Yuddha Kanda, sarga 102

स उवाच महाप्रज्ञमभिगम्य प्लवंगमः
रामं वचनमर्थज्ञो वरं सर्वधनुष्मताम्

sa uvāca mahāprajñam abhigamya plavaṃgamaḥ
rāmaṃ vacanam arthajño varaṃ sarvadhanuṣmatām

यन्निमित्तोऽयमारम्भः कर्मणां च फलोदयः
तां देवीं शोकसंतप्तां मैथिलीं द्रष्टुमर्हसि

yannimitto 'yam ārambhaḥ karmaṇāṃ ca phalodayaḥ
tāṃ devīṃ śokasaṃtaptāṃ maithilīṃ draṣṭum arhasi

सा हि शोकसमाविष्टा बाष्पपर्याकुलेक्षणा
मैथिली विजयं श्रुत्वा तव हर्षमुपागमत्

sā hi śokasamāviṣṭā bāṣpaparyākulekṣaṇā
maithilī vijayaṃ śrutvā tava harṣam upāgamat

पूर्वकात्प्रत्ययाच्चाहमुक्तो विश्वस्तया तया
भर्तारं द्रष्टुमिच्छामि कृतार्थं सहलक्ष्मणम्

pūrvakāt pratyayāc cāham ukto viśvastayā tayā
bhartāraṃ draṣṭum icchāmi kṛtārthaṃ sahalakṣmaṇam

एवमुक्तो हनुमता रामो धर्मभृतां वरः
अगच्छत्सहसा ध्यानमासीद्बाष्पपरिप्लुतः

evam ukto hanumatā rāmo dharmabhṛtāṃ varaḥ
agacchat sahasā dhyānam āsīd bāṣpapariplutaḥ

दीर्घमुष्णं च निश्वस्य मेदिनीमवलोकयन्
उवाच मेघसंकाशं विभीषणमुपस्थितम्

dīrgham uṣṇaṃ ca niśvasya medinīm avalokayan
uvāca meghasaṃkāśaṃ vibhīṣaṇam upasthitam

दिव्याङ्गरागां वैदेहीं दिव्याभरणभूषिताम्
इह सीतां शिरःस्नातामुपस्थापय माचिरम्

divyāṅgarāgāṃ vaidehīṃ divyābharaṇabhūṣitām
iha sītāṃ śiraḥsnātām upasthāpaya māciram

एवमुक्तस्तु रामेण त्वरमाणो विभीषणः
प्रविश्यान्तःपुरं सीतां स्त्रीभिः स्वाभिरचोदयत्

evam uktas tu rāmeṇa tvaramāṇo vibhīṣaṇaḥ
praviśyāntaḥpuraṃ sītāṃ strībhiḥ svābhir acodayat

दिव्याङ्गरागा वैदेही दिव्याभरणभूषिता
यानमारोह भद्रं ते भर्ता त्वां द्रष्टुमिच्छति

divyāṅgarāgā vaidehī divyābharaṇabhūṣitā
yānam āroha bhadraṃ te bhartā tvāṃ draṣṭum icchati

एवमुक्ता तु वैदेही प्रत्युवाच विभीषणम्
अस्नाता द्रष्टुमिच्छामि भर्तारं राक्षसाधिप

evam uktā tu vaidehī pratyuvāca vibhīṣaṇam
asnātā draṣṭum icchāmi bhartāraṃ rākṣasādhipa

तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा प्रत्युवाच विभीषणः
यथाह रामो भर्ता ते तत्तथा कर्तुमर्हसि

tasyās tad vacanaṃ śrutvā pratyuvāca vibhīṣaṇaḥ
yathāha rāmo bhartā te tat tathā kartum arhasi

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा मैथिली भर्तृदेवता
भर्तृभक्तिव्रता साध्वी तथेति प्रत्यभाषत

tasya tad vacanaṃ śrutvā maithilī bhartṛdevatā
bhartṛbhaktivratā sādhvī tatheti pratyabhāṣata

