sārdhaṃ jānakī pūrvam utthitā
vāyasaḥ sahasotpatya virarāda stanāntare

पर्यायेण च सुप्तस्त्वं देव्यङ्के भरताग्रज
पुनश्च किल पक्षी स देव्या जनयति व्यथाम्

paryāyeṇa ca suptas tvaṃ devyaṅke bharatāgraja
punaś ca kila pakṣī sa devyā janayati vyathām

ततः पुनरुपागम्य विरराद भृशं किल
ततस्त्वं बोधितस्तस्याः शोणितेन समुक्षितः

tataḥ punar upāgamya virarāda bhṛśaṃ kila
tatas tvaṃ bodhitas tasyāḥ śoṇitena samukṣitaḥ

वायसेन च तेनैव सततं बाध्यमानया
बोधितः किल देव्यास्त्वं सुखसुप्तः परंतप

vāyasena ca tenaiva satataṃ bādhyamānayā
bodhitaḥ kila devyās tvaṃ sukhasuptaḥ paraṃtapa

तां तु दृष्ट्वा महाबाहो रादितां च स्तनान्तरे
आशीविष इव क्रुद्धो निःश्वसन्नभ्यभाषथाः

tāṃ tu dṛṣṭvā mahābāho rāditāṃ ca stanāntare
āśīviṣa iva kruddho niḥśvasann abhyabhāṣathāḥ

नखाग्रैः केन ते भीरु दारितं तु स्तनान्तरम्
कः क्रीडति सरोषेण पञ्चवक्त्रेण भोगिना

nakhāgraiḥ kena te bhīru dāritaṃ tu stanāntaram
kaḥ krīḍati saroṣeṇa pañcavaktreṇa bhoginā

निरीक्षमाणः सहसा वायसं समवैक्षताः
नखैः सरुधिरैस्तीक्ष्णैर्मामेवाभिमुखं स्थितम्

nirīkṣamāṇaḥ sahasā vāyasaṃ samavaikṣatāḥ
nakhaiḥ sarudhirais tīkṣṇair mām evābhimukhaṃ sthitam

सुतः किल स शक्रस्य वायसः पततां वरः
धरान्तरचरः शीघ्रं पवनस्य गतौ समः

sutaḥ kila sa śakrasya vāyasaḥ patatāṃ varaḥ
dharāntaracaraḥ śīghraṃ pavanasya gatau samaḥ

ततस्तस्मिन्महाबाहो कोपसंवर्तितेक्षणः
वायसे त्वं कृत्वाः क्रूरां मतिं मतिमतां वर

tatas tasmin mahābāho kopasaṃvartitekṣaṇaḥ
vāyase tvaṃ kṛtvāḥ krūrāṃ matiṃ matimatāṃ vara

स दर्भं संस्तराद्गृह्य ब्रह्मास्त्रेण न्ययोजयः
स दीप्त इव कालाग्निर्जज्वालाभिमुखः खगम्

sa darbhaṃ saṃstarād gṛhya brahmāstreṇa nyayojayaḥ
sa dīpta iva kālāgnir jajvālābhimukhaḥ khagam

स त्वं प्रदीप्तं चिक्षेप दर्भं तं वायसं प्रति
ततस्तु वायसं दीप्तः स दर्भोऽनुजगाम ह

sa tvaṃ pradīptaṃ cikṣepa darbhaṃ taṃ vāyasaṃ prati
tatas tu vāyasaṃ dīptaḥ sa darbho 'nujagāma ha

स पित्रा च परित्यक्तः सुरैः सर्वैर्महर्षिभिः
त्रीँल्लोकान्संपरिक्रम्य त्रातारं नाधिगच्छति

sa pitrā ca parityaktaḥ suraiḥ sarvair maharṣibhiḥ
trīm̐l lokān saṃparikramya trātāraṃ nādhigacchati

तं त्वं निपतितं भूमौ शरण्यः शरणागतम्
वधार्हमपि काकुत्स्थ कृपया परिपालयः

taṃ tvaṃ nipatitaṃ bhūmau śaraṇyaḥ śaraṇāgatam
vadhārham api kākutstha kṛpayā paripālayaḥ

मोघमस्त्रं न शक्यं तु कर्तुमित्येव राघव
ततस्तस्याक्षिकाकस्य हिनस्ति स्म स दक्षिणम्

mogham astraṃ na śakyaṃ tu kartum ity eva rāghava
tatas tasyākṣikākasya hinasti sma sa dakṣiṇam

राम त्वां स नमस्कृत्वा राज्ञो दशरथस्य च
विसृष्टस्तु तदा काकः प्रतिपेदे खमालयम्

rāma tvāṃ sa namaskṛtvā rājño daśarathasya ca
visṛṣṭas tu tadā kākaḥ pratipede kham ālayam

एवमस्त्रविदां श्रेष्ठः सत्त्ववाञ्शीलवानपि
किमर्थमस्त्रं रक्षःसु न योजयसि राघव

evam astravidāṃ śreṣṭhaḥ sattvavāñ śīlavān api
kimartham astraṃ rakṣaḥsu na yojayasi rāghava

न नागा नापि गन्धर्वा नासुरा न मरुद्गणाः
तव राम मुखे स्थातुं शक्ताः प्रतिसमाधितुम्

na nāgā nāpi gandharvā nāsurā na marudgaṇāḥ
tava rāma mukhe sthātuṃ śaktāḥ pratisamādhitum

तव वीर्यवतः कच्चिन्मयि यद्यस्ति संभ्रमः
क्षिप्रं सुनिशितैर्बाणैर्हन्यतां युधि रावणः

tava vīryavataḥ kaccin mayi yady asti saṃbhramaḥ
kṣipraṃ suniśitair bāṇair hanyatāṃ yudhi rāvaṇaḥ

