Sundara Kanda, sarga 8

तत्र दिव्योपमं मुख्यं स्फाटिकं रत्नभूषितम्
अवेक्षमाणो हनुमान्ददर्श शयनासनम्

tatra divyopamaṃ mukhyaṃ sphāṭikaṃ ratnabhūṣitam
avekṣamāṇo hanumān dadarśa śayanāsanam

तस्य चैकतमे देशे सोऽग्र्यमाल्यविभूषितम्
ददर्श पाण्डुरं छत्रं ताराधिपतिसंनिभम्

tasya caikatame deśe so 'gryamālyavibhūṣitam
dadarśa pāṇḍuraṃ chatraṃ tārādhipatisaṃnibham

बालव्यजनहस्ताभिर्वीज्यमानं समन्ततः
गन्धैश्च विविधैर्जुष्टं वरधूपेन धूपितम्

bālavyajanahastābhir vījyamānaṃ samantataḥ
gandhaiś ca vividhair juṣṭaṃ varadhūpena dhūpitam

परमास्तरणास्तीर्णमाविकाजिनसंवृतम्
दामभिर्वरमाल्यानां समन्तादुपशोभितम्

paramāstaraṇāstīrṇam āvikājinasaṃvṛtam
dāmabhir varamālyānāṃ samantād upaśobhitam

तस्मिञ्जीमूतसंकाशं प्रदीप्तोत्तमकुण्डलम्
लोहिताक्षं महाबाहुं महारजतवाससं

tasmiñ jīmūtasaṃkāśaṃ pradīptottamakuṇḍalam
lohitākṣaṃ mahābāhuṃ mahārajatavāsasaṃ

लोहितेनानुलिप्ताङ्गं चन्दनेन सुगन्धिना
संध्यारक्तमिवाकाशे तोयदं सतडिद्गुणम्

lohitenānuliptāṅgaṃ candanena sugandhinā
saṃdhyāraktam ivākāśe toyadaṃ sataḍidguṇam

वृतमाभरणैर्दिव्यैः सुरूपं कामरूपिणम्
सवृक्षवनगुल्माढ्यं प्रसुप्तमिव मन्दरम्

vṛtam ābharaṇair divyaiḥ surūpaṃ kāmarūpiṇam
savṛkṣavanagulmāḍhyaṃ prasuptam iva mandaram

क्रीडित्वोपरतं रात्रौ वराभरणभूषितम्
प्रियं राक्षसकन्यानां राक्षसानां सुखावहम्

krīḍitvoparataṃ rātrau varābharaṇabhūṣitam
priyaṃ rākṣasakanyānāṃ rākṣasānāṃ sukhāvaham

पीत्वाप्युपरतं चापि ददर्श स महाकपिः
भास्करे शयने वीरं प्रसुप्तं राक्षसाधिपम्

pītvāpy uparataṃ cāpi dadarśa sa mahākapiḥ
bhāskare śayane vīraṃ prasuptaṃ rākṣasādhipam

निःश्वसन्तं यथा नागं रावणं वानरोत्तमः
आसाद्य परमोद्विग्नः सोऽपासर्पत्सुभीतवत्

niḥśvasantaṃ yathā nāgaṃ rāvaṇaṃ vānarottamaḥ
āsādya paramodvignaḥ so 'pāsarpat subhītavat

अथारोहणमासाद्य वेदिकान्तरमाश्रितः
सुप्तं राक्षसशार्दूलं प्रेक्षते स्म महाकपिः

athārohaṇam āsādya vedikāntaram āśritaḥ
suptaṃ rākṣasaśārdūlaṃ prekṣate sma mahākapiḥ

शुशुभे राक्षसेन्द्रस्य स्वपतः शयनोत्तमम्
गन्धहस्तिनि संविष्टे यथाप्रस्रवणं महत्

śuśubhe rākṣasendrasya svapataḥ śayanottamam
gandhahastini saṃviṣṭe yathāprasravaṇaṃ mahat