ततः सीतां शिरःस्नातां युवतीभिरलंकृताम्
महार्हाभरणोपेतां महार्हाम्बरधारिणीम्

tataḥ sītāṃ śiraḥsnātāṃ yuvatībhir alaṃkṛtām
mahārhābharaṇopetāṃ mahārhāmbaradhāriṇīm

आरोप्य शिबिकां दीप्तां परार्ध्याम्बरसंवृताम्
रक्षोभिर्बहुभिर्गुप्तामाजहार विभीषणः

āropya śibikāṃ dīptāṃ parārdhyāmbarasaṃvṛtām
rakṣobhir bahubhir guptām ājahāra vibhīṣaṇaḥ

सोऽभिगम्य महात्मानं ज्ञात्वाभिध्यानमास्थितम्
प्रणतश्च प्रहृष्टश्च प्राप्तां सीतां न्यवेदयत्

so 'bhigamya mahātmānaṃ jñātvābhidhyānam āsthitam
praṇataś ca prahṛṣṭaś ca prāptāṃ sītāṃ nyavedayat

तामागतामुपश्रुत्य रक्षोगृहचिरोषिताम्
हर्षो दैन्यं च रोषश्च त्रयं राघवमाविशत्

tām āgatām upaśrutya rakṣogṛhaciroṣitām
harṣo dainyaṃ ca roṣaś ca trayaṃ rāghavam āviśat

ततः पार्श्वगतं दृष्ट्वा सविमर्शं विचारयन्
विभीषणमिदं वाक्यमहृष्टो राघवोऽब्रवीत्

tataḥ pārśvagataṃ dṛṣṭvā savimarśaṃ vicārayan
vibhīṣaṇam idaṃ vākyam ahṛṣṭo rāghavo 'bravīt

राक्षसाधिपते सौम्य नित्यं मद्विजये रत
वैदेही संनिकर्षं मे शीघ्रं समुपगच्छतु

rākṣasādhipate saumya nityaṃ madvijaye rata
vaidehī saṃnikarṣaṃ me śīghraṃ samupagacchatu

स तद्वचनमाज्ञाय राघवस्य विभीषणः
तूर्णमुत्सारणे यत्नं कारयामास सर्वतः

sa tad vacanam ājñāya rāghavasya vibhīṣaṇaḥ
tūrṇam utsāraṇe yatnaṃ kārayām āsa sarvataḥ

कञ्चुकोष्णीषिणस्तत्र वेत्रझर्झरपाणयः
उत्सारयन्तः पुरुषाः समन्तात्परिचक्रमुः

kañcukoṣṇīṣiṇas tatra vetrajharjharapāṇayaḥ
utsārayantaḥ puruṣāḥ samantāt paricakramuḥ

ऋक्षाणां वानराणां च राक्षसानां च सर्वतः
वृन्दान्युत्सार्यमाणानि दूरमुत्ससृजुस्ततः

ṛkṣāṇāṃ vānarāṇāṃ ca rākṣasānāṃ ca sarvataḥ
vṛndāny utsāryamāṇāni dūram utsasṛjus tataḥ

तेषामुत्सार्यमाणानां सर्वेषां ध्वनिरुत्थितः
वायुनोद्वर्तमानस्य सागरस्येव निस्वनः

teṣām utsāryamāṇānāṃ sarveṣāṃ dhvanir utthitaḥ
vāyunodvartamānasya sāgarasyeva nisvanaḥ

उत्सार्यमाणांस्तान्दृष्ट्वा समन्ताज्जातसंभ्रमान्
दाक्षिण्यात्तदमर्षाच्च वारयामास राघवः

utsāryamāṇāṃs tān dṛṣṭvā samantāj jātasaṃbhramān
dākṣiṇyāt tadamarṣāc ca vārayām āsa rāghavaḥ

संरब्धश्चाब्रवीद्रामश्चक्षुषा प्रदहन्निव
विभीषणं महाप्राज्ञं सोपालम्भमिदं वचः

saṃrabdhaś cābravīd rāmaś cakṣuṣā pradahann iva
vibhīṣaṇaṃ mahāprājñaṃ sopālambham idaṃ vacaḥ

