Yuddha Kanda, sarga 110

Yuddhakāṇḍa · 23 Critical Edition verses · 2 Southern-only

उपस्थितं तु तं दृष्ट्वा पुष्पकं पुष्पभूषितम्
अविदूरे स्थितं रामं प्रत्युवाच विभीषणः

upasthitaṃ tu taṃ dṛṣṭvā puṣpakaṃ puṣpabhūṣitam
avidūre sthitaṃ rāmaṃ pratyuvāca vibhīṣaṇaḥ

स तु बद्धाञ्जलिः प्रह्वो विनीतो राक्षसेश्वरः
अब्रवीत्त्वरयोपेतः किं करोमीति राघवम्

sa tu baddhāñjaliḥ prahvo vinīto rākṣaseśvaraḥ
abravīt tvarayopetaḥ kiṃ karomīti rāghavam

तमब्रवीन्महातेजा लक्ष्मणस्योपशृण्वतः
विमृश्य राघवो वाक्यमिदं स्नेहपुरस्कृतम्

tam abravīn mahātejā lakṣmaṇasyopaśṛṇvataḥ
vimṛśya rāghavo vākyam idaṃ snehapuraskṛtam

कृतप्रयत्नकर्माणो विभीषण वनौकसः
रत्नैरर्थैश्च विविभैर्भूषणैश्चाभिपूजय

kṛtaprayatnakarmāṇo vibhīṣaṇa vanaukasaḥ
ratnair arthaiś ca vivibhair bhūṣaṇaiś cābhipūjaya

सहैभिरर्दिता लङ्का निर्जिता राक्षसेश्वर
हृष्टैः प्राणभयं त्यक्त्वा संग्रामेष्वनिवर्तिभिः

sahaibhir arditā laṅkā nirjitā rākṣaseśvara
hṛṣṭaiḥ prāṇabhayaṃ tyaktvā saṃgrāmeṣv anivartibhiḥ

एवं संमानिताश्चेमे मानार्हा मानद त्वया
भविष्यन्ति कृतज्ञेन निर्वृता हरियूथपाः

evaṃ saṃmānitāś ceme mānārhā mānada tvayā
bhaviṣyanti kṛtajñena nirvṛtā hariyūthapāḥ

त्यागिनं संग्रहीतारं सानुक्रोशं यशस्विनम्
यतस्त्वामवगच्छन्ति ततः संबोधयामि ते

tyāginaṃ saṃgrahītāraṃ sānukrośaṃ yaśasvinam
yatas tvām avagacchanti tataḥ saṃbodhayāmi te

VR-S.6.110.7+16.110.7+1Southern-onlyvalmikiramayan.net

हीनं रतिगुणैः सर्वैरभिहन्तारमाहवे |
सेना त्यजति संविग्ना नृपतिं तं नरेश्वर

hīnaṃ ratiguṇaiḥ sarvairabhihantāramāhave |
senā tyajati saṃvignā nṛpatiṃ taṃ nareśvara

एवमुक्तस्तु रामेण वानरांस्तान्विभीषणः
रत्नार्थैः संविभागेन सर्वानेवान्वपूजयत्

evam uktas tu rāmeṇa vānarāṃs tān vibhīṣaṇaḥ
ratnārthaiḥ saṃvibhāgena sarvān evānvapūjayat

ततस्तान्पूजितान्दृष्ट्वा रत्नैरर्थैश्च यूथपान्
आरुरोह ततो रामस्तद्विमानमनुत्तमम्

tatas tān pūjitān dṛṣṭvā ratnair arthaiś ca yūthapān
āruroha tato rāmas tad vimānam anuttamam

अङ्केनादाय वैदेहीं लज्जमानां यशस्विनीम्
लक्ष्मणेन सह भ्रात्रा विक्रान्तेन धनुष्मता

aṅkenādāya vaidehīṃ lajjamānāṃ yaśasvinīm
lakṣmaṇena saha bhrātrā vikrāntena dhanuṣmatā

अब्रवीच्च विमानस्थः काकुत्स्थः सर्ववानरान्
सुग्रीवं च महावीर्यं राक्षसं च विभीषणम्

abravīc ca vimānasthaḥ kākutsthaḥ sarvavānarān
sugrīvaṃ ca mahāvīryaṃ rākṣasaṃ ca vibhīṣaṇam

मित्रकार्यं कृतमिदं भवद्भिर्वानरोत्तमाः
अनुज्ञाता मया सर्वे यथेष्टं प्रतिगच्छत

mitrakāryaṃ kṛtam idaṃ bhavadbhir vānarottamāḥ
anujñātā mayā sarve yatheṣṭaṃ pratigacchata

