Yuddha Kanda, sarga 109

Yuddhakāṇḍa · 27 Critical Edition verses

तां रात्रिमुषितं रामं सुखोत्थितमरिंदमम्
अब्रवीत्प्राञ्जलिर्वाक्यं जयं पृष्ट्वा विभीषणः

tāṃ rātrim uṣitaṃ rāmaṃ sukhotthitam ariṃdamam
abravīt prāñjalir vākyaṃ jayaṃ pṛṣṭvā vibhīṣaṇaḥ

स्नानानि चाङ्गरागाणि वस्त्राण्याभरणानि च
चन्दनानि च दिव्यानि माल्यानि विविधानि च

snānāni cāṅgarāgāṇi vastrāṇy ābharaṇāni ca
candanāni ca divyāni mālyāni vividhāni ca

अलंकारविदश्चेमा नार्यः पद्मनिभेक्षणाः
उपस्थितास्त्वां विधिवत्स्नापयिष्यन्ति राघव

alaṃkāravidaś cemā nāryaḥ padmanibhekṣaṇāḥ
upasthitās tvāṃ vidhivat snāpayiṣyanti rāghava

एवमुक्तस्तु काकुत्स्थः प्रत्युवाच विभीषणम्
हरीन्सुग्रीवमुख्यांस्त्वं स्नानेनोपनिमन्त्रय

evam uktas tu kākutsthaḥ pratyuvāca vibhīṣaṇam
harīn sugrīvamukhyāṃs tvaṃ snānenopanimantraya

स तु ताम्यति धर्मात्मा ममहेतोः सुखोचितः
सुकुमारो महाबाहुः कुमारः सत्यसंश्रवः

sa tu tāmyati dharmātmā mamahetoḥ sukhocitaḥ
sukumāro mahābāhuḥ kumāraḥ satyasaṃśravaḥ

तं विना कैकेयीपुत्रं भरतं धर्मचारिणम्
न मे स्नानं बहुमतं वस्त्राण्याभरणानि च

taṃ vinā kaikeyīputraṃ bharataṃ dharmacāriṇam
na me snānaṃ bahumataṃ vastrāṇy ābharaṇāni ca

इत एव पथा क्षिप्रं प्रतिगच्छाम तां पुरीम्
अयोध्यामायतो ह्येष पन्थाः परमदुर्गमः

ita eva pathā kṣipraṃ pratigacchāma tāṃ purīm
ayodhyām āyato hy eṣa panthāḥ paramadurgamaḥ

एवमुक्तस्तु काकुत्स्थं प्रत्युवाच विभीषणः
अह्ना त्वां प्रापयिष्यामि तां पुरीं पार्थिवात्मज

evam uktas tu kākutsthaṃ pratyuvāca vibhīṣaṇaḥ
ahnā tvāṃ prāpayiṣyāmi tāṃ purīṃ pārthivātmaja

पुष्पकं नाम भद्रं ते विमानं सूर्यसंनिभम्
मम भ्रातुः कुबेरस्य रावणेनाहृतं बलात्

puṣpakaṃ nāma bhadraṃ te vimānaṃ sūryasaṃnibham
mama bhrātuḥ kuberasya rāvaṇenāhṛtaṃ balāt

तदिदं मेघसंकाशं विमानमिह तिष्ठति
तेन यास्यसि यानेन त्वमयोध्यां गजज्वरः

tad idaṃ meghasaṃkāśaṃ vimānam iha tiṣṭhati
tena yāsyasi yānena tvam ayodhyāṃ gajajvaraḥ

अहं ते यद्यनुग्राह्यो यदि स्मरसि मे गुणान्
वस तावदिह प्राज्ञ यद्यस्ति मयि सौहृदम्

ahaṃ te yady anugrāhyo yadi smarasi me guṇān
vasa tāvad iha prājña yady asti mayi sauhṛdam

लक्ष्मणेन सह भ्रात्रा वैदेह्या चापि भार्यया
अर्चितः सर्वकामैस्त्वं ततो राम गमिष्यसि

lakṣmaṇena saha bhrātrā vaidehyā cāpi bhāryayā
arcitaḥ sarvakāmais tvaṃ tato rāma gamiṣyasi

प्रीतियुक्तस्तु मे राम ससैन्यः ससुहृद्गणः
सत्क्रियां विहितां तावद्गृहाण त्वं मयोद्यताम्

prītiyuktas tu me rāma sasainyaḥ sasuhṛdgaṇaḥ
satkriyāṃ vihitāṃ tāvad gṛhāṇa tvaṃ mayodyatām

प्रणयाद्बहुमानाच्च सौहृदेन च राघव
प्रसादयामि प्रेष्योऽहं न खल्वाज्ञापयामि ते

praṇayād bahumānāc ca sauhṛdena ca rāghava
prasādayāmi preṣyo 'haṃ na khalv ājñāpayāmi te

एवमुक्तस्ततो रामः प्रत्युवाच विभीषणम्
रक्षसां वानराणां च सर्वेषां चोपशृण्वताम्

evam uktas tato rāmaḥ pratyuvāca vibhīṣaṇam
rakṣasāṃ vānarāṇāṃ ca sarveṣāṃ copaśṛṇvatām

पूजितोऽहं त्वया वीर साचिव्येन परंतप
सर्वात्मना च चेष्टिभिः सौहृदेनोत्तमेन च

pūjito 'haṃ tvayā vīra sācivyena paraṃtapa
sarvātmanā ca ceṣṭibhiḥ sauhṛdenottamena ca

न खल्वेतन्न कुर्यां ते वचनं राक्षसेश्वर
तं तु मे भ्रातरं द्रष्टुं भरतं त्वरते मनः

na khalv etan na kuryāṃ te vacanaṃ rākṣaseśvara
taṃ tu me bhrātaraṃ draṣṭuṃ bharataṃ tvarate manaḥ

मां निवर्तयितुं योऽसौ चित्रकूटमुपागतः
शिरसा याचतो यस्य वचनं न कृतं मया

māṃ nivartayituṃ yo 'sau citrakūṭam upāgataḥ
śirasā yācato yasya vacanaṃ na kṛtaṃ mayā

कौसल्यां च सुमित्रां च कैकेयीं च यशस्विनीम्
गुरूंश्च सुहृदश्चैव पौरांश्च तनयैः सह

kausalyāṃ ca sumitrāṃ ca kaikeyīṃ ca yaśasvinīm
gurūṃś ca suhṛdaś caiva paurāṃś ca tanayaiḥ saha

उपस्थापय मे क्षिप्रं विमानं राक्षसेश्वर
कृतकार्यस्य मे वासः कथंचिदिह संमतः

upasthāpaya me kṣipraṃ vimānaṃ rākṣaseśvara
kṛtakāryasya me vāsaḥ kathaṃ cid iha saṃmataḥ

अनुजानीहि मां सौम्य पूजितोऽस्मि विभीषण
मन्युर्न खलु कर्तव्यस्त्वरितस्त्वानुमानये

anujānīhi māṃ saumya pūjito 'smi vibhīṣaṇa
manyur na khalu kartavyas tvaritas tvānumānaye

ततः काञ्चनचित्राङ्गं वैदूर्यमणिवेदिकम्
कूटागारैः परिक्षिप्तं सर्वतो रजतप्रभम्

tataḥ kāñcanacitrāṅgaṃ vaidūryamaṇivedikam
kūṭāgāraiḥ parikṣiptaṃ sarvato rajataprabham

पाण्डुराभिः पताकाभिर्ध्वजैश्च समलंकृतम्
शोभितं काञ्चनैर्हर्म्यैर्हेमपद्मविभूषितम्

pāṇḍurābhiḥ patākābhir dhvajaiś ca samalaṃkṛtam
śobhitaṃ kāñcanair harmyair hemapadmavibhūṣitam

प्रकीर्णं किङ्किणीजालैर्मुक्तामणिगवाक्षितम्
घण्टाजालैः परिक्षिप्तं सर्वतो मधुरस्वनम्

prakīrṇaṃ kiṅkiṇījālair muktāmaṇigavākṣitam
ghaṇṭājālaiḥ parikṣiptaṃ sarvato madhurasvanam

तन्मेरुशिखराकारं निर्मितं विश्वकर्मणा
बहुभिर्भूषितं हर्म्यैर्मुक्तारजतसंनिभौ

tan meruśikharākāraṃ nirmitaṃ viśvakarmaṇā
bahubhir bhūṣitaṃ harmyair muktārajatasaṃnibhau

तलैः स्फटिकचित्राङ्गैर्वैदूर्यैश्च वरासनैः
महार्हास्तरणोपेतैरुपपन्नं महाधनैः

talaiḥ sphaṭikacitrāṅgair vaidūryaiś ca varāsanaiḥ
mahārhāstaraṇopetair upapannaṃ mahādhanaiḥ

उपस्थितमनाधृष्यं तद्विमानं मनोजवम्
निवेदयित्वा रामाय तस्थौ तत्र विभीषणः

upasthitam anādhṛṣyaṃ tad vimānaṃ manojavam
nivedayitvā rāmāya tasthau tatra vibhīṣaṇaḥ