किमर्थं मामनादृत्य कृश्यतेऽयं त्वया जनः
निवर्तयैनमुद्योगं जनोऽयं स्वजनो मम

kimarthaṃ mām anādṛtya kṛśyate 'yaṃ tvayā janaḥ
nivartayainam udyogaṃ jano 'yaṃ svajano mama

न गृहाणि न वस्त्राणि न प्राकारास्तिरस्क्रियाः
नेदृशा राजसत्कारा वृत्तमावरणं स्त्रियः

na gṛhāṇi na vastrāṇi na prākārās tiraskriyāḥ
nedṛśā rājasatkārā vṛttam āvaraṇaṃ striyaḥ

व्यसनेषु न कृच्छ्रेषु न युद्धे न स्वयंवरे
न क्रतौ नो विवाहे च दर्शनं दुष्यते स्त्रियः

vyasaneṣu na kṛcchreṣu na yuddhe na svayaṃvare
na kratau no vivāhe ca darśanaṃ duṣyate striyaḥ

सैषा युद्धगता चैव कृच्छ्रे महति च स्थिता
दर्शनेऽस्या न दोषः स्यान्मत्समीपे विशेषतः

saiṣā yuddhagatā caiva kṛcchre mahati ca sthitā
darśane 'syā na doṣaḥ syān matsamīpe viśeṣataḥ

तदानय समीपं मे शीघ्रमेनां विभीषण
सीता पश्यतु मामेषा सुहृद्गणवृतं स्थितम्

tad ānaya samīpaṃ me śīghram enāṃ vibhīṣaṇa
sītā paśyatu mām eṣā suhṛdgaṇavṛtaṃ sthitam

एवमुक्तस्तु रामेण सविमर्शो विभीषणः
रामस्योपानयत्सीतां संनिकर्षं विनीतवत्

evam uktas tu rāmeṇa savimarśo vibhīṣaṇaḥ
rāmasyopānayat sītāṃ saṃnikarṣaṃ vinītavat

ततो लक्ष्मणसुग्रीवौ हनूमांश्च प्लवंगमः
निशम्य वाक्यं रामस्य बभूवुर्व्यथिता भृशम्

tato lakṣmaṇasugrīvau hanūmāṃś ca plavaṃgamaḥ
niśamya vākyaṃ rāmasya babhūvur vyathitā bhṛśam

कलत्रनिरपेक्षैश्च इङ्गितैरस्य दारुणैः
अप्रीतमिव सीतायां तर्कयन्ति स्म राघवम्

kalatranirapekṣaiś ca iṅgitair asya dāruṇaiḥ
aprītam iva sītāyāṃ tarkayanti sma rāghavam

लज्जया त्ववलीयन्ती स्वेषु गात्रेषु मैथिली
विभीषणेनानुगता भर्तारं साभ्यवर्तत

lajjayā tv avalīyantī sveṣu gātreṣu maithilī
vibhīṣaṇenānugatā bhartāraṃ sābhyavartata

सा वस्त्रसंरुद्धमुखी लज्जया जनसंसदि
रुरोदासाद्य भर्तारमार्यपुत्रेति भाषिणी

sā vastrasaṃruddhamukhī lajjayā janasaṃsadi
rurodāsādya bhartāram āryaputreti bhāṣiṇī

विस्मयाच्च प्रहर्षाच्च स्नेहाच्च परिदेवता
उदैक्षत मुखं भर्तुः सौम्यं सौम्यतरानना

vismayāc ca praharṣāc ca snehāc ca paridevatā
udaikṣata mukhaṃ bhartuḥ saumyaṃ saumyatarānanā

अथ समपनुदन्मनःक्लमं सा; सुचिरमदृष्टमुदीक्ष्य वै प्रियस्य
वदनमुदितपूर्णचन्द्रकान्तं; विमलशशाङ्कनिभानना तदासीत्

atha samapanudan manaḥklamaṃ sā; suciram adṛṣṭam udīkṣya vai priyasya
vadanam uditapūrṇacandrakāntaṃ; vimalaśaśāṅkanibhānanā tadāsīt