काञ्चनाङ्गदनद्धौ च ददर्श स महात्मनः
विक्षिप्तौ राक्षसेन्द्रस्य भुजाविन्द्रध्वजोपमौ

kāñcanāṅgadanaddhau ca dadarśa sa mahātmanaḥ
vikṣiptau rākṣasendrasya bhujāv indradhvajopamau

ऐरावतविषाणाग्रैरापीडितकृतव्रणौ
वज्रोल्लिखितपीनांसौ विष्णुचक्रपरिक्षितौ

airāvataviṣāṇāgrair āpīḍitakṛtavraṇau
vajrollikhitapīnāṃsau viṣṇucakraparikṣitau

पीनौ समसुजातांसौ संगतौ बलसंयुतौ
सुलक्षण नखाङ्गुष्ठौ स्वङ्गुलीतललक्षितौ

pīnau samasujātāṃsau saṃgatau balasaṃyutau
sulakṣaṇa nakhāṅguṣṭhau svaṅgulītalalakṣitau

संहतौ परिघाकारौ वृत्तौ करिकरोपमौ
विक्षिप्तौ शयने शुभ्रे पञ्चशीर्षाविवोरगौ

saṃhatau parighākārau vṛttau karikaropamau
vikṣiptau śayane śubhre pañcaśīrṣāv ivoragau

शशक्षतजकल्पेन सुशीतेन सुगन्धिना
चन्दनेन परार्ध्येन स्वनुलिप्तौ स्वलंकृतौ

śaśakṣatajakalpena suśītena sugandhinā
candanena parārdhyena svanuliptau svalaṃkṛtau

उत्तमस्त्रीविमृदितौ गन्धोत्तमनिषेवितौ
यक्षपन्नगगन्धर्वदेवदानवराविणौ

uttamastrīvimṛditau gandhottamaniṣevitau
yakṣapannagagandharvadevadānavarāviṇau

ददर्श स कपिस्तस्य बाहू शयनसंस्थितौ
मन्दरस्यान्तरे सुप्तौ महार्ही रुषिताविव

dadarśa sa kapis tasya bāhū śayanasaṃsthitau
mandarasyāntare suptau mahārhī ruṣitāv iva

ताभ्यां स परिपूर्णाभ्यां भुजाभ्यां राक्षसाधिपः
शुशुभेऽचलसंकाशः शृङ्गाभ्यामिव मन्दरः

tābhyāṃ sa paripūrṇābhyāṃ bhujābhyāṃ rākṣasādhipaḥ
śuśubhe 'calasaṃkāśaḥ śṛṅgābhyām iva mandaraḥ

चूतपुंनागसुरभिर्बकुलोत्तमसंयुतः
मृष्टान्नरससंयुक्तः पानगन्धपुरःसरः

cūtapuṃnāgasurabhir bakulottamasaṃyutaḥ
mṛṣṭānnarasasaṃyuktaḥ pānagandhapuraḥsaraḥ

तस्य राक्षससिंहस्य निश्चक्राम मुखान्महान्
शयानस्य विनिःश्वासः पूरयन्निव तद्गृहम्

tasya rākṣasasiṃhasya niścakrāma mukhān mahān
śayānasya viniḥśvāsaḥ pūrayann iva tad gṛham

मुक्तामणिविचित्रेण काञ्चनेन विराजता
मुकुटेनापवृत्तेन कुण्डलोज्ज्वलिताननम्

muktāmaṇivicitreṇa kāñcanena virājatā
mukuṭenāpavṛttena kuṇḍalojjvalitānanam

रक्तचन्दनदिग्धेन तथा हारेण शोभिता
पीनायतविशालेन वक्षसाभिविराजितम्

raktacandanadigdhena tathā hāreṇa śobhitā
pīnāyataviśālena vakṣasābhivirājitam

पाण्डुरेणापविद्धेन क्षौमेण क्षतजेक्षणम्
महार्हेण सुसंवीतं पीतेनोत्तमवाससा

pāṇḍureṇāpaviddhena kṣaumeṇa kṣatajekṣaṇam
mahārheṇa susaṃvītaṃ pītenottamavāsasā

