Yuddha Kanda, sarga 113

अयोध्यां तु समालोक्य चिन्तयामास राघवः
चिन्तयित्वा ततो दृष्टिं वानरेषु न्यपातयत्

ayodhyāṃ tu samālokya cintayām āsa rāghavaḥ
cintayitvā tato dṛṣṭiṃ vānareṣu nyapātayat

प्रियकामः प्रियं रामस्ततस्त्वरितविक्रमम्
उवाच धीमांस्तेजस्वी हनूमन्तं प्लवंगमम्

priyakāmaḥ priyaṃ rāmas tatas tvaritavikramam
uvāca dhīmāṃs tejasvī hanūmantaṃ plavaṃgamam

अयोध्यां त्वरितो गच्छ क्षिप्रं त्वं प्लवगोत्तम
जानीहि कच्चित्कुशली जनो नृपतिमन्दिरे

ayodhyāṃ tvarito gaccha kṣipraṃ tvaṃ plavagottama
jānīhi kaccit kuśalī jano nṛpatimandire

शृङ्गवेरपुरं प्राप्य गुहं गहनगोचरम्
निषादाधिपतिं ब्रूहि कुशलं वचनान्मम

śṛṅgaverapuraṃ prāpya guhaṃ gahanagocaram
niṣādādhipatiṃ brūhi kuśalaṃ vacanān mama

श्रुत्वा तु मां कुशलिनमरोगं विगतज्वरम्
भविष्यति गुहः प्रीतः स ममात्मसमः सखा

śrutvā tu māṃ kuśalinam arogaṃ vigatajvaram
bhaviṣyati guhaḥ prītaḥ sa mamātmasamaḥ sakhā

अयोध्यायाश्च ते मार्गं प्रवृत्तिं भरतस्य च
निवेदयिष्यति प्रीतो निषादाधिपतिर्गुहः

ayodhyāyāś ca te mārgaṃ pravṛttiṃ bharatasya ca
nivedayiṣyati prīto niṣādādhipatir guhaḥ

भरतस्तु त्वया वाच्यः कुशलं वचनान्मम
सिद्धार्थं शंस मां तस्मै सभार्यं सहलक्ष्मणम्

bharatas tu tvayā vācyaḥ kuśalaṃ vacanān mama
siddhārthaṃ śaṃsa māṃ tasmai sabhāryaṃ sahalakṣmaṇam

हरणं चापि वैदेह्या रावणेन बलीयसा
सुग्रीवेण च संवादं वालिनश्च वधं रणे

haraṇaṃ cāpi vaidehyā rāvaṇena balīyasā
sugrīveṇa ca saṃvādaṃ vālinaś ca vadhaṃ raṇe

मैथिल्यन्वेषणं चैव यथा चाधिगता त्वया
लङ्घयित्वा महातोयमापगापतिमव्ययम्

maithilyanveṣaṇaṃ caiva yathā cādhigatā tvayā
laṅghayitvā mahātoyam āpagāpatim avyayam

उपयानं समुद्रस्य सागरस्य च दर्शनम्
यथा च कारितः सेतू रावणश्च यथा हतः

upayānaṃ samudrasya sāgarasya ca darśanam
yathā ca kāritaḥ setū rāvaṇaś ca yathā hataḥ

वरदानं महेन्द्रेण ब्रह्मणा वरुणेन च
महादेवप्रसादाच्च पित्रा मम समागमम्

varadānaṃ mahendreṇa brahmaṇā varuṇena ca
mahādevaprasādāc ca pitrā mama samāgamam

जित्वा शत्रुगणान्रामः प्राप्य चानुत्तमं यशः
उपयाति समृद्धार्थः सह मित्रैर्महाबलः

jitvā śatrugaṇān rāmaḥ prāpya cānuttamaṃ yaśaḥ
upayāti samṛddhārthaḥ saha mitrair mahābalaḥ

एतच्छ्रुत्वा यमाकारं भजते भरतस्ततः
स च ते वेदितव्यः स्यात्सर्वं यच्चापि मां प्रति

etac chrutvā yamākāraṃ bhajate bharatas tataḥ
sa ca te veditavyaḥ syāt sarvaṃ yac cāpi māṃ prati

ज्ञेयाः सर्वे च वृत्तान्ता भरतस्येङ्गितानि च
तत्त्वेन मुखवर्णेन दृष्ट्या व्याभाषणेन च

jñeyāḥ sarve ca vṛttāntā bharatasyeṅgitāni ca
tattvena mukhavarṇena dṛṣṭyā vyābhāṣaṇena ca

सर्वकामसमृद्धं हि हस्त्यश्वरथसंकुलम्
पितृपैतामहं राज्यं कस्य नावर्तयेन्मनः

sarvakāmasamṛddhaṃ hi hastyaśvarathasaṃkulam
pitṛpaitāmahaṃ rājyaṃ kasya nāvartayen manaḥ