भ्रातुरादेशमादाय लक्ष्मणो वा परंतपः
स किमर्थं नरवरो न मां रक्षति राघवः

bhrātur ādeśam ādāya lakṣmaṇo vā paraṃtapaḥ
sa kimarthaṃ naravaro na māṃ rakṣati rāghavaḥ

शक्तौ तौ पुरुषव्याघ्रौ वाय्वग्निसमतेजसौ
सुराणामपि दुर्धर्षौ किमर्थं मामुपेक्षतः

śaktau tau puruṣavyāghrau vāyvagnisamatejasau
surāṇām api durdharṣau kimarthaṃ mām upekṣataḥ

ममैव दुष्कृतं किंचिन्महदस्ति न संशयः
समर्थौ सहितौ यन्मां नापेक्षेते परंतपौ

mamaiva duṣkṛtaṃ kiṃ cin mahad asti na saṃśayaḥ
samarthau sahitau yan māṃ nāpekṣete paraṃtapau

वैदेह्या वचनं श्रुत्वा करुणं साश्रुभाषितम्
पुनरप्यहमार्यां तामिदं वचनमब्रुवम्

vaidehyā vacanaṃ śrutvā karuṇaṃ sāśrubhāṣitam
punar apy aham āryāṃ tām idaṃ vacanam abruvam

त्वच्छोकविमुखो रामो देवि सत्येन ते शपे
रामे दुःखाभिभूते च लक्ष्मणः परितप्यते

tvacchokavimukho rāmo devi satyena te śape
rāme duḥkhābhibhūte ca lakṣmaṇaḥ paritapyate

कथंचिद्भवती दृष्टा न कालः परिशोचितुम्
इमं मुहूर्तं दुःखानामन्तं द्रक्ष्यसि भामिनि

kathaṃ cid bhavatī dṛṣṭā na kālaḥ pariśocitum
imaṃ muhūrtaṃ duḥkhānām antaṃ drakṣyasi bhāmini

तावुभौ नरशार्दूलौ राजपुत्रावरिंदमौ
त्वद्दर्शनकृतोत्साहौ लङ्कां भस्मीकरिष्यतः

tāv ubhau naraśārdūlau rājaputrāv ariṃdamau
tvaddarśanakṛtotsāhau laṅkāṃ bhasmīkariṣyataḥ

हत्वा च समरे रौद्रं रावणं सह बान्धवम्
राघवस्त्वां महाबाहुः स्वां पुरीं नयते ध्रुवम्

hatvā ca samare raudraṃ rāvaṇaṃ saha bāndhavam
rāghavas tvāṃ mahābāhuḥ svāṃ purīṃ nayate dhruvam

यत्तु रामो विजानीयादभिज्ञानमनिन्दिते
प्रीतिसंजननं तस्य प्रदातुं तत्त्वमर्हसि

yat tu rāmo vijānīyād abhijñānam anindite
prītisaṃjananaṃ tasya pradātuṃ tattvam arhasi

साभिवीक्ष्य दिशः सर्वा वेण्युद्ग्रथनमुत्तमम्
मुक्त्वा वस्त्राद्ददौ मह्यं मणिमेतं महाबल

sābhivīkṣya diśaḥ sarvā veṇyudgrathanam uttamam
muktvā vastrād dadau mahyaṃ maṇim etaṃ mahābala

प्रतिगृह्य मणिं दिव्यं तव हेतो रघूत्तम
शिरसा संप्रणम्यैनामहमागमने त्वरे

pratigṛhya maṇiṃ divyaṃ tava heto raghūttama
śirasā saṃpraṇamyainām aham āgamane tvare

गमने च कृतोत्साहमवेक्ष्य वरवर्णिनी
विवर्धमानं च हि मामुवाच जनकात्मजा
अश्रुपूर्णमुखी दीना बाष्पसंदिग्धभाषिणी

gamane ca kṛtotsāham avekṣya varavarṇinī
vivardhamānaṃ ca hi mām uvāca janakātmajā
aśrupūrṇamukhī dīnā bāṣpasaṃdigdhabhāṣiṇī

हनुमन्सिंहसंकाशौ तावुभौ रामलक्ष्मणौ
सुग्रीवं च सहामात्यं सर्वान्ब्रूया अनामयम्

hanuman siṃhasaṃkāśau tāv ubhau rāmalakṣmaṇau
sugrīvaṃ ca sahāmātyaṃ sarvān brūyā anāmayam

यथा च स महाबाहुर्मां तारयति राघवः
अस्माद्दुःखाम्बुसंरोधात्तत्समाधातुमर्हसि

yathā ca sa mahābāhur māṃ tārayati rāghavaḥ
asmād duḥkhāmbusaṃrodhāt tat samādhātum arhasi

इमं च तीव्रं मम शोकवेगं; रक्षोभिरेभिः परिभर्त्सनं च
ब्रूयास्तु रामस्य गतः समीपं; शिवश्च तेऽध्वास्तु हरिप्रवीर

imaṃ ca tīvraṃ mama śokavegaṃ; rakṣobhir ebhiḥ paribhartsanaṃ ca
brūyās tu rāmasya gataḥ samīpaṃ; śivaś ca te 'dhvāstu haripravīra

एतत्तवार्या नृपराजसिंह; सीता वचः प्राह विषादपूर्वम्
एतच्च बुद्ध्वा गदितं मया त्वं; श्रद्धत्स्व सीतां कुशलां समग्राम्

etat tavāryā nṛparājasiṃha; sītā vacaḥ prāha viṣādapūrvam
etac ca buddhvā gaditaṃ mayā tvaṃ; śraddhatsva sītāṃ kuśalāṃ samagrām