यत्तु कार्यं वयस्येन सुहृदा वा परंतप
कृतं सुग्रीव तत्सर्वं भवता धर्मभीरुणा
किष्किन्धां प्रतियाह्याशु स्वसैन्येनाभिसंवृतः

yat tu kāryaṃ vayasyena suhṛdā vā paraṃtapa
kṛtaṃ sugrīva tat sarvaṃ bhavatā dharmabhīruṇā
kiṣkindhāṃ pratiyāhy āśu svasainyenābhisaṃvṛtaḥ

स्वराज्ये वस लङ्कायां मया दत्ते विभीषण
न त्वां धर्षयितुं शक्ताः सेन्द्रा अपि दिवौकसः

svarājye vasa laṅkāyāṃ mayā datte vibhīṣaṇa
na tvāṃ dharṣayituṃ śaktāḥ sendrā api divaukasaḥ

अयोध्यां प्रतियास्यामि राजधानीं पितुर्मम
अभ्यनुज्ञातुमिच्छामि सर्वानामन्त्रयामि वः

ayodhyāṃ pratiyāsyāmi rājadhānīṃ pitur mama
abhyanujñātum icchāmi sarvān āmantrayāmi vaḥ

एवमुक्तास्तु रामेण वानरास्ते महाबलाः
ऊचुः प्राञ्जलयो रामं राक्षसश्च विभीषणः
अयोध्यां गन्तुमिच्छामः सर्वान्नयतु नो भवान्

evam uktās tu rāmeṇa vānarās te mahābalāḥ
ūcuḥ prāñjalayo rāmaṃ rākṣasaś ca vibhīṣaṇaḥ
ayodhyāṃ gantum icchāmaḥ sarvān nayatu no bhavān

दृष्ट्वा त्वामभिषेकार्द्रं कौसल्यामभिवाद्य च
अचिरेणागमिष्यामः स्वान्गृहान्नृपतेः सुत

dṛṣṭvā tvām abhiṣekārdraṃ kausalyām abhivādya ca
acireṇāgamiṣyāmaḥ svān gṛhān nṛpateḥ suta

एवमुक्तस्तु धर्मात्मा वानरैः सविभीषणैः
अब्रवीद्राघवः श्रीमान्ससुग्रीवविभीषणान्

evam uktas tu dharmātmā vānaraiḥ savibhīṣaṇaiḥ
abravīd rāghavaḥ śrīmān sasugrīvavibhīṣaṇān

प्रियात्प्रियतरं लब्धं यदहं ससुहृज्जनः
सर्वैर्भवद्भिः सहितः प्रीतिं लप्स्ये पुरीं गतः

priyāt priyataraṃ labdhaṃ yad ahaṃ sasuhṛjjanaḥ
sarvair bhavadbhiḥ sahitaḥ prītiṃ lapsye purīṃ gataḥ

क्षिप्रमारोह सुग्रीव विमानं वानरैः सह
त्वमध्यारोह सामात्यो राक्षसेन्द्रविभीषण

kṣipram āroha sugrīva vimānaṃ vānaraiḥ saha
tvam adhyāroha sāmātyo rākṣasendravibhīṣaṇa

ततस्तत्पुष्पकं दिव्यं सुग्रीवः सह सेनया
अध्यारोहत्त्वरञ्शीघ्रं सामात्यश्च विभीषणः

tatas tat puṣpakaṃ divyaṃ sugrīvaḥ saha senayā
adhyārohat tvarañ śīghraṃ sāmātyaś ca vibhīṣaṇaḥ

तेष्वारूढेषु सर्वेषु कौबेरं परमासनम्
राघवेणाभ्यनुज्ञातमुत्पपात विहायसं

teṣv ārūḍheṣu sarveṣu kauberaṃ paramāsanam
rāghaveṇābhyanujñātam utpapāta vihāyasaṃ

ययौ तेन विमानेन हंसयुक्तेन भास्वता
प्रहृष्टश्च प्रतीतश्च बभौ रामः कुबेरवत्

yayau tena vimānena haṃsayuktena bhāsvatā
prahṛṣṭaś ca pratītaś ca babhau rāmaḥ kuberavat

VR-S.6.110.23+16.110.23+1Southern-onlyIIT Kanpur Heritage

तेसर्वेवानरर्र्क्षश्चराक्षसाश्चमहाबलाः ।।।।

यथासुखमसम्बाधंदिव्येतस्मिन्नुपाविशन्

tesarvevānararrkṣaścarākṣasāścamahābalāḥ ||||

yathāsukhamasambādhaṃdivyetasminnupāviśan