संगत्या भरतः श्रीमान्राज्येनार्थी स्वयं भवेत्
प्रशास्तु वसुधां सर्वामखिलां रघुनन्दनः

saṃgatyā bharataḥ śrīmān rājyenārthī svayaṃ bhavet
praśāstu vasudhāṃ sarvām akhilāṃ raghunandanaḥ

तस्य बुद्धिं च विज्ञाय व्यवसायं च वानर
यावन्न दूरं याताः स्मः क्षिप्रमागन्तुमर्हसि

tasya buddhiṃ ca vijñāya vyavasāyaṃ ca vānara
yāvan na dūraṃ yātāḥ smaḥ kṣipram āgantum arhasi

इति प्रतिसमादिष्टो हनूमान्मारुतात्मजः
मानुषं धारयन्रूपमयोध्यां त्वरितो ययौ

iti pratisamādiṣṭo hanūmān mārutātmajaḥ
mānuṣaṃ dhārayan rūpam ayodhyāṃ tvarito yayau

लङ्घयित्वा पितृपथं भुजगेन्द्रालयं शुभम्
गङ्गायमुनयोर्भीमं संनिपातमतीत्य च

laṅghayitvā pitṛpathaṃ bhujagendrālayaṃ śubham
gaṅgāyamunayor bhīmaṃ saṃnipātam atītya ca

शृङ्गवेरपुरं प्राप्य गुहमासाद्य वीर्यवान्
स वाचा शुभया हृष्टो हनूमानिदमब्रवीत्

śṛṅgaverapuraṃ prāpya guham āsādya vīryavān
sa vācā śubhayā hṛṣṭo hanūmān idam abravīt

सखा तु तव काकुत्स्थो रामः सत्यपराक्रमः
ससीतः सह सौमित्रिः स त्वां कुशलमब्रवीत्

sakhā tu tava kākutstho rāmaḥ satyaparākramaḥ
sasītaḥ saha saumitriḥ sa tvāṃ kuśalam abravīt

पञ्चमीमद्य रजनीमुषित्वा वचनान्मुनेः
भरद्वाजाभ्यनुज्ञातं द्रक्ष्यस्यद्यैव राघवम्

pañcamīm adya rajanīm uṣitvā vacanān muneḥ
bharadvājābhyanujñātaṃ drakṣyasy adyaiva rāghavam

एवमुक्त्वा महातेजाः संप्रहृष्टतनूरुहः
उत्पपात महावेगो वेगवानविचारयन्

evam uktvā mahātejāḥ saṃprahṛṣṭatanūruhaḥ
utpapāta mahāvego vegavān avicārayan

सोऽपश्यद्रामतीर्थं च नदीं वालुकिनीं तथा
गोमतीं तां च सोऽपश्यद्भीमं सालवनं तथा

so 'paśyad rāmatīrthaṃ ca nadīṃ vālukinīṃ tathā
gomatīṃ tāṃ ca so 'paśyad bhīmaṃ sālavanaṃ tathā

स गत्वा दूरमध्वानं त्वरितः कपिकुञ्जरः
आससाद द्रुमान्फुल्लान्नन्दिग्रामसमीपजान्

sa gatvā dūram adhvānaṃ tvaritaḥ kapikuñjaraḥ
āsasāda drumān phullān nandigrāmasamīpajān

क्रोशमात्रे त्वयोध्यायाश्चीरकृष्णाजिनाम्बरम्
ददर्श भरतं दीनं कृशमाश्रमवासिनम्

krośamātre tv ayodhyāyāś cīrakṛṣṇājināmbaram
dadarśa bharataṃ dīnaṃ kṛśam āśramavāsinam

जटिलं मलदिग्धाङ्गं भ्रातृव्यसनकर्शितम्
फलमूलाशिनं दान्तं तापसं धर्मचारिणम्

jaṭilaṃ maladigdhāṅgaṃ bhrātṛvyasanakarśitam
phalamūlāśinaṃ dāntaṃ tāpasaṃ dharmacāriṇam

समुन्नतजटाभारं वल्कलाजिनवाससं
नियतं भावितात्मानं ब्रह्मर्षिसमतेजसं

samunnatajaṭābhāraṃ valkalājinavāsasaṃ
niyataṃ bhāvitātmānaṃ brahmarṣisamatejasaṃ

पादुके ते पुरस्कृत्य शासन्तं वै वसुंधराम्
चतुर्वर्ण्यस्य लोकस्य त्रातारं सर्वतो भयात्

pāduke te puraskṛtya śāsantaṃ vai vasuṃdharām
caturvarṇyasya lokasya trātāraṃ sarvato bhayāt

उपस्थितममात्यैश्च शुचिभिश्च पुरोहितैः
बलमुख्यैश्च युक्तैश्च काषायाम्बरधारिभिः

upasthitam amātyaiś ca śucibhiś ca purohitaiḥ
balamukhyaiś ca yuktaiś ca kāṣāyāmbaradhāribhiḥ

न हि ते राजपुत्रं तं चीरकृष्णाजिनाम्बरम्
परिमोक्तुं व्यवस्यन्ति पौरा वै धर्मवत्सलाः

na hi te rājaputraṃ taṃ cīrakṛṣṇājināmbaram
parimoktuṃ vyavasyanti paurā vai dharmavatsalāḥ

तं धर्ममिव धर्मज्ञं देववन्तमिवापरम्
उवाच प्राञ्जलिर्वाक्यं हनूमान्मारुतात्मजः

taṃ dharmam iva dharmajñaṃ devavantam ivāparam
uvāca prāñjalir vākyaṃ hanūmān mārutātmajaḥ

वसन्तं दण्डकारण्ये यं त्वं चीरजटाधरम्
अनुशोचसि काकुत्स्थं स त्वा कुशलमब्रवीत्

vasantaṃ daṇḍakāraṇye yaṃ tvaṃ cīrajaṭādharam
anuśocasi kākutsthaṃ sa tvā kuśalam abravīt

प्रियमाख्यामि ते देव शोकं त्यक्ष्यसि दारुणम्
अस्मिन्मुहूर्ते भ्रात्रा त्वं रामेण सह संगतः

priyam ākhyāmi te deva śokaṃ tyakṣyasi dāruṇam
asmin muhūrte bhrātrā tvaṃ rāmeṇa saha saṃgataḥ

निहत्य रावणं रामः प्रतिलभ्य च मैथिलीम्
उपयाति समृद्धार्थः सह मित्रैर्महाबलैः

nihatya rāvaṇaṃ rāmaḥ pratilabhya ca maithilīm
upayāti samṛddhārthaḥ saha mitrair mahābalaiḥ

लक्ष्मणश्च महातेजा वैदेही च यशस्विनी
सीता समग्रा रामेण महेन्द्रेण शची यथा

lakṣmaṇaś ca mahātejā vaidehī ca yaśasvinī
sītā samagrā rāmeṇa mahendreṇa śacī yathā

एवमुक्तो हनुमता भरतः कैकयीसुतः
पपात सहसा हृष्टो हर्षान्मोहं जगाम ह

evam ukto hanumatā bharataḥ kaikayīsutaḥ
papāta sahasā hṛṣṭo harṣān mohaṃ jagāma ha

ततो मुहूर्तादुत्थाय प्रत्याश्वस्य च राघवः
हनूमन्तमुवाचेदं भरतः प्रियवादिनम्

tato muhūrtād utthāya pratyāśvasya ca rāghavaḥ
hanūmantam uvācedaṃ bharataḥ priyavādinam

अशोकजैः प्रीतिमयैः कपिमालिङ्ग्य संभ्रमात्
सिषेच भरतः श्रीमान्विपुलैरश्रुबिन्दुभिः

aśokajaiḥ prītimayaiḥ kapim āliṅgya saṃbhramāt
siṣeca bharataḥ śrīmān vipulair aśrubindubhiḥ

देवो वा मानुषो वा त्वमनुक्रोशादिहागतः
प्रियाख्यानस्य ते सौम्य ददामि ब्रुवतः प्रियम्

devo vā mānuṣo vā tvam anukrośād ihāgataḥ
priyākhyānasya te saumya dadāmi bruvataḥ priyam

गवां शतसहस्रं च ग्रामाणां च शतं परम्
सकुण्डलाः शुभाचारा भार्याः कन्याश्च षोडश

gavāṃ śatasahasraṃ ca grāmāṇāṃ ca śataṃ param
sakuṇḍalāḥ śubhācārā bhāryāḥ kanyāś ca ṣoḍaśa

हेमवर्णाः सुनासोरूः शशिसौम्याननाः स्त्रियः
सर्वाभरणसंपन्ना संपन्नाः कुलजातिभिः

hemavarṇāḥ sunāsorūḥ śaśisaumyānanāḥ striyaḥ
sarvābharaṇasaṃpannā saṃpannāḥ kulajātibhiḥ

निशम्य रामागमनं नृपात्मजः; कपिप्रवीरस्य तदाद्भुतोपमम्
प्रहर्षितो रामदिदृक्षयाभव;त्पुनश्च हर्षादिदमब्रवीद्वचः

niśamya rāmāgamanaṃ nṛpātmajaḥ; kapipravīrasya tadādbhutopamam
praharṣito rāmadidṛkṣayābhavat; punaś ca harṣād idam abravīd vacaḥ