माषराशिप्रतीकाशं निःश्वसन्तं भुजङ्गवत्
गाङ्गे महति तोयान्ते प्रसुतमिव कुञ्जरम्

māṣarāśipratīkāśaṃ niḥśvasantaṃ bhujaṅgavat
gāṅge mahati toyānte prasutamiva kuñjaram

चतुर्भिः काञ्चनैर्दीपैर्दीप्यमानैश्चतुर्दिशम्
प्रकाशीकृतसर्वाङ्गं मेघं विद्युद्गणैरिव

caturbhiḥ kāñcanair dīpair dīpyamānaiś caturdiśam
prakāśīkṛtasarvāṅgaṃ meghaṃ vidyudgaṇair iva

पादमूलगताश्चापि ददर्श सुमहात्मनः
पत्नीः स प्रियभार्यस्य तस्य रक्षःपतेर्गृहे

pādamūlagatāś cāpi dadarśa sumahātmanaḥ
patnīḥ sa priyabhāryasya tasya rakṣaḥpater gṛhe

शशिप्रकाशवदना वरकुण्डलभूषिताः
अम्लानमाल्याभरणा ददर्श हरियूथपः

śaśiprakāśavadanā varakuṇḍalabhūṣitāḥ
amlānamālyābharaṇā dadarśa hariyūthapaḥ

नृत्तवादित्रकुशला राक्षसेन्द्रभुजाङ्कगाः
वराभरणधारिण्यो निषन्ना ददृशे कपिः

nṛttavāditrakuśalā rākṣasendrabhujāṅkagāḥ
varābharaṇadhāriṇyo niṣannā dadṛśe kapiḥ

वज्रवैदूर्यगर्भाणि श्रवणान्तेषु योषिताम्
ददर्श तापनीयानि कुण्डलान्यङ्गदानि च

vajravaidūryagarbhāṇi śravaṇānteṣu yoṣitām
dadarśa tāpanīyāni kuṇḍalāny aṅgadāni ca

तासां चन्द्रोपमैर्वक्त्रैः शुभैर्ललितकुण्डलैः
विरराज विमानं तन्नभस्तारागणैरिव

tāsāṃ candropamair vaktraiḥ śubhair lalitakuṇḍalaiḥ
virarāja vimānaṃ tan nabhas tārāgaṇair iva

मदव्यायामखिन्नास्ता राक्षसेन्द्रस्य योषितः
तेषु तेष्ववकाशेषु प्रसुप्तास्तनुमध्यमाः

madavyāyāmakhinnās tā rākṣasendrasya yoṣitaḥ
teṣu teṣv avakāśeṣu prasuptās tanumadhyamāḥ

काचिद्वीणां परिष्वज्य प्रसुप्ता संप्रकाशते
महानदीप्रकीर्णेव नलिनी पोतमाश्रिता

kā cid vīṇāṃ pariṣvajya prasuptā saṃprakāśate
mahānadīprakīrṇeva nalinī potam āśritā

अन्या कक्षगतेनैव मड्डुकेनासितेक्षणा
प्रसुप्ता भामिनी भाति बालपुत्रेव वत्सला

anyā kakṣagatenaiva maḍḍukenāsitekṣaṇā
prasuptā bhāminī bhāti bālaputreva vatsalā

पटहं चारुसर्वाङ्गी पीड्य शेते शुभस्तनी
चिरस्य रमणं लब्ध्वा परिष्वज्येव कामिनी

paṭahaṃ cārusarvāṅgī pīḍya śete śubhastanī
cirasya ramaṇaṃ labdhvā pariṣvajyeva kāminī

काचिदंशं परिष्वज्य सुप्ता कमललोचना
निद्रावशमनुप्राप्ता सहकान्तेव भामिनी

kā cid aṃśaṃ pariṣvajya suptā kamalalocanā
nidrāvaśam anuprāptā sahakānteva bhāminī

अन्या कनकसंकाशैर्मृदुपीनैर्मनोरमैः
मृदङ्गं परिपीड्याङ्गैः प्रसुप्ता मत्तलोचना

anyā kanakasaṃkāśair mṛdupīnair manoramaiḥ
mṛdaṅgaṃ paripīḍyāṅgaiḥ prasuptā mattalocanā

भुजपार्श्वान्तरस्थेन कक्षगेण कृशोदरी
पणवेन सहानिन्द्या सुप्ता मदकृतश्रमा

bhujapārśvāntarasthena kakṣageṇa kṛśodarī
paṇavena sahānindyā suptā madakṛtaśramā

डिण्डिमं परिगृह्यान्या तथैवासक्तडिण्डिमा
प्रसुप्ता तरुणं वत्समुपगूह्येव भामिनी

ḍiṇḍimaṃ parigṛhyānyā tathaivāsaktaḍiṇḍimā
prasuptā taruṇaṃ vatsam upagūhyeva bhāminī

काचिदाडम्बरं नारी भुजसंभोगपीडितम्
कृत्वा कमलपत्राक्षी प्रसुप्ता मदमोहिता

kā cid āḍambaraṃ nārī bhujasaṃbhogapīḍitam
kṛtvā kamalapatrākṣī prasuptā madamohitā

कलशीमपविद्ध्यान्या प्रसुप्ता भाति भामिनी
वसन्ते पुष्पशबला मालेव परिमार्जिता

kalaśīm apaviddhyānyā prasuptā bhāti bhāminī
vasante puṣpaśabalā māleva parimārjitā

पाणिभ्यां च कुचौ काचित्सुवर्णकलशोपमौ
उपगूह्याबला सुप्ता निद्राबलपराजिता

pāṇibhyāṃ ca kucau kā cit suvarṇakalaśopamau
upagūhyābalā suptā nidrābalaparājitā

अन्या कमलपत्राक्षी पूर्णेन्दुसदृशानना
अन्यामालिङ्ग्य सुश्रोणी प्रसुप्ता मदविह्वला

anyā kamalapatrākṣī pūrṇendusadṛśānanā
anyām āliṅgya suśroṇī prasuptā madavihvalā

आतोद्यानि विचित्राणि परिष्वज्य वरस्त्रियः
निपीड्य च कुचैः सुप्ताः कामिन्यः कामुकानिव

ātodyāni vicitrāṇi pariṣvajya varastriyaḥ
nipīḍya ca kucaiḥ suptāḥ kāminyaḥ kāmukān iva

तासामेकान्तविन्यस्ते शयानां शयने शुभे
ददर्श रूपसंपन्नामपरां स कपिः स्त्रियम्

tāsām ekāntavinyaste śayānāṃ śayane śubhe
dadarśa rūpasaṃpannām aparāṃ sa kapiḥ striyam

मुक्तामणिसमायुक्तैर्भूषणैः सुविभूषिताम्
विभूषयन्तीमिव च स्वश्रिया भवनोत्तमम्

muktāmaṇisamāyuktair bhūṣaṇaiḥ suvibhūṣitām
vibhūṣayantīm iva ca svaśriyā bhavanottamam

गौरीं कनकवर्णाभामिष्टामन्तःपुरेश्वरीम्
कपिर्मन्दोदरीं तत्र शयानां चारुरूपिणीम्

gaurīṃ kanakavarṇābhām iṣṭām antaḥpureśvarīm
kapir mandodarīṃ tatra śayānāṃ cārurūpiṇīm

स तां दृष्ट्वा महाबाहुर्भूषितां मारुतात्मजः
तर्कयामास सीतेति रूपयौवनसंपदा
हर्षेण महता युक्तो ननन्द हरियूथपः

sa tāṃ dṛṣṭvā mahābāhur bhūṣitāṃ mārutātmajaḥ
tarkayām āsa sīteti rūpayauvanasaṃpadā
harṣeṇa mahatā yukto nananda hariyūthapaḥ

आस्फोटयामास चुचुम्ब पुच्छं; ननन्द चिक्रीड जगौ जगाम
स्तम्भानरोहन्निपपात भूमौ; निदर्शयन्स्वां प्रकृतिं कपीनाम्

āsphoṭayām āsa cucumba pucchaṃ; nananda cikrīḍa jagau jagāma
stambhān arohan nipapāta bhūmau; nidarśayan svāṃ prakṛtiṃ kapīnām