Yuddha Kanda, sarga 1

Yuddhakāṇḍa · 16 Critical Edition verses · 3 Southern-only

श्रुत्वा हनुमतो वाक्यं यथावदभिभाषितम्
रामः प्रीतिसमायुक्तो वाक्यमुत्तरमब्रवीत्

śrutvā hanumato vākyaṃ yathāvad abhibhāṣitam
rāmaḥ prītisamāyukto vākyam uttaram abravīt

कृतं हनुमता कार्यं सुमहद्भुवि दुष्करम्
मनसापि यदन्येन न शक्यं धरणीतले

kṛtaṃ hanumatā kāryaṃ sumahad bhuvi duṣkaram
manasāpi yad anyena na śakyaṃ dharaṇītale

न हि तं परिपश्यामि यस्तरेत महार्णवम्
अन्यत्र गरुणाद्वायोरन्यत्र च हनूमतः

na hi taṃ paripaśyāmi yas tareta mahārṇavam
anyatra garuṇād vāyor anyatra ca hanūmataḥ

देवदानवयक्षाणां गन्धर्वोरगरक्षसाम्
अप्रधृष्यां पुरीं लङ्कां रावणेन सुरक्षिताम्

devadānavayakṣāṇāṃ gandharvoragarakṣasām
apradhṛṣyāṃ purīṃ laṅkāṃ rāvaṇena surakṣitām

प्रविष्टः सत्त्वमाश्रित्य जीवन्को नाम निष्क्रमेत्
को विशेत्सुदुराधर्षां राक्षसैश्च सुरक्षिताम्
यो वीर्यबलसंपन्नो न समः स्याद्धनूमतः

praviṣṭaḥ sattvam āśritya jīvan ko nāma niṣkramet
ko viśet sudurādharṣāṃ rākṣasaiś ca surakṣitām
yo vīryabalasaṃpanno na samaḥ syād dhanūmataḥ

भृत्यकार्यं हनुमता सुग्रीवस्य कृतं महत्
एवं विधाय स्वबलं सदृशं विक्रमस्य च

bhṛtyakāryaṃ hanumatā sugrīvasya kṛtaṃ mahat
evaṃ vidhāya svabalaṃ sadṛśaṃ vikramasya ca

यो हि भृत्यो नियुक्तः सन्भर्त्रा कर्मणि दुष्करे
कुर्यात्तदनुरागेण तमाहुः पुरुषोत्तमम्

yo hi bhṛtyo niyuktaḥ san bhartrā karmaṇi duṣkare
kuryāt tadanurāgeṇa tam āhuḥ puruṣottamam

नियुक्तोय: परं कार्यं न कुर्यान्नृपतेः प्रियम् ।

भृत्योऽभृत्यस्समर्थोऽपि तमाहुर्मध्यमं नरम्

niyuktoyaḥ paraṃ kāryaṃ na kuryānnṛpateḥ priyam |

bhṛtyo'bhṛtyassamartho'pi tamāhurmadhyamaṃ naram

नियुक्तो नृपतेः कार्यं न कुर्याद्यः समाहितः
भृत्यो युक्तः समर्थश्च तमाहुः पुरुषाधमम्

niyukto nṛpateḥ kāryaṃ na kuryād yaḥ samāhitaḥ
bhṛtyo yuktaḥ samarthaś ca tam āhuḥ puruṣādhamam

तन्नियोगे नियुक्तेन कृतं कृत्यं हनूमता
न चात्मा लघुतां नीतः सुग्रीवश्चापि तोषितः

tanniyoge niyuktena kṛtaṃ kṛtyaṃ hanūmatā
na cātmā laghutāṃ nītaḥ sugrīvaś cāpi toṣitaḥ

अहं च रघुवंशश्च लक्ष्मणश्च महाबलः
वैदेह्या दर्शनेनाद्य धर्मतः परिरक्षिताः

ahaṃ ca raghuvaṃśaś ca lakṣmaṇaś ca mahābalaḥ
vaidehyā darśanenādya dharmataḥ parirakṣitāḥ

इदं तु मम दीनस्या मनो भूयः प्रकर्षति
यदिहास्य प्रियाख्यातुर्न कुर्मि सदृशं प्रियम्

idaṃ tu mama dīnasyā mano bhūyaḥ prakarṣati
yad ihāsya priyākhyātur na kurmi sadṛśaṃ priyam

एष सर्वस्वभूतस्तु परिष्वङ्गो हनूमतः
मया कालमिमं प्राप्य दत्तस्तस्य महात्मनः

eṣa sarvasvabhūtas tu pariṣvaṅgo hanūmataḥ
mayā kālam imaṃ prāpya dattas tasya mahātmanaḥ

इत्युक्त्वा प्रीतिहृष्टाङ्गो रामस्तं परिषस्वजे ।

हनूमन्तं कृतात्मानं कृतकार्यमुपागतम्

ityuktvā prītihṛṣṭāṅgo rāmastaṃ pariṣasvaje |

hanūmantaṃ kṛtātmānaṃ kṛtakāryamupāgatam

ध्यात्वा पुनरुवाचेदं वचनं रघुनन्दनः ।

हरीणामीश्वरस्यापि सुग्रीवस्योपशृण्वतः

dhyātvā punaruvācedaṃ vacanaṃ raghunandanaḥ |

harīṇāmīśvarasyāpi sugrīvasyopaśṛṇvataḥ

सर्वथा सुकृतं तावत्सीतायाः परिमार्गणम्
सागरं तु समासाद्य पुनर्नष्टं मनो मम

sarvathā sukṛtaṃ tāvat sītāyāḥ parimārgaṇam
sāgaraṃ tu samāsādya punar naṣṭaṃ mano mama

कथं नाम समुद्रस्य दुष्पारस्य महाम्भसः
हरयो दक्षिणं पारं गमिष्यन्ति समाहिताः

kathaṃ nāma samudrasya duṣpārasya mahāmbhasaḥ
harayo dakṣiṇaṃ pāraṃ gamiṣyanti samāhitāḥ

यद्यप्येष तु वृत्तान्तो वैदेह्या गदितो मम
समुद्रपारगमने हरीणां किमिवोत्तरम्

yady apy eṣa tu vṛttānto vaidehyā gadito mama
samudrapāragamane harīṇāṃ kim ivottaram

इत्युक्त्वा शोकसंभ्रान्तो रामः शत्रुनिबर्हणः
हनूमन्तं महाबाहुस्ततो ध्यानमुपागमत्

ity uktvā śokasaṃbhrānto rāmaḥ śatrunibarhaṇaḥ
hanūmantaṃ mahābāhus tato dhyānam